Şüpheli veya Sanıktan Kan, Saç, Tükürük ve Tırnak Örneği Alınabilir mi? CMK 75 | 2026
Ceza soruşturmasında DNA karşılaştırması, alkol veya uyuşturucu etkisi, kan lekesi, cinsel saldırı iddiası ya da olay yerindeki biyolojik bulgunun kime ait olduğunun belirlenmesi için kişinin vücudundan örnek alınması gerekebilir. Ancak kişinin beden bütünlüğüne müdahale eden bu işlem, sıradan kolluk kimlik tespiti değildir. Ceza Muhakemesi Kanunu m.75 şüpheli ve sanık üzerindeki iç beden muayenesi ile biyolojik örnek alınmasını sıkı şartlara bağlar.
Uygulamada “polis zorla kan alabilir mi?”, “DNA için tükürük örneği vermek zorunlu mu?”, “hangi suçlarda saç veya tırnak alınabilir?” ve “savcı tek başına karar verebilir mi?” soruları bu maddeden doğar. Cevap, örneğin türü, suçun ceza üst sınırı, sağlık riski ve karar merciine göre değişir.
- CMK 75 hangi işlemleri kapsar?
- İç beden muayenesi nedir?
- Kan ve biyolojik örnek kararını kim verir?
- Savcı hangi durumda karar verebilir?
- Sağlık tehlikesi varsa işlem yapılabilir mi?
- İşlemi kim yapabilir?
- İki yıllık ceza üst sınırı kuralı
- Kadının kadın hekim talebi
- Zor kullanma sınırı
- DNA incelemesi için ayrıca karar gerekir mi?
- Örneklerin saklanması ve silinmesi
- Hukuka aykırı alınan örnek delil olur mu?
- Sık sorulan sorular
CMK 75 Hangi İşlemleri Düzenler?
CMK m.75 şüpheli veya sanığın iç beden muayenesini ve vücudundan biyolojik örnek alınmasını düzenler. Kan, benzeri biyolojik örnek, saç, tükürük ve tırnak maddede açıkça sayılan örneklerdir. Amaç, soruşturulan suçla ilgili delil elde etmektir.
Bu hüküm dış beden muayenesi, parmak izi, fotoğraf veya genel sağlık muayenesiyle aynı değildir. Kişinin vücuduna müdahale yoğunluğu ve örneğin genetik bilgi üretebilme ihtimali nedeniyle özel yargısal güvence vardır.
İç Beden Muayenesi Nedir?
İç beden muayenesi, vücudun iç bölgelerine yönelik tıbbi incelemeyi ifade eder. Kanun cinsel organlar veya anüs bölgesinde yapılan muayeneyi de iç beden muayenesi sayar. Bu nitelendirme, işlemi CMK 75’in karar ve sağlık şartlarına tabi hale getirir.
Muayenenin amacı genel sağlık kontrolü değil, ceza soruşturmasında belirli delili elde etmektir. Kararda hangi delilin neden bu muayeneyle elde edilmek istendiği açık olmalıdır.
Kan, Saç, Tükürük veya Tırnak Örneği İçin Kim Karar Verir?
Kural olarak hâkim veya mahkeme karar verir. Karar Cumhuriyet savcısının veya mağdurun istemi üzerine verilebileceği gibi kanunun öngördüğü durumda resen de alınabilir.
Kararda soruşturulan suç, alınacak örnek, delil amacı ve müdahalenin gerekliliği belirli olmalıdır. “Gerekli bütün örnekler alınsın” şeklindeki sınırsız yaklaşım, beden bütünlüğüne müdahalenin ölçülülüğü bakımından denetlenmelidir.
Cumhuriyet Savcısı Gecikmesinde Sakınca Varsa Karar Verebilir mi?
Evet. Delilin kısa sürede kaybolma ihtimali veya hâkim kararının beklenmesinin soruşturma amacını tehlikeye düşürmesi gibi gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısı karar verebilir. Savcının kararı geçici niteliktedir ve CMK 75’teki sürede hâkim veya mahkemenin onayına sunulmalıdır.
Onaylanmayan savcı kararının hukuki sonucu kanunda ayrıca düzenlenmiştir. Bu nedenle dosyada yalnız savcı talimatının varlığına değil, sonradan hâkim/mahkeme onayının bulunup bulunmadığına da bakılmalıdır.
Sağlığa Zarar Verme Tehlikesi Varsa Beden Muayenesi Yapılabilir mi?
Hayır. CMK 75, iç beden muayenesi yapılabilmesini veya biyolojik örnek alınabilmesini kişinin sağlığına zarar verme tehlikesi bulunmaması şartına bağlar. Ceza soruşturmasının delil ihtiyacı, kişinin yaşam ve sağlık hakkını ortadan kaldırmaz.
Kan sulandırıcı kullanımı, ciddi kanama bozukluğu, özel tıbbi durum veya örnek alma işleminin kişi bakımından olağan dışı risk taşıması halinde sağlık mesleği mensubunun değerlendirmesi önemlidir. Gerekirse daha güvenli alternatif örnek yöntemi seçilmelidir.
