Kamu İhalelerinde AB İsteklilerine Mütekabiliyet 2026: 4734 Ek Madde 13

Kısa ve net cevap: 31 Temmuz 2026 tarihinde yürürlüğe giren 7590 sayılı Kanun’un 13. maddesiyle 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’na Ek Madde 13 eklendi. Yeni hüküm, kamu alımlarında yerli istekliler, yerli malı ve yerli malı teklif eden istekliler lehine tanınan hak ve avantajların Avrupa Birliği üyesi devletlerde yerleşik isteklilere, Avrupa Birliği menşeli mallara ve bu malları teklif eden isteklilere de mütekabiliyet esasları çerçevesinde, ülke ve/veya ürün bazında kısmen ya da tamamen tanınması konusunda Cumhurbaşkanına yetki verir. Hüküm doğrudan ve kendiliğinden bütün AB firmalarını “yerli istekli” yapmaz; kanunun kurduğu mekanizma, mevcut yerli avantajlarının Cumhurbaşkanı kararıyla karşılıklılık esasına göre genişletilebilmesine yöneliktir.

4734 Ek Madde 13 Ne Getirdi?

7590 sayılı Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun 24 Temmuz 2026 tarihinde kabul edildi, 31 Temmuz 2026 tarihli ve 33326 sayılı Resmî Gazete’de yayımlandı. Kanunun 13. maddesiyle 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’na “Kamu alımlarında mütekabiliyet” başlıklı Ek Madde 13 eklendi. 7590 sayılı Kanun m.31’e göre bu hüküm yayımı tarihinde yürürlüğe girdi.

Ek Madde 13’ün metni, iki taraflı bir karşılıklılık mantığı kurar. Kamu alımlarında Türk hukukunun yerli istekliler, yerli malı ve yerli malı teklif eden istekliler lehine tanıdığı hak ve avantajların; Avrupa Birliği üyesi devletlerde yerleşik isteklilere, Avrupa Birliği menşeli mala ve bu malı teklif eden isteklilere de mütekabiliyet esasları çerçevesinde tanınabilmesi için Cumhurbaşkanına yetki verilmiştir. Yetki ülke ve/veya ürün bazında kullanılabilir; hak ve avantajların tamamının değil, bir bölümünün genişletilmesi de mümkündür.

Bu yapı bakımından üç kavram birbirinden ayrılmalıdır: yerli istekli, yerli malı ve yerli malı teklif eden istekli. Kamu İhale Kanunu m.63’te bu kavramlara bağlanan farklı sonuçlar vardır. Ek Madde 13, bu sonuçların AB tarafına karşılıklılık temelinde genişletilebilmesinin hukuki zeminini oluşturur.

AB Firmaları Otomatik Olarak Yerli İstekli Sayılır mı?

Hayır. Ek Madde 13, “AB üyesi devlette yerleşik bütün istekliler yerli isteklidir” şeklinde doğrudan bir statü kuralı getirmez. Kanun, Cumhurbaşkanına belirli hak ve avantajları karşılıklılık temelinde genişletme yetkisi verir. Bu nedenle bir ihalede AB’de yerleşik isteklinin hangi avantajdan yararlanabileceği belirlenirken yalnızca 4734 Ek Madde 13’ün varlığına bakmak yeterli değildir; ilgili hak veya avantaj hakkında Cumhurbaşkanı yetkisinin kullanılıp kullanılmadığı, kararın hangi ülke veya ürünleri kapsadığı ve ihale dokümanının buna uygun düzenlenip düzenlenmediği birlikte kontrol edilmelidir.

Bu ayrım özellikle teklif hazırlığında önemlidir. İsteklinin AB üyesi bir ülkede kurulu olması tek başına yerli isteklilere tanınan her fiyat avantajını otomatik olarak doğurmaz. Aynı şekilde bir malın AB menşeli olması da tek başına yerli malı belgesinin yerine geçen genel bir sonuç yaratmaz. Kanunun kullandığı ifade, “hak ve avantajların … mütekabiliyet esasları çerçevesinde … tanınması”dır.

Dolayısıyla idare, ihale dokümanını hazırlarken yürürlükteki Cumhurbaşkanı kararını somutlaştırmalı; istekli de teklif verirken kendi ülkesinin veya teklif ettiği ürünün ilgili kararın kapsamına girip girmediğini kontrol etmelidir.

Hangi Yerli Hak ve Avantajları Kapsama Girebilir?

Ek Madde 13’ün atıf yaptığı mevcut avantajların merkezinde 4734 sayılı Kanun m.63 bulunur. KİK uygulamasında m.63 çerçevesinde başlıca üç alan öne çıkar:

• Yaklaşık maliyeti eşik değerin altında kalan ihalelerde yalnızca yerli isteklilerin katılmasına yönelik düzenleme yapılabilmesi,
• Hizmet alımı ve yapım işi ihalelerinde yerli istekliler lehine yüzde 15 oranına kadar fiyat avantajı sağlanabilmesi,
• Mal alımı ihalelerinde yerli malı teklif eden istekliler lehine yüzde 15 oranına kadar fiyat avantajı sağlanabilmesi; ayrıca mevzuatta belirlenen bazı orta ve yüksek teknolojili ürünler ile yerli yazılım bakımından yüzde 15 fiyat avantajının zorunlu olması.

Kamu İhale Kurumunun güncel duyurularında, belirli ürün listelerinde yerli malı teklif eden istekliler lehine yüzde 15 fiyat avantajı sağlanmasının zorunlu olduğu açıkça belirtilmektedir. Ek Madde 13, bu tür “yerli” odaklı hak ve avantajların AB tarafına genişletilmesini mümkün kılan yetki maddesidir; ancak hangi avantajın hangi ülkeye ve hangi ürüne tanınacağı somut Cumhurbaşkanı kararıyla belirlenir.

İhalenin hangi usulle yapılacağı konusu ayrı bir meseledir. Açık ihale usulünün temel sistemi için Açık İhale Usulü Nedir?, diğer usullerin genel çerçevesi için Kamu İhalelerinde Hangi İhale Usulleri Uygulanır? başlıklı rehberler incelenebilir.

Yerli Malı Fiyat Avantajı ile Ek Madde 13 Arasındaki İlişki

4734 sayılı Kanun m.63 kapsamında mal alımı ihalelerinde yerli malı teklif eden istekliler lehine yüzde 15’e kadar fiyat avantajı uygulanabilir. Kamu İhale Kurumu, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığınca belirlenen ve Kurumca ilan edilen bazı orta ve yüksek teknolojili sanayi ürünlerinde yüzde 15 avantajın zorunlu olduğunu; yerli yazılım ürünü teklif eden istekliler bakımından da yüzde 15 avantajın zorunlu olduğunu açıklamaktadır.

KİK uygulamasında yerli malı avantajı, “isteklinin Türk olması” ile aynı kavram değildir. Mal alımında odak, teklif edilen malın yerli malı niteliği ve bunun mevzuata uygun belgeyle tevsikidir. Buna karşılık hizmet alımı ve yapım işlerinde yerli istekliler lehine uygulanan avantaj, isteklinin yerli istekli niteliğine bağlıdır.

Ek Madde 13 bu ayrımı korur. Hüküm üç ayrı grubu sayar: Avrupa Birliği üyesi devletlerde yerleşik istekliler, Avrupa Birliği menşeli mallar ve bu malları teklif eden istekliler. Bu ifade, mütekabiliyet kararının yalnızca firma yerleşikliği üzerinden değil, ürün menşei üzerinden de kurulabileceğini gösterir.

Tablodaki “genişletilebilir” ifadesi kanunun verdiği yetkiyi gösterir; bir Cumhurbaşkanı kararı olmadan otomatik hak doğduğu anlamına gelmez.

Ülke ve Ürün Bazında Farklılaştırma Nasıl Çalışır?

Ek Madde 13’ün en önemli teknik özelliği, Cumhurbaşkanına tanınan yetkinin “ülke ve/veya ürüne göre” kullanılabilmesidir. Bu nedenle tek tip ve bütün AB’yi kapsayan bir uygulama zorunlu değildir. Karşılıklılık hangi alanda sağlanıyorsa yalnızca o ülke veya ürün grubu bakımından karşı hak tanınabilir.

Örneğin hukuki yapı, bir AB üyesi ülkeye ilişkin istekliler bakımından belirli bir avantajın tanınmasına; başka bir ülke bakımından aynı avantajın tanınmamasına imkân verecek şekilde kurulmuştur. Aynı şekilde karar ürün bazında sınırlandırılabilir. Bu ayrım, ihale dokümanında “AB menşeli bütün mallar yerlidir” gibi genelleyici bir cümle kurulmasını hukuken isabetsiz hale getirir; uygulanacak hak, kararın kapsamıyla sınırlıdır.

Mütekabiliyet kavramı da tek taraflı ayrıcalık değil, karşılıklılık esasını ifade eder. Kanunun amacı bakımından değerlendirme, Avrupa Birliği üyesi devletlerde Türk isteklilere veya Türk mallarına tanınan haklar karşılığında Türkiye’de belirli AB isteklileri veya ürünleri için benzer hakların tanınabilmesidir.

İhale Dokümanında Yeni Kural Nasıl Uygulanmalıdır?

Kamu ihalesinde uygulanacak fiyat avantajı veya katılım kuralı tekliflerin değerlendirilmesini doğrudan etkilediği için ihale ilanı ve dokümanının açık, öngörülebilir ve yürürlükteki düzenlemeye uygun olması gerekir. İdare, yerli istekliler veya yerli malı lehine avantaj düzenlerken m.63 hükümlerini; AB isteklisi veya AB menşeli mal bakımından bir genişletme varsa Ek Madde 13’e dayanılarak çıkarılan ilgili Cumhurbaşkanı kararını birlikte esas almalıdır.

İhale dokümanının nereden ve nasıl edinileceğine ilişkin ayrıntılar için İhale Dokümanı Nereden ve Nasıl Alınır? rehberi kullanılabilir. Doküman incelemesinde özellikle şu başlıklar kontrol edilmelidir:

• İhaleye katılımın yalnızca belirli isteklilere sınırlandırılıp sınırlandırılmadığı,
• Yerli istekliler lehine fiyat avantajı öngörülüp öngörülmediği ve oranı,
• Yerli malı lehine fiyat avantajının uygulanıp uygulanmadığı, zorunlu ürün listesi bulunup bulunmadığı,
• AB ülkesinde yerleşik istekliler veya AB menşeli mallar bakımından Cumhurbaşkanı kararına atıf yapılıp yapılmadığı,
• Kararın ülke veya ürün kapsamının dokümana doğru yansıtılıp yansıtılmadığı,
• İstenen menşe, yerli malı veya yerleşiklik belgelerinin mevzuata uygunluğu.

İhale dokümanında teklif hazırlamayı etkileyen bir hata varsa bu hata teklif verildikten sonra sıradan bir yorum sorunu olarak bırakılmamalıdır. 4734 sayılı Kanun’un şikâyet sistemi, ihale dokümanındaki hukuka aykırılıkların belirli sürelerde idareye ve gerektiğinde Kamu İhale Kurumuna taşınmasını öngörür.

Mütekabiliyet veya Fiyat Avantajı Hatalı Uygulanırsa Ne Yapılır?

İhale sürecindeki işlem veya eylemlerin mevzuata aykırı olduğu iddiası 4734 sayılı Kanun m.54 ve devamındaki idari başvuru sistemi kapsamında değerlendirilir. Öncelikle hangi işlemin hukuka aykırı olduğu belirlenmelidir: ihale dokümanında yanlış avantaj öngörülmesi, yürürlükte olmayan bir hak tanınması, Cumhurbaşkanı kararının ülke/ürün kapsamının yanlış uygulanması, menşe belgesinin hatalı değerlendirilmesi veya tekliflerin fiyat avantajı hesabında eşit muamele ilkesine aykırı davranılması farklı uyuşmazlık türleridir.

İdareye şikâyet başvurusu için sitedeki İhaleye İdareye E-Şikâyet Dilekçesi 2026, KİK aşaması için KİK E-İtirazen Şikâyet Dilekçesi 2026 rehberleri kullanılabilir.

Başvuruda soyut biçimde “AB firmasına avantaj verilemez” veya “AB malı yerli malı sayılmalıdır” demek yeterli değildir. İlgili Cumhurbaşkanı kararı, ülke/ürün kapsamı, ihale dokümanı maddesi ve teklif değerlendirme hesabı somutlaştırılmalıdır. Ek Madde 13’ün varlığı tek başına her AB isteklisine aynı sonucu doğurmadığından hukuki gerekçenin somut ihaleye bağlanması gerekir.

İdare ve İstekli İçin Uygulama Kontrol Listesi

İdare bakımından

1. 4734 m.63 kapsamında uygulanacak yerli avantajı belirlenmelidir.
2. Ek Madde 13’e dayanılarak yayımlanmış ve ihaleye uygulanabilir Cumhurbaşkanı kararı kontrol edilmelidir.
3. Kararın ülke, ürün ve kapsam sınırları ihale dokümanına aynen yansıtılmalıdır.
4. İlan, idari şartname ve yeterlik kriterleri arasında çelişki bırakılmamalıdır.
5. Fiyat avantajı hesabı bütün isteklilere aynı yöntemle uygulanmalıdır.

İstekli bakımından

1. Kuruluş/yerleşiklik ülkesinin kapsamda olup olmadığı kontrol edilmelidir.
2. Mal alımında ürün menşei ayrıca belirlenmelidir.
3. Yerli malı belgesi ile AB menşei belgesinin aynı hukuki belge olmadığı unutulmamalıdır.
4. Fiyat avantajının ilan ve şartnamede nasıl düzenlendiği teklif verilmeden önce incelenmelidir.
5. Doküman aykırılığı varsa kanuni başvuru süresi geçirilmemelidir.

Resmî Kaynaklar

• 7590 sayılı Kanun – TBMM resmî metin
• 7590 sayılı Kanun bilgileri – TBMM
• KİK – yerli malı fiyat avantajına ilişkin güncel duyuru
• 31 Temmuz 2026 tarihli Resmî Gazete

Sık Sorulan Sorular

AB şirketleri 2026’da Türkiye’de yerli istekli sayıldı mı?

Hayır. 4734 Ek Madde 13, AB üyesi ülkelerde yerleşik isteklilere yerli avantajlarının mütekabiliyet temelinde kısmen veya tamamen tanınabilmesi için Cumhurbaşkanına yetki verir; bütün AB şirketlerini doğrudan yerli istekli sayan genel bir kural değildir.

AB menşeli her ürün yerli malı avantajından yararlanır mı?

Hayır. Ek Madde 13 otomatik bir yerli malı statüsü yaratmaz. Uygulama, ilgili Cumhurbaşkanı kararının ülke/ürün kapsamına bağlıdır.

Mütekabiliyet ne demektir?

Bu madde bakımından karşılıklılık esasını ifade eder. Yerli istekliler ve yerli mallar için Türkiye’de tanınan hakların AB tarafına genişletilmesi, karşı tarafın tanıdığı haklarla bağlantılı olarak Cumhurbaşkanı kararıyla düzenlenebilir.

Cumhurbaşkanı bütün AB ülkeleri için tek karar vermek zorunda mı?

Hayır. Kanun yetkinin ülke ve/veya ürüne göre kısmen veya tamamen kullanılabileceğini açıkça düzenler.

Yerli istekliler lehine fiyat avantajı kaçtır?

4734 m.63 kapsamında hizmet ve yapım işi ihalelerinde yerli istekliler lehine yüzde 15’e kadar fiyat avantajı sağlanabilir. Mal alımlarında yerli malı teklif edenler lehine de yüzde 15’e kadar avantaj düzenlenebilir; mevzuatta belirtilen bazı ürün ve yerli yazılım alımlarında yüzde 15 avantaj zorunludur.

AB firmasının Türkiye’de şube açması otomatik avantaj sağlar mı?

Ek Madde 13 bakımından sonuç, yalnızca şube bulunmasına değil ilgili yerleşiklik statüsü, ürün menşei, ihale düzenlemesi ve uygulanabilir Cumhurbaşkanı kararına göre belirlenir.

İhale dokümanında yanlış mütekabiliyet düzenlemesi varsa ne yapılır?

4734 sayılı Kanun m.54 ve devamındaki şikâyet ve itirazen şikâyet yolları, başvuru süreleri içinde kullanılmalıdır.

Yerli malı belgesi yerine AB menşe belgesi sunulabilir mi?

Kural olarak bunlar farklı hukuki belgelerdir. AB menşeli mala tanınan hak varsa bunun belgelendirme şekli ilgili karar ve ihale dokümanı üzerinden değerlendirilmelidir; yerli malı belgesi kavramı kendiliğinden ortadan kalkmaz.

Ek Madde 13 ne zaman yürürlüğe girdi?

7590 sayılı Kanun’un 31. maddesi gereğince 31 Temmuz 2026 tarihinde, Kanunun yayımlandığı gün yürürlüğe girdi.