Alacak Devredilince Senet ve Belgeler Kime Verilir? TBK 190 | 2026
Kısa ve net cevap: 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 190. maddesine göre alacağı devreden kişi, alacak senedini ve elinde bulunan ispatla ilgili diğer belgeleri devralana teslim etmek ve devralanın alacağı ileri sürebilmesi için gerekli bilgileri vermekle yükümlüdür. Bu yükümlülük yalnız temlik sözleşmesinin bir örneğini vermekten ibaret değildir; devralanın alacağı borçluya karşı ispatlayabilmesi ve tahsil edebilmesi için gereken mevcut belge ve bilgiler de kapsam içindedir.
Bu nedenle “alacağı devrettim, geri kalan belgeler bende kalabilir” yaklaşımı TBK m.190’ın açık kuralıyla bağdaşmaz. Ancak hangi belgenin gerekli olduğu somut alacağın kaynağına göre değişir: sözleşme, borç ikrarı, fatura, teslim belgesi, ödeme planı, hesap özeti, teminat belgesi, ihtar ve daha önceki tahsil kayıtları farklı dosyalarda farklı önem taşır.
TBK 190 Ne Diyor?
Türk Borçlar Kanunu m.190, alacağın devrinin tarafları olan devreden ve devralan arasındaki tamamlayıcı yükümlülüklerden birini düzenler. Hükme göre devreden, devralana alacak senedini ve elinde bulunan ispatla ilgili diğer belgeleri teslim etmek; ayrıca alacağını ileri sürebilmesi için gerekli bilgileri vermek zorundadır.
Madde üç unsuru birlikte içerir: alacak senedinin teslimi, diğer ispat belgelerinin teslimi ve gerekli bilgilerin verilmesi. Bu üç unsur birbirinin alternatifi değildir. Dosyanın niteliğine göre hem belge teslimi hem bilgi aktarımı gerekebilir.
Alacağın devrinin geçerlilik şartı ise TBK m.184’teki yazılı şekildir. TBK m.190, geçerli şekilde yapılmış devrin ardından devralanın alacağı fiilen kullanabilmesini sağlayan ayrı bir yükümlülüktür. Yazılı şekil hakkında ayrıntılı bilgi için Alacağın Devri Yazılı Olmak Zorunda mı? TBK 184 rehberine bakabilirsiniz.
Alacağın Devrinde Hangi Belgeler Devralana Teslim Edilir?
TBK m.190 tek tek belge listesi saymaz; ölçüt, devredenin elinde bulunan ve alacağın ispatıyla ilgili olan belgelerdir. Bu nedenle belge seti alacağın kaynağına göre belirlenir.
| Alacak türü | Önem taşıyan belgeler | İspat edilen husus |
|---|---|---|
| Sözleşmeden doğan alacak | Sözleşme, ek protokoller, sipariş/teslim belgeleri | Borcun kaynağı ve şartları |
| Ticari mal/hizmet alacağı | Fatura, irsaliye, teslim tutanağı, cari hesap kayıtları | Edimin ifası ve alacak miktarı |
| Yazılı borç ikrarı | Borç ikrarı veya alacak senedi | Borçlunun borcu kabulü |
| Taksitli alacak | Ödeme planı, tahsilat makbuzları, kalan bakiye hesabı | Vade ve bakiye |
| Teminatlı alacak | Rehin, kefalet veya ilgili teminat belgeleri | Bağlı teminatların kapsamı |
| Dava/takibe konu alacak | Dilekçeler, kararlar, takip evrakı, tahsilat kayıtları | Alacağın mevcut usulî durumu |
Devredenin elinde olmayan bir belgenin m.190 kapsamında “teslim edilmesi” fiilen mümkün değildir; ancak belgenin nerede olduğu, hangi kurumda bulunduğu veya nasıl temin edilebileceği bilgisi alacağın ileri sürülmesi için gerekli ise bilgi verme yükümlülüğü kapsamında önem kazanabilir.
Alacak Senedinin Teslimi Neden Önemlidir?
Kanun, “alacak senedi”ni diğer ispat belgelerinden ayrıca sayar. Bunun sebebi, senedin alacağın varlığını ve içeriğini doğrudan ispatlayan temel belge niteliği taşıyabilmesidir. Devralanın borçluya karşı talepte bulunurken senedi ibraz etmesi gerekebilir.
Bir borç senedi, adi yazılı borç ikrarı veya başka bir alacak belgesinin devredende kalması, devralanın ispat konumunu gereksiz şekilde zayıflatabilir. Ayrıca aynı belgenin devreden tarafından yeniden kullanılması ihtimali de taraflar arasında risk yaratır. Bu nedenle teslimin tutanakla yapılması pratikte önemlidir.
Kıymetli evrak bakımından ise yalnız TBK’daki genel alacağın devri kurallarına bakılmaz. Çek, bono, poliçe veya nama yazılı kıymetli evrakın devri için Türk Ticaret Kanunu’ndaki özel devir ve zilyetliğin geçirilmesi kuralları ayrıca uygulanabilir. TBK m.194 de bazı hakların devrine ilişkin özel kanun hükümlerini saklı tutar. Dolayısıyla “senet var, sıradan temlik yeterlidir” şeklinde genel bir sonuç kurulamaz.
Devreden Hangi Bilgileri Vermek Zorundadır?
TBK m.190 yalnız belge teslimini değil, devralanın alacağı ileri sürebilmesi için gerekli bilgilerin verilmesini de zorunlu kılar. Bu yükümlülük özellikle belgelerde açıkça görünmeyen fakat tahsil ve ispat için önemli olan hususlarda işlev görür.
Örneğin borçlunun güncel ödeme adresi, taraflar arasındaki ödeme uygulaması, kısmi ödeme olup olmadığı, alacağa yönelik itiraz, vade uzatımı, mahsup kaydı, hangi fatura veya taksidin açık kaldığı ve alacakla ilgili devam eden yazışmalar gerekli bilgi niteliğinde olabilir. Devralanın elindeki sözleşme, bu güncel bilgileri tek başına göstermeyebilir.
Devreden, özellikle alacağın miktarını azaltabilecek veya tahsilini etkileyebilecek bildiği hususları saklamamalıdır. Borçlunun daha önce yaptığı ödeme veya açık itirazın gizlenmesi, yalnız m.190’daki bilgi verme yükümlülüğünü değil şartlarına göre TBK m.191–193’teki garanti sorumluluğunu da gündeme getirebilir. Garanti sorumluluğu için Alacağını Devreden Kişi Borçlunun Ödememesinden Sorumlu mu? rehberine bakabilirsiniz.
Orijinal Belge mi, Kopya mı Teslim Edilmelidir?
TBK m.190’ın lafzı “alacak senedi”nin teslimini açıkça emreder. Belgenin hukuki işlevi orijinalinin ibrazını gerektiriyorsa yalnız fotokopi verilmesi devralanın alacağı ileri sürmesini sağlamayabilir. Özellikle ıslak imzalı tek nüsha borç ikrarı veya zilyetliği önem taşıyan kıymetli evrakta belgenin niteliği ayrıca değerlendirilmelidir.
Diğer ispat belgelerinde ise her belgenin mutlaka fiziksel orijinalinin verilmesi gerektiğine dair tek tip bir kural yoktur. Elektronik fatura, KEP kaydı, e-imzalı sözleşme veya sistemden doğrulanabilir dijital kayıt zaten elektronik asıl niteliğinde olabilir. Buna karşılık ispat gücü yalnız asılda bulunan bir belgenin taranmış görüntüsüyle yetinilmesi risk yaratabilir.
En güvenli yöntem, devir sırasında bir belge teslim tutanağı düzenlemek; hangi belgenin asıl, onaylı suret veya elektronik nüsha olarak teslim edildiğini ayrı ayrı yazmaktır. Böylece sonradan “senet teslim edilmedi” veya “şu ek hiç verilmedi” tartışması azalır.
Dijital Belgeler ve Elektronik Kayıtlar Nasıl Teslim Edilir?
Günümüzde ticari alacakların önemli bölümü e-fatura, e-arşiv, e-posta, KEP, elektronik sipariş sistemi ve dijital cari hesap kayıtlarıyla ispatlanmaktadır. TBK m.190’ın “ispatla ilgili diğer belgeler” ifadesi belgeyi yalnız kâğıtla sınırlamaz; hukuken kullanılabilir elektronik kayıtlar da alacağın ispat dosyasının parçası olabilir.
Dijital teslimde dosyanın bütünlüğü korunmalıdır. E-postanın yalnız ekran görüntüsü yerine mümkünse başlık bilgileri ve ekleriyle birlikte saklanması; KEP iletilerinin doğrulanabilir formatta korunması; e-imzalı belgelerin imza doğrulamasına elverişli dosya biçimiyle teslim edilmesi ispat bakımından daha güçlüdür.
Kişisel veri içeren dosyalarda 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu ayrıca dikkate alınmalıdır. Alacak devri, dosyadaki bütün kişisel verilerin sınırsız biçimde aktarılmasına izin veren bağımsız bir gerekçe değildir. Alacağın ileri sürülmesi için gerekli veri seti, işleme şartı, amaçla bağlantılılık ve veri güvenliği kuralları ayrıca uygulanır. Gereksiz özel nitelikli veya ilgisiz kişisel veriler topluca paylaşılmamalıdır.
Devreden Belgeleri Kendinde de Saklayabilir mi?
TBK m.190’ın amacı devralanın ispat imkânını sağlamak olduğundan, devreden gerekli belge ve senedi devralana vermek zorundadır. Ancak devreden kendi muhasebe, vergi veya ileride doğabilecek uyuşmazlıklar için hukuken saklaması gereken kayıtların kopyalarını koruyabilir. Bu, teslim yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.
Tek ve asıl nüsha olan bir belgenin devralana verilmesi gerekiyorsa devreden kendisi için taranmış veya onaylı bir kopya saklayabilir. Kişisel veri ve ticari sır içeren kopyaların saklanmasında da ilgili yasal saklama süreleri ve güvenlik yükümlülükleri gözetilmelidir.
Borçlu Açısından Belge Tesliminin Sonucu Nedir?
TBK m.190 doğrudan devreden ile devralan arasındaki yükümlülüğü düzenler. Borçlunun borcu, sırf devreden belgeleri devralana teslim etmedi diye otomatik olarak sona ermez. Ancak devralanın borçluya karşı talebini ispat edebilmesi güçleşebilir.
Borçlu, ödeme talebi aldığında talepte bulunan kişinin alacaklı sıfatını ve talep edilen alacağın kapsamını kontrol edebilir. Alacağın devri borçlunun mevcut savunmalarını ortadan kaldırmaz. TBK m.188’e göre borçlu devri öğrendiği sırada devredene karşı sahip olduğu savunmaları devralana karşı da ileri sürebilir. Ayrıntılı açıklama için TBK 188 rehberimizi inceleyebilirsiniz.
Devir borçluya bildirilmemiş ve borçlu iyi niyetle eski alacaklıya ödeme yapmışsa ise TBK m.186’nın özel kuralı uygulanır. Bu konuda Temlik Bildirilmeden Kime Ödeme Yapılır? yazısı doğrudan ilgili rehberdir.
Devreden Belgeleri Teslim Etmezse Ne Olur?
TBK m.190’daki teslim ve bilgi verme yükümlülüğü kanuni bir borçtur. Devreden bu yükümlülüğü yerine getirmezse devralan ifayı, yani gerekli belge ve bilgilerin teslimini talep edebilir. Yükümlülüğün ihlali nedeniyle zarar doğarsa TBK’nın genel borca aykırılık hükümleri çerçevesinde tazminat sorumluluğu da gündeme gelebilir.
Ancak her eksik belgenin aynı sonucu doğurduğu söylenemez. Teslim edilmeyen belgenin alacağın ileri sürülmesi bakımından önemi, başka yoldan temin edilip edilemeyeceği, devredenin elinde bulunup bulunmadığı ve gerçek bir zarara yol açıp açmadığı incelenir.
Devredenin alacağın varlığı veya borçlunun ödeme gücü bakımından ayrıca garanti sorumluluğu varsa TBK m.191–193 hükümleri de uygulanır. Belge teslimi yükümlülüğü ile garanti sorumluluğu aynı hukuki kurum değildir; somut olayda birlikte ortaya çıkabilirler.
Alacak Devri Belge Teslim Kontrol Listesi
- Temlik sözleşmesinin imzalı nüshasını dosyaya alın.
- Asıl borç sözleşmesini ve tüm eklerini listeleyin.
- Alacak senedi veya borç ikrarı varsa asıl/kopya durumunu belirtin.
- Fatura, irsaliye ve teslim belgelerini kronolojik sıralayın.
- Önceki tahsilat ve kalan bakiye hesabını yazılılaştırın.
- Borçlunun itiraz, mahsup veya takas bildirimlerini dosyaya ekleyin.
- Teminat belgelerini ve varsa kefil/rehin bilgilerini ayırın.
- Dava veya icra takibi varsa güncel dosya durumunu aktarın.
- KEP/e-posta gibi dijital kayıtları doğrulanabilir formatta teslim edin.
- Teslim edilen her belgeyi tutanakta adı, tarihi ve nüsha türüyle gösterin.
Belge Teslim Tutanağında Neler Yazılmalıdır?
Kanunda belirli bir “TBK 190 teslim tutanağı” formu yoktur. Bununla birlikte uyuşmazlığı önlemek için tarafların devredilen alacağı açıkça tanımlaması ve teslim edilen belgeleri tek tek sayması yararlıdır. Tutanakta devreden ve devralanın kimliği, temlik sözleşmesinin tarihi, borçlunun adı/unvanı, alacak tutarı, belge adı, belge tarihi, asıl/kopya/elektronik nüsha bilgisi ve teslim tarihi yer alabilir.
Dijital klasör tesliminde dosya listesi veya hash/doğrulama bilgisi kullanılması, sonradan dosyanın değişip değişmediği tartışmasını azaltabilir. Büyük ticari alacak portföylerinde her alacak için ayrı belge indeksinin bulunması, tahsil ve dava süreçlerinde ciddi zaman kazandırır.
Sık Sorulan Sorular
1. Temlikte senedi kim teslim eder?
TBK m.190’a göre alacağı devreden kişi alacak senedini devralana teslim etmekle yükümlüdür.
2. Devreden yalnız temlik sözleşmesini verirse yeterli olur mu?
Hayır. Elinde bulunan ve alacağın ispatıyla ilgili diğer belgeleri de teslim etmeli, ayrıca alacağın ileri sürülmesi için gerekli bilgileri vermelidir.
3. Faturalar da TBK 190 kapsamına girer mi?
Fatura alacağın varlığı veya miktarının ispatıyla ilgiliyse ve devredenin elindeyse kapsam içinde değerlendirilir. Tek başına faturanın ispat gücü somut ilişkiye göre ayrıca belirlenir.
4. E-posta ve KEP kayıtları teslim edilmeli mi?
Alacağın doğumu, kapsamı, vadesi veya borçlunun beyanlarını ispat açısından ilgiliyse elektronik kayıtlar da devralana aktarılması gereken ispat dosyasının parçası olabilir.
5. Orijinal senet yerine fotokopi yeterli mi?
Belgenin hukuki işlevi orijinalin ibrazını veya zilyetliğini gerektiriyorsa fotokopi yeterli olmayabilir. Belgenin türü ve tabi olduğu özel hükümler kontrol edilmelidir.
6. Çek veya bono normal alacak temlikiyle devredilebilir mi?
Kıymetli evrakta TTK’nın özel devir ve zilyetlik kuralları uygulanır. TBK m.194 özel hükümleri saklı tuttuğundan yalnız genel temlik hükümleriyle sonuç kurulmaz.
7. Borçlunun adresi ve telefon bilgisi devralana verilebilir mi?
Alacağın ileri sürülmesi için gerekli bilgi kapsamında güncel iletişim bilgileri önem taşıyabilir; ancak kişisel veri aktarımında KVKK’nın işleme şartları, amaçla bağlantılılık ve veri güvenliği kuralları ayrıca uygulanır.
8. Devreden belge teslim etmezse devir geçersiz olur mu?
TBK m.190’daki belge teslimi, TBK m.184’teki yazılı şekil şartından farklıdır. Geçerli bir devir yapıldıktan sonra belge teslim edilmemesi ayrıca bir yükümlülük ihlali oluşturabilir; her durumda devri kendiliğinden yok sayan bir şekil kuralı değildir.
9. Devreden belgelerin kopyasını kendinde tutabilir mi?
Hukuken saklaması gereken veya uyuşmazlıkta ihtiyaç duyabileceği kayıtların kopyasını tutabilir; bu durum devralana yapılması gereken teslimi ortadan kaldırmaz.
10. Borçlu devralandan belge isteyebilir mi?
Borçlu, kendisinden ödeme isteyen kişinin alacaklı sıfatını ve talebin kapsamını doğrulamak için uygun belgeleri görmek isteyebilir. İcra veya dava aşamasında ispat ve belge ibrazı ilgili usul hükümlerine göre yürür.
11. Belge teslimi yapılmadan borçluya bildirim gönderilebilir mi?
TBK m.186 bildirimi ile m.190 belge teslimi farklı ilişkilere ait hükümlerdir. Ancak devralanın borçluya doğru ve belgelenebilir bir talepte bulunabilmesi için devir dosyasını önce tamamlaması pratik olarak önemlidir.
12. Belge tesliminden sonra eksik belge bulunursa ne yapılmalı?
Eksik belgenin alacağın ispatıyla ilgili ve devredenin elinde olduğu anlaşılırsa m.190’daki yükümlülük kapsamında ayrıca teslim edilmelidir; ek teslimin de tutanakla kayıt altına alınması yararlıdır.
Resmî Kaynaklar
- Mevzuat Bilgi Sistemi — 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu güncel metni.
- TBMM — 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu kabul metni.
Hukukçu İncelemesi ve E-E-A-T Bilgisi
Bu içerik 16 Eylül 2026 tarihinde yürürlükte bulunan 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 183–194. maddeleri, özellikle m.190 esas alınarak hazırlanmıştır. Genel alacak devriyle kıymetli evrakın özel devir rejimi ayrılmış; belge teslimi ile devir sözleşmesinin şekli birbirine karıştırılmamıştır.
Hazırlayan: Av. Halil Bakırcı — Mersin Barosu Sicil No: 3472
İnceleyen: Av. Emirhan Keskin — Mersin Barosu Sicil No: 5507
Büro: Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu — Mersin merkezli, Türkiye geneli dosya yönetimi.
İlgili içerikler: TBK 191–193 Garanti Sorumluluğu · TBK 188 Borçlunun Savunmaları · Hukuki Bilgilendirme · İletişim.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