İç Beden Muayenesini Kim Yapabilir?
Kanun, iç beden muayenesinin tabip veya sağlık mesleği mensubu tarafından yapılmasını öngörür. Kolluk görevlisi tıbbi muayene yapamaz. İşlem sağlık standartlarına uygun ortamda ve mesleki kurallara göre gerçekleştirilmelidir.
Örneğin kan örneği alınması sağlık personelinin görevidir. Kolluk delil zincirini korumak amacıyla numunenin etiketlenmesi, teslimi ve muhafazasını takip edebilir; ancak tıbbi işlemi kendisi yapamaz.
İki Yıldan Az Hapis Cezalı Suçlarda Beden Örneği Alınabilir mi?
CMK 75 açık bir suç ağırlığı eşiği getirir. Üst sınırı iki yıldan daha az hapis cezasını gerektiren suçlarda iç beden muayenesi yapılamaz ve kan, biyolojik örnek, saç, tükürük veya tırnak gibi örnekler bu madde kapsamında alınamaz.
Burada somut olayda verileceği tahmin edilen ceza değil, suçun kanundaki ceza üst sınırı dikkate alınır. Nitelikli hâl veya farklı suç vasfı varsa uygulanacak ceza aralığı doğru tespit edilmelidir.
Bu eşik, beden bütünlüğüne müdahalenin hafif suçlarda orantısız hale gelmesini önleyen kanuni sınırlamadır.
Kadının Muayenesinde Kadın Hekim Talep Edilebilir mi?
CMK 75, kadının muayenesinin istemi hâlinde ve olanaklar elverdiğinde kadın hekim tarafından yapılmasına ilişkin güvence içerir. Bu hüküm özellikle mahrem bölgeleri ilgilendiren muayenelerde insan onuru ve özel hayatın korunması bakımından önemlidir.
Talep mümkün olduğunca işlemden önce açıkça belirtilmeli ve tutanağa geçirilmelidir. Acil sağlık tehlikesi veya fiili imkânsızlık gibi koşullar somut olayda ayrıca değerlendirilir.
Şüpheli Örnek Vermek İstemezse Ne Olur?
Mahkeme veya hâkim kararıyla kanuni şartları oluşmuş bir beden muayenesi ya da örnek alma işlemine karşı kişinin rıza göstermemesi, tedbirin kendiliğinden ortadan kalktığı anlamına gelmez. Ancak uygulanacak zorun bedensel müdahalenin niteliği, ölçülülüğü ve sağlık güvenliği ayrıca korunmalıdır.
Zor kullanma, kişiyi cezalandırma amacıyla veya gerekli tıbbi müdahale sınırını aşacak şekilde uygulanamaz. İşlemin nasıl gerçekleştirildiği, sağlık personelinin rolü ve varsa direnç tutanağı denetlenebilir olmalıdır.
Alınan Tükürük veya Kan Örneğinden DNA Analizi Otomatik Yapılabilir mi?
Hayır. Biyolojik örneğin alınması ile örnek üzerinde moleküler genetik inceleme yapılması ayrı hukuki aşamalardır. CMK m.78 ve m.79 genetik incelemenin amacı ve karar usulünü ayrıca düzenler.
Bu nedenle kan örneğinin hukuka uygun alınmış olması, örnekten soruşturmayla ilgisiz genetik özelliklerin sınırsız araştırılmasına izin vermez. Moleküler genetik inceleme kişinin kimliğinin veya biyolojik bulgunun kime ait olduğunun tespiti gibi kanuni amaçla sınırlı olmalıdır.
DNA ve Genetik İnceleme Sonuçları Ne Zaman Silinir?
CMK m.80, genetik inceleme sonuçlarının kişisel veri olduğunu, başka amaçla kullanılamayacağını ve belirli nihai kararlar sonrasında yok edilmesini düzenler. KYOK’a itiraz sürecinin tamamlanması, beraat veya ceza verilmesine yer olmadığı kararının kesinleşmesi halinde kanundaki yok etme mekanizması uygulanır.
Ayrıntılı açıklama için CMK 80 DNA ve genetik inceleme sonuçlarının silinmesi rehberimiz incelenebilir.
Numunenin Kime Ait Olduğu Nasıl Güvence Altına Alınır?
Biyolojik örneğin delil değeri yalnız laboratuvar sonucuna bağlı değildir. Örneğin kimden, hangi tarihte, hangi karar kapsamında, kim tarafından alındığı ve laboratuvara hangi koşulda teslim edildiği izlenebilir olmalıdır.
Numune kabı, barkod, mühür, teslim-tesellüm kayıtları ve laboratuvar kabul bilgileri delil zincirinin parçalarıdır. Etiketleme hatası veya numunelerin karışması, bilimsel sonucun güvenilirliğini doğrudan etkileyebilir.
Biyolojik Örnek Başka Bir Suç İçin Kullanılabilir mi?
Örnek ve ondan üretilen genetik veri, kanuni amaçla sınırlıdