İşçilik Alacağı Davası Dava Şartı Yokluğundan Reddedilirse Ne Olur? AYM 2021/5181 (2026)
Kısa ve net cevap: Anayasa Mahkemesi, 5 Mayıs 2026 tarihli İkinci Bölüm toplantısında B. No: 2021/5181 sayılı başvuruda, işçilik alacağının ödenmesi talebiyle açılan davanın dava şartı yokluğu gerekçesiyle reddedilmesi nedeniyle Anayasa m.36 kapsamındaki mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğine karar verdi. Bu karar, iş davalarında dava şartlarının önemsiz olduğu anlamına gelmez. Mahkeme HMK m.114 ve m.115’e göre dava şartlarını inceler; giderilebilir eksiklik varsa tamamlanması için kesin süre verir. İşçi veya işveren alacağı ve tazminatı davalarında 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3 uyarınca arabulucuya başvurulmuş olması ayrıca dava şartıdır.
Bu yazıyla ilgili genel bir sorunuz mu var? Anonim soru sor
AYM 2021/5181 Kararının Sonucu Nedir?
Anayasa Mahkemesinin 5 Mayıs 2026 tarihli resmî İkinci Bölüm sonuç sayfasına göre B. No: 2021/5181 sayılı başvuru; işçilik alacağının ödenmesine karar verilmesi talebiyle açılan davanın dava şartı yokluğu gerekçesiyle reddedilmesi nedeniyle mahkemeye erişim hakkının, yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle de makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
AYM, mahkemeye erişim hakkı ihlali iddiasını kabul edilebilir bulmuş; makul sürede yargılanma şikâyetini kabul edilemez saymış ve diğer ihlal iddiasının ayrıca incelenmesine gerek görmemiştir. Esas yönünden Anayasa m.36’da güvence altına alınan adil yargılanma hakkı kapsamındaki mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğine karar vermiştir.
Resmî toplantı sonuç sayfası, somut dosyada eksik olduğu kabul edilen dava şartının hangisi olduğunu ayrıntılı olarak açıklamamaktadır. Bu nedenle bu yazıda AYM dosyasındaki eksikliği varsaymıyoruz. Güncel iş hukuku açısından genel dava şartları, giderilebilir eksiklikler ve 7036 sayılı Kanun’daki zorunlu arabuluculuk sistemi ayrı ayrı açıklanmaktadır.
Kararın temel sonucu şudur: dava şartları kanuni ve bağlayıcıdır; ancak bunların yorumlanması kişiyi ölçüsüz biçimde yargısal denetimden yoksun bırakamaz. Özellikle giderilebilir eksikliğin tamamlanmasına imkân tanınması gereken durumlarla doğrudan ret gerektiren durumlar birbirinden ayrılmalıdır.
Dava Şartı Nedir?
Dava şartı, mahkemenin uyuşmazlığın esasına girip karar verebilmesi için bulunması gereken usuli koşuldur. Dava şartı yoksa mahkeme kural olarak davanın maddi haklılığını incelemeden usulden karar verir. Bu nedenle işçinin gerçekten alacaklı olması, tek başına usuli koşulların göz ardı edilmesini sağlamaz.
Dava şartları iki ana grupta ele alınabilir. Birincisi HMK m.114’te düzenlenen genel dava şartlarıdır. İkincisi ise özel kanunlarda belirli dava türleri için öngörülen özel dava şartlarıdır. İşçi ve işveren alacağı/tazminatı davalarında 7036 sayılı Kanun m.3’teki arabulucuya başvuru şartı bu ikinci gruptadır.
Mahkeme dava şartlarını davanın her aşamasında kendiliğinden araştırır. Taraflar da dava şartı eksikliğini her zaman ileri sürebilir. Ancak eksikliğin giderilebilir olup olmadığı önemlidir. Giderilebilir bir noksanlık varsa HMK m.115/2 uyarınca tamamlanması için kesin süre verilmesi gerekir.
HMK m.114 Genel Dava Şartları
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.114, genel dava şartlarını düzenler. Türk mahkemelerinin yargı hakkının bulunması, yargı yolunun caiz olması, mahkemenin görevli olması, kesin yetki bulunan hâllerde yetki şartının sağlanması, tarafların dava ve taraf ehliyeti, dava takip yetkisi, vekille takip edilen davada vekâletnamenin gerekli şekil ve nitelikte bulunması, gider avansı ve hukuki yarar gibi hususlar bu sistem içindedir.
Aynı uyuşmazlığın daha önce açılmış ve hâlen görülmekte olmaması ile aynı uyuşmazlık hakkında kesin hüküm bulunmaması da dava şartları arasındadır. Ayrıca diğer kanunlarda yer alan özel dava şartları saklıdır. İş Mahkemeleri Kanunu’ndaki zorunlu arabuluculuk bu atıf üzerinden HMK sistemine bağlanır.
Her dava şartının eksikliği aynı şekilde giderilemez. Örneğin dava açıldığı tarihte görevli olmayan mahkemede görülme sorunu ile eksik vekâletnamenin tamamlanması aynı usul sonucunu doğurmaz. Bu nedenle mahkemenin önce eksikliğin niteliğini belirlemesi gerekir.
HMK m.115: Dava Şartı Eksikliği Nasıl Giderilir?
HMK m.115/1’e göre mahkeme, dava şartlarının mevcut olup olmadığını davanın her aşamasında kendiliğinden araştırır. Taraflar da dava şartı noksanlığını her zaman ileri sürebilir.
M.115/2’de temel ayrım açıktır: mahkeme dava şartı noksanlığını tespit ederse davanın usulden reddine karar verir; ancak eksikliğin giderilmesi mümkünse tamamlanması için kesin süre verir. Bu kesin süre içinde eksiklik giderilmezse dava dava şartı yokluğu nedeniyle usulden reddedilir.
M.115/3 ise başlangıçta bulunan dava şartı eksikliğinin, mahkemece esas incelemesine girilmeden önce fark edilmemiş ve hüküm anında giderilmiş olması hâlinde sırf başlangıçtaki eksiklik nedeniyle davanın reddedilemeyeceğini düzenler.
Bu hükümler mahkemeye erişim hakkıyla doğrudan bağlantılıdır. Giderilebilir bir eksiklik nedeniyle kişiye tamamlama imkânı tanınmadan davanın kesin biçimde sona erdirilmesi, kanunun öngördüğü usul güvencesini ortadan kaldırabilir.
7036 Sayılı Kanun m.3: İşçilik Alacaklarında Zorunlu Arabuluculuk
7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3’e göre kanuna, bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi veya işveren alacağı ve tazminatı ile işe iade talebiyle açılan davalarda arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. 2023 değişikliği sonrasında bu alacak ve tazminatlarla ilgili itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davaları da düzenleme kapsamındadır.
Bu nedenle ücret, fazla çalışma, hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil ücreti, kıdem tazminatı, ihbar tazminatı ve benzeri işçilik alacakları için dava açmadan önce arabuluculuk başvurusu yapılmalıdır.
Arabuluculuk başvurusunun amacı tarafları zorla anlaşmaya götürmek değildir. Taraflar anlaşamazsa son tutanak düzenlenir ve dava yolu açılır. Dava dilekçesinde talep edilen alacak kalemlerinin arabuluculuk görüşmesinde de uyuşmazlık konusu edilmiş olması, sonradan kapsam tartışmasını önlemek bakımından önemlidir.
İşçilik alacaklarında arabuluculuk başvurusunun örnek yapısı için işçilik alacakları arabuluculuk başvuru dilekçesi rehberimiz incelenebilir.
Arabuluculuk Son Tutanağı Dava Dilekçesine Eklenmezse Ne Olur?
7036 sayılı Kanun m.3/2, arabuluculuk sonunda anlaşmaya varılamadığına ilişkin son tutanağın aslının veya arabulucu tarafından onaylanmış örneğinin dava dilekçesine eklenmesini öngörür. Bu belge hiç eklenmemişse mahkeme hemen davayı reddetmez.
Kanun, mahkemenin davacıya son tutanağı bir haftalık kesin süre içinde sunması gerektiğini ve aksi hâlde davanın usulden reddedileceğini bildiren davetiye göndermesini emreder. Davacı kesin sürede belgeyi sunmazsa dava dilekçesi karşı tarafa tebliğ edilmeksizin usulden ret kararı verilir.
Buna karşılık hiç arabulucuya başvurulmadan dava açıldığı anlaşılırsa kanun, herhangi bir işlem yapılmaksızın dava şartı yokluğu nedeniyle usulden ret öngörür. Burada eksik tutanağın sonradan sunulması ile arabulucuya hiç başvurulmaması birbirinden farklıdır.
Bu ayrım, HMK m.115’teki “giderilebilir eksiklik” yaklaşımının iş mahkemelerine özel görünümüdür.
İş Kazası ve Meslek Hastalığı Davalarında Arabuluculuk Dava Şartı mı?
Hayır. 7036 sayılı Kanun m.3/3, iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat ile bunlarla ilgili tespit, itiraz ve rücu davalarının zorunlu arabuluculuk dava şartı kapsamında olmadığını açıkça düzenler.
Bu nedenle işçilik alacağı davası ile iş kazası tazminat davası aynı usule tabi değildir. Bir dosyada hem ücret/tazminat alacakları hem iş kazasından doğan zarar talepleri bulunuyorsa taleplerin hukuki niteliği ve arabuluculuk kapsamı ayrı ayrı değerlendirilmelidir.
İş kazası dosyasında doğrudan dava açılabilmesi, ihtiyari arabuluculuğun hiçbir şekilde mümkün olmadığı anlamına gelmez; ancak kanuni dava şartı zorunluluğu bulunmaz.
AYM 2021/5181 Açısından Mahkemeye Erişim Hakkı
Mahkemeye erişim hakkı, kişinin uyuşmazlığını bir mahkemenin önüne getirip esaslı biçimde inceletebilmesinin güvencesidir. Kanun koyucu dava şartları, süreler ve şekil kuralları getirebilir. Bu kurallar yargılamanın düzeni ve hukuki güvenlik açısından meşrudur.
Ancak şekil koşulu, hakkın özünü ortadan kaldıracak ölçüde katı veya öngörülemez uygulanamaz. Mahkeme, kanunun tamamlanmasına izin verdiği bir eksikliği doğrudan kesin ret sebebi yaparsa veya kişinin yerine getirdiği bir koşulu aşırı biçimci yorumla yok sayarsa mahkemeye erişim hakkı gündeme gelebilir.
AYM B. No: 2021/5181’de verilen ihlal kararı, işçilik alacağı davalarında da bu anayasal güvencenin geçerli olduğunu teyit eder. Bununla birlikte her dava şartı ret kararı ihlal değildir. Ret kararının kanuni temeli, öngörülebilirliği, kişinin davranışı ve dava hakkına getirdiği külfet somut olarak değerlendirilir.
İşçilik Alacağı Davası Açmadan Önce Kontrol Listesi
İlk olarak hangi alacakların talep edileceği belirlenmelidir. Kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, ücret, fazla mesai, hafta tatili, UBGT, yıllık izin ve diğer kalemler ayrı hukuki koşullara sahiptir. Arabuluculuk başvurusunda uyuşmazlık konusu alacaklar açıkça gösterilmelidir.
İkinci olarak zamanaşımı süreleri kontrol edilmelidir. Dava şartı arabuluculuk başvurusu bazı sürelerin işlemesi bakımından kanuni sonuç doğurur; buna rağmen alacağın hangi döneme ait olduğu ve zamanaşımı itirazına açık olup olmadığı hesaplanmalıdır.
Üçüncü olarak arabuluculuk son tutanağı alınmalı ve dava dilekçesine eklenmelidir. Taraf bilgileri, işveren unvanı ve uyuşmazlık konuları arabuluculuk dosyası ile dava dilekçesinde karşılaştırılmalıdır.
Dördüncü olarak görevli ve yetkili mahkeme belirlenmelidir. İş mahkemesi kurulmamış yerlerde asliye hukuk mahkemesi iş mahkemesi sıfatıyla görev yapar. Yetki bakımından 7036 sayılı Kanun’daki özel düzenlemeler uygulanır.
İşçilik alacakları için dilekçe hazırlanırken sitedeki mevcut örneklerden yararlanılabilir; ancak iş ilişkisinin türü, fesih şekli, çalışma düzeni ve talep edilen kalemler somut dosyaya göre ayrı kurulmalıdır.
Dava Şartı Eksikliği Sonradan Giderilirse Dava Devam Eder mi?
Eksikliğin niteliğine bağlıdır. HMK m.115/2, giderilmesi mümkün dava şartı noksanlıkları için mahkemenin kesin süre vermesini öngörür. Eksiklik bu süre içinde giderilirse dava esas yönünden devam eder.
Ancak arabulucuya hiç başvurulmadan açılmış bir işçilik alacağı davasında 7036 m.3 özel hükmü gereği mahkeme doğrudan usulden ret kararı verir. Davanın açılmasından sonra arabuluculuğa gidilerek ilk davadaki başlangıç eksikliği otomatik tamamlanmış sayılmaz. Bu durumda usulden ret sonrasında arabuluculuk dava şartı yerine getirilip yeni dava açılması gündeme gelir; zamanaşımı ve diğer süre sonuçları ayrıca değerlendirilmelidir.
Buna karşılık arabuluculuğa gidilmiş fakat son tutanak dava dilekçesine eklenmemişse kanun açıkça bir haftalık tamamlama süresi öngörür.
Sık Yapılan Hatalar
- Arabuluculukla son tutanağın eklenmesini aynı şey sanmak: Arabulucuya hiç başvurmamak ile mevcut son tutanağı dilekçeye eklememek farklı sonuç doğurur.
- Her dava şartı eksikliğinde doğrudan ret verileceğini düşünmek: HMK m.115 giderilebilir eksiklikler için kesin süre öngörür.
- İş kazası tazminatında zorunlu arabuluculuk var sanmak: 7036 m.3/3 bu davaları kapsam dışında bırakır.
- Arabuluculukta istenmeyen alacağı davada otomatik eklemek: Uyuşmazlık kapsamı ve dava şartı yönünden risk doğabilir.
- Son tutanağı belgesiz bırakmak: Mahkemenin verdiği bir haftalık kesin sürede sunulmazsa usulden ret sonucu doğar.
- AYM 2021/5181 kararını dava şartlarını kaldıran karar gibi yorumlamak: Dava şartları yürürlüktedir; ihlal somut ret kararının mahkemeye erişim hakkına etkisine ilişkindir.
Resmî Kaynaklar
- Anayasa Mahkemesi – 5 Mayıs 2026 İkinci Bölüm Toplantısı Gündemi ve Sonuçları
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu – m.114 ve m.115
- 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu – m.3
- Adalet Bakanlığı Arabuluculuk Daire Başkanlığı
- Türkiye Cumhuriyeti Anayasası – m.36
Sık Sorulan Sorular
1. İşçilik alacağı davasında arabuluculuk zorunlu mu?
Evet. 7036 m.3 kapsamındaki işçi veya işveren alacağı ve tazminatı davalarında arabulucuya başvuru dava şartıdır.
2. Arabuluculuğa gidildi ama son tutanak eklenmedi; dava hemen reddedilir mi?
Hayır. Mahkeme son tutanağı sunmak için bir haftalık kesin süre verir; sürede sunulmazsa usulden ret kararı verilir.
3. Hiç arabulucuya gidilmeden dava açılırsa ne olur?
7036 m.3 uyarınca dava şartı yokluğu nedeniyle usulden ret kararı verilir.
4. İş kazası tazminatında arabuluculuk zorunlu mu?
Hayır. 7036 m.3/3 kapsamındaki iş kazası ve meslek hastalığı tazminat davaları zorunlu arabuluculuk dışında tutulmuştur.
5. HMK m.115 neyi düzenler?
Dava şartlarının incelenmesini ve giderilebilir eksikliklerde kesin süre verilmesini düzenler.
6. AYM 2021/5181 kararında hangi hak ihlal edildi?
Anayasa m.36 kapsamındaki mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğine karar verildi.
7. AYM kararı dava şartlarını kaldırdı mı?
Hayır. Dava şartları aynen yürürlüktedir.
8. Dava şartı yokluğu ile davanın esastan reddi aynı mı?
Hayır. Dava şartı yokluğunda uyuşmazlığın maddi haklılığı incelenmeden usulden karar verilir.
9. Eksiklik giderilirse aynı dava devam eder mi?
Giderilebilir bir dava şartı eksikliği verilen kesin sürede tamamlanırsa dava devam eder. Özel kanundaki doğrudan ret hükümleri saklıdır.
10. İşçilik alacağı davası açmadan önce en kritik usul adımı nedir?
Talep zorunlu arabuluculuk kapsamındaysa arabulucuya başvurmak ve son tutanağı dava dosyasına usulüne uygun sunmaktır.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu sitesinden daha fazla şey keşfedin
Son gönderilerin e-postanıza gönderilmesi için abone olun.
