Kamulaştırma Bedeline Tedbir Konulursa ve Para Değer Kaybederse Ne Olur? AYM 2021/5383 | 2026

AYM 2021/5383 Kararı Ne Hakkında?

Anayasa Mahkemesinin 3 Eylül 2026 tarihli İkinci Bölüm toplantı sonucunda 2021/5383 numaralı bireysel başvurunun konusu açık biçimde iki şikâyet altında duyuruldu. Birinci şikâyet, kamulaştırma bedelinin bulunduğu banka hesabına ihtiyati tedbir konulması sonucunda bedelin ödenmemesi ve vadesiz mevduat hesabında bekletilerek değer kaybına uğratılması nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasıydı. İkinci şikâyet yargılamanın uzun sürmesine ilişkindi.

AYM, mülkiyet hakkı şikâyetini kabul edilebilir buldu ve Anayasa’nın 35. maddesinde güvence altına alınan mülkiyet hakkının ihlal edildiğine karar verdi. Kararın toplantı sonucu 7 Eylül 2026 tarihinde ilan edildi. Bu aşamada resmî toplantı sonucu, başvurunun konusu ve ihlal hükmü bakımından kesin veri sağlar; kararın ayrıntılı gerekçesinde yer almayan maddi olaylar hakkında varsayım yapılmamalıdır.

Kararın önemi, kamulaştırma bedelinin “banka hesabında mevcut” olmasının tek başına yeterli görülmemesinde ortaya çıkar. Hak sahibi parasını alamıyorsa ve bedel ekonomik değerini korumayan bir hesapta tutuluyorsa, mülkiyet üzerindeki müdahalenin yalnız hukukî değil ekonomik sonucu da değerlendirilir. Kamulaştırmada gerçek karşılığın ödenmesi ilkesi, bedelin kâğıt üzerinde belirlenmesiyle tamamlanmaz; bedelin hak sahibine ulaşması ve gecikme döneminde aşırı değer kaybına maruz kalmaması da önem taşır.

Kamulaştırma Bedelinin Kanuni Dayanağı Nedir?

Kamulaştırma, Anayasa m.46 ve 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu çerçevesinde yürütülür. İdare, kamu yararının gerektirdiği hâllerde özel mülkiyetteki taşınmazın tamamını veya bir kısmını kanunda gösterilen esas ve usullere göre kamulaştırabilir. Anayasal sistemin temel karşılığı, gerçek kamulaştırma bedelinin ödenmesidir.

2942 sayılı Kanun m.10, kamulaştırma bedelinin tespiti ve taşınmazın idare adına tesciline ilişkin yargısal süreci düzenler. Mahkeme tarafından belirlenen bedelin bankaya yatırılması, tescil kararına giden sürecin merkezindedir. Bu nedenle banka hesabı sıradan bir mevduat hesabından farklı bir işleve sahiptir: taşınmazın mülkiyetinin idareye geçmesi karşılığında hak sahibine ödenecek bedeli temsil eder.

2942 sayılı Kanun m.11 ise bedelin tespitinde dikkate alınacak ölçütleri düzenler. Taşınmazın cinsi, yüzölçümü, değerini etkileyen bütün nitelik ve unsurlar, varsa vergi beyanı ve emsal satışlar gibi kanunda sayılan kriterler bilirkişi incelemesinde değerlendirilir. Bedel tespitinin doğru yapılması kadar belirlenen tutarın hak sahibine fiilen ulaştırılması da mülkiyet hakkının etkin korunması bakımından önemlidir.

Kamulaştırma bedelinin peşin ödeme kuralına ilişkin ayrıntılar için sitedeki 2942 m.3 kamulaştırma bedeli peşin mi ödenir? rehberi incelenebilir. Bu yazının konusu ise bedelin miktarından farklıdır: belirlenmiş ve bankaya yatırılmış paranın ihtiyati tedbir nedeniyle ödenememesi ve değer kaybına uğramasıdır.

Kamulaştırma Bedeline İhtiyati Tedbir Konulabilir mi?

Bir para alacağının veya banka hesabındaki tutarın üzerinde ihtiyati tedbir kararı bulunup bulunamayacağı, somut uyuşmazlığın niteliği ve tedbirin hangi hakkı koruduğuna göre değerlendirilir. Genel ihtiyati tedbir rejiminin temel maddesi HMK m.389’dur. Bu hükme göre mevcut durumda meydana gelebilecek bir değişme nedeniyle hakkın elde edilmesinin önemli ölçüde zorlaşacağından veya tamamen imkânsız hâle geleceğinden ya da gecikme sebebiyle bir sakınca veya ciddi zarar doğacağından endişe edilmesi hâlinde uyuşmazlık konusu hakkında ihtiyati tedbir kararı verilebilir.

HMK m.390, tedbir talep eden tarafın tedbir sebebini ve türünü açıkça göstermesini ve esas yönünden haklılığını yaklaşık ispat etmesini arar. Bu nedenle kamulaştırma bedeli üzerinde tedbir bulunması, tedbirin gerekçesinin araştırılmasını gerektirir. Hangi mahkemenin, hangi dosyada, hangi tarihte, hangi hak veya alacağı korumak amacıyla tedbir koyduğu dosyadan tespit edilmelidir.

Tedbirin varlığı, kamulaştırma bedelinin ekonomik değerinin korunması yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz. AYM 2021/5383 sonucu bu ayrımı görünür hâle getirmiştir. Bir yandan başka bir uyuşmazlıkta talep edilen hakkı korumak için tedbir uygulanabilir; diğer yandan tedbirin uygulama biçimi ve süresi, kamulaştırma bedelinin sahibine aşırı külfet yüklememelidir.

HMK m.391 uyarınca mahkeme, tedbirin ne tür ve kapsamda olacağını kararında gösterir. Bu nokta önemlidir; çünkü yalnız “hesaba tedbir” ibaresi değil, paranın çekilmesini engelleme, bloke tutma, belirli tutarla sınırlama veya başka bir işlem biçimi söz konusu olabilir. Kararın kapsamı banka kayıtlarıyla birlikte okunmalıdır.

Paranın Vadesiz Mevduat Hesabında Tutulması Neden Önemlidir?

Vadesiz hesapta bekleyen para nominal olarak aynı rakamı korusa da yüksek enflasyon döneminde satın alma gücünü kaybedebilir. Kamulaştırma bedeli, taşınmazın karşılığını temsil ettiği için bu kayıp sıradan bir banka hesabındaki tercihten farklı sonuç doğurur. Hak sahibi parayı kullanamıyorsa hesabın vadesiz tutulması kendi serbest tasarruf kararı değildir; tedbir veya kamu işlemleri nedeniyle ortaya çıkan bir durum olabilir.

AYM’nin mülkiyet hakkı incelemelerinde parasal alacakların uzun süre ödenmemesi veya ödenen tutarın enflasyon karşısında ciddi değer kaybetmesi, kişinin omuzlarına olağan dışı ve aşırı bir yük yüklenip yüklenmediği yönünden incelenir. Mülkiyet hakkının korunması, yalnız paranın hukukî varlığını değil ekonomik değerini de dikkate alır.

Bu nedenle dosyada “bedel bankada duruyor” cümlesi tek başına yeterli bir cevap değildir. Şu sorular ayrı ayrı yanıtlanmalıdır: Bedel hangi tarihte yatırıldı? Hak sahibine hangi tarihte ödenebilir hâle geldi veya ödeme neden engellendi? Tedbir ne zaman konuldu? Tedbir ne kadar sürdü? Hesap vadesiz mi kaldı? Herhangi bir faiz veya nemalandırma uygulandı mı? Tedbirin kaldırılması veya paranın değerini koruyacak biçimde değerlendirilmesi için talepte bulunuldu mu?

Bu tarihlerin çıkarılması, değer kaybı iddiasını soyut olmaktan çıkarır. Nominal bedelin yıllarca aynı kalması durumunda, TÜİK verileri ve yasal faiz/diğer getiri göstergeleri ekonomik etkinin açıklanmasında kullanılabilir. Ancak hangi hesaplama yönteminin hukuken uygulanacağı, talebin niteliğine ve görevli yargı koluna göre ayrıca belirlenmelidir.

Anayasa m.35 Bakımından Mülkiyet Hakkı Nasıl Korunur?

Anayasa m.35, herkesin mülkiyet ve miras haklarına sahip olduğunu; bu hakların ancak kamu yararı amacıyla ve kanunla sınırlanabileceğini düzenler. Mülkiyet hakkına müdahalenin anayasal denetiminde kanunilik, meşru amaç ve ölçülülük temel başlıklardır.

Kamulaştırmada ayrıca Anayasa m.46 devreye girer. Kamulaştırmanın özü, kamu yararı karşılığında özel mülkiyetin gerçek karşılığının ödenmesidir. Bedelin mahkemece tespit edilmesi bu sistemin bir ayağıdır; ödemeye fiilen erişim ve bedelin ekonomik değerinin korunması diğer ayağıdır.

İhtiyati tedbir ise mülkiyet hakkını geçici olarak sınırlayan yargısal bir araçtır. Geçici olması, anayasal denetim dışı olduğu anlamına gelmez. Tedbirin başlangıçta haklı bir nedeni bulunsa dahi yıllar içinde koşullar değişebilir. Tedbirin devamı, tedbirden etkilenen kişinin mali durumuna ve hakkın değerine ağır sonuçlar doğurabilir.

AYM’nin 2021/5383 başvurusunda ihlal kararı vermesi, kamulaştırma bedeli üzerindeki tedbirin ekonomik sonucunun göz ardı edilemeyeceğini ortaya koyuyor. Toplantı sonucu, bedelin ödenmemesi ile vadesiz hesapta bekletilerek değer kaybına uğratılması olgularını birlikte ifade ediyor. Bu nedenle benzer dosyalarda yalnız tedbir kararının varlığı değil, bedelin nasıl korunduğu da dosya stratejisinin parçası olmalıdır.

Tedbirde Ölçülülük Nasıl Değerlendirilir?

Ölçülülük incelemesinde tedbirin korunmak istenen hakkı sağlamaya elverişli olması, gerekli olması ve kişi üzerinde aşırı bir külfet doğurmaması gerekir. Örneğin korunmak istenen alacak belirli bir tutarla sınırlıysa, çok daha yüksek bir kamulaştırma bedelinin tamamı üzerinde süresiz bloke bulunmasının gerekliliği somut gerekçeyle açıklanmalıdır.

Tedbirin süresi ayrıca önem taşır. Yargılama uzadıkça tedbirin etkisi ağırlaşabilir. Parasal değerlerin hızlı değiştiği dönemde yıllarca vadesiz hesapta bekleme, tedbirin ilk günündeki ekonomik etkisinden çok daha ağır sonuç doğurur. Mahkeme ve taraflar, tedbirin devam edip etmeyeceğini güncel koşullara göre değerlendirmelidir.

Bir başka ölçülülük aracı teminattır. HMK m.392, kural olarak ihtiyati tedbir talep edenin haksız çıkması hâlinde karşı tarafın ve üçüncü kişilerin uğrayabileceği muhtemel zararlara karşı teminat göstermesini düzenler; kanunda belirtilen hâllerde teminatsız tedbir mümkündür. Teminat rejimi, geçici koruma ile karşı tarafın zarar görme riski arasındaki dengeyi kurmaya yöneliktir.

HMK m.395, teminat karşılığında tedbirin değiştirilmesine veya kaldırılmasına ilişkin mekanizma içerir. Somut dosyada para tamamen bloke tutulmak yerine başka bir teminatla korunabiliyorsa, daha hafif müdahale seçeneği mahkemeye sunulabilir. Hangi aracın uygulanacağı uyuşmazlık ve tedbir kararının kapsamına bağlıdır.

İhtiyati Tedbir Nasıl Kaldırılır veya Değiştirilir?

Tedbir kararına karşı ilk itiraz bakımından HMK m.394 uygulanır. Karşı taraf dinlenmeden verilmiş tedbir kararına itiraz, tedbirin uygulanması sırasında hazır bulunulmuşsa o tarihten; hazır bulunulmamışsa tedbirin uygulanmasına ilişkin tutanağın tebliğinden itibaren kanundaki süre içinde yapılır. İtiraz sebepleri ve süre somut karar üzerinden kontrol edilmelidir.

Tedbirin verilmesinden sonra koşullar değişmişse HMK m.396 uyarınca tedbirin değiştirilmesi veya kaldırılması istenebilir. Kamulaştırma bedelinin yıllarca vadesiz hesapta değer kaybetmesi, tedbirin devam biçiminin güncel etkisini ortaya koyan somut bir unsur olarak ileri sürülebilir. Talepte, bedelin yatırıldığı tarih, tedbir tarihi, hesabın niteliği ve tedbirin parasal sonucu açıkça belgelenmelidir.

HMK m.397, ihtiyati tedbiri tamamlayan işlemler ve tedbirin etkisi bakımından önem taşır. Tedbirin esas dava ile bağlantısı ve kararın hangi aşamaya kadar devam edeceği incelenmeden yalnız bankanın “bloke var” cevabıyla yetinilmemelidir. Bankanın uyguladığı blokajın mahkeme kararının kapsamını aşıp aşmadığı da kontrol edilmelidir.

Tedbire itiraz dilekçesinin yapısı için HMK m.394 ihtiyati tedbire itiraz dilekçesi örneği kullanılabilir. Dilekçe, somut dosyadaki tedbir kararının gerekçesine göre uyarlanmalıdır.

Faiz ile Değer Kaybı Aynı Şey Değildir

Faiz, belirli bir para borcunun kullanılmaması veya geç ödenmesi karşılığında kanunda ya da sözleşmede öngörülen getiridir. Değer kaybı ise paranın satın alma gücünün azalmasıdır. İki kavram her zaman aynı miktarı vermez. Bir uyuşmazlıkta yasal faiz uygulanmış olması, ekonomik değerin mutlaka tam korunduğu anlamına gelmediği gibi her değer kaybı iddiası da otomatik olarak yasal faiz oranının üzerinde ek ödeme sonucunu doğurmaz.

Kamulaştırma hukukunda bedelin hesaplanması, faiz başlangıcı ve ödeme yöntemi 2942 sayılı Kanun’un ilgili hükümleri ve anayasal içtihat çerçevesinde belirlenir. İhtiyati tedbir nedeniyle ödeme yapılamayan ayrı bir dönemde ise tedbirin kaynağı, hesap türü ve paranın tasarruf yetkisinin kimde olduğu ayrıca incelenmelidir.

AYM bireysel başvuruda “dördüncü derece mahkemesi” gibi belirli bir alacağın hesap cetvelini baştan kurmaz. İnceleme, mülkiyet hakkına yapılan müdahalenin kişiye aşırı külfet yükleyip yüklemediği üzerindedir. Bu nedenle derece mahkemelerinde değer kaybı veya tazminat talebi ileri sürülecekse uygun hukuki sebep, görevli mahkeme ve talep sonucu ayrıca belirlenmelidir.

Kamulaştırma bedelinin nasıl tespit edildiğiyle ilgili uyuşmazlıklarda kamulaştırmada bilirkişi ve giderler ile kamulaştırmada irtifak hakkı rehberleri ayrı konuları açıklar.

Hak Sahibi Dosyada Hangi İşlemleri Yapmalıdır?

İlk işlem, kamulaştırma dosyası ile tedbir dosyasını birbirinden ayırarak kronoloji çıkarmaktır. Kamulaştırma mahkemesinin bedel tespit kararı, bankaya yatırma yazısı, banka dekontu, tedbir kararının hangi mahkemeden geldiği, tedbirin tebliğ ve uygulama tarihi ayrı bir çizelgede gösterilmelidir.

İkinci işlem, banka hesabının niteliğini belgelemektir. Hesap vadesiz mi, vadeli mi, nemalandırılmış mı, bloke altında hangi işlemler yapılabiliyor, bankanın faiz işletme yetkisi bulunuyor mu? Bankadan resmî hesap hareketleri ve bloke açıklaması alınmalıdır. Yalnız mobil bankacılık ekran görüntüsüyle yetinilmemesi, ileride ispat kolaylığı sağlar.

Üçüncü işlem, tedbir dosyasında kaldırma veya değiştirme yolunun değerlendirilmesidir. HMK m.394, m.395 ve m.396 kapsamındaki koşullar ayrı ayrı ele alınmalıdır. Tedbir artık gerekli değilse kaldırma; korunmak istenen hak daha hafif araçla güvence altına alınabiliyorsa değiştirme; başka teminat gösterilebiliyorsa teminat karşılığı değişiklik talep edilebilir.

Dördüncü işlem, tedbir devam edecekse paranın ekonomik değerini koruyan bir hesap veya yöntem için açık talepte bulunmaktır. Talebin kabul edilip edilmeyeceği somut dosyanın koşullarına bağlıdır; ancak AYM 2021/5383 sonucu, vadesiz hesapta uzun süre beklemenin mülkiyet hakkı bakımından göz ardı edilemeyeceğini ortaya koyduğundan, değer koruma talebinin gerekçesi somutlaştırılmalıdır.

Beşinci işlem, kararların ve itirazların süresini takip etmektir. Tedbir kararları geçici hukuki koruma niteliğindedir ve kanun yolu/itiraz süreleri kısa olabilir. Sürenin kaçırılması sonraki başvuruları zorlaştırabilir. Tebliğ tarihi ile UYAP’a yüklenme tarihi birbirine karıştırılmamalıdır.

Hangi Belgeler Saklanmalıdır?

• Kamulaştırma bedel tespit ve tescil kararı.
• 2942 sayılı Kanun m.10 kapsamında bedelin yatırılmasına ilişkin mahkeme yazıları.
• Bankaya yatırılan tutarı gösteren dekont ve hesap ekstresi.
• İhtiyati tedbir kararı ve gerekçesi.
• Tedbirin bankaya bildirildiği ve uygulandığı tarihe ilişkin kayıtlar.
• Hesabın vadesiz tutulduğunu gösteren banka belgesi.
• Tedbire itiraz, kaldırma veya değiştirme talepleri.
• Bu taleplere ilişkin mahkeme kararları ve tebliğ belgeleri.
• Hesabın dönemsel bakiyesini ve varsa faiz hareketlerini gösteren tam ekstre.
• Kamulaştırma bedelinin fiilen ödendiği tarih ve ödeme dekontu.

Bu belgeler, değer kaybının hangi dönemde oluştuğunu ve hangi kamu/yargı işlemiyle bağlantılı olduğunu göstermek için gereklidir. Bireysel başvuru aşamasında yalnız sonucu değil, temel hakkı etkileyen işlem zincirini belgelendirmek önemlidir.

Kamulaştırma Bedeli ve Tedbir Dosyası Kontrol Listesi

1. Kamulaştırma kararının ve bedel tespitinin tarihini belirleyin.
2. Bedelin bankaya fiilen yatırıldığı tarihi dekontla doğrulayın.
3. Tedbir kararının mahkemesini, esas numarasını ve hukuki sebebini tespit edin.
4. Tedbirin hangi tutarı kapsadığını karar metninden okuyun.
5. Bankanın tedbiri karar kapsamına uygun uygulayıp uygulamadığını kontrol edin.
6. Hesabın vadesiz, vadeli veya başka bir hesap türünde olup olmadığını belgeleyin.
7. Bedelin hak sahibine ödenemediği toplam süreyi gün olarak çıkarın.
8. Koşullar değiştiyse HMK m.396 kapsamında kaldırma/değiştirme talebini değerlendirin.
9. Başka teminat mümkünse HMK m.395 çerçevesinde talep kurun.
10. Değer kaybı iddiasında nominal tutar ile ekonomik etkiyi birbirinden ayırın.
11. Kamulaştırma dosyası ile tedbir dosyasındaki karar ve tebliğleri tek kronolojide birleştirin.
12. AYM başvurusu düşünülüyorsa etkili iç hukuk yollarını ve bireysel başvuru süresini dosya özelinde kontrol edin.

İlgili İçerikler

• Kamulaştırma bedeli peşin mi ödenir? 2942 m.3
• İhtiyati tedbire itiraz dilekçesi – HMK m.394
• Kamulaştırmada bilirkişi, keşif ve giderler
• Kamulaştırmada irtifak hakkı – 2942 m.4

Resmî Kaynaklar

• Anayasa Mahkemesi – 3 Eylül 2026 İkinci Bölüm toplantı sonucu, B. No: 2021/5383
• 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu
• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu – m.389-397
• Türkiye Cumhuriyeti Anayasası – m.35 ve m.46

Sık Sorulan Sorular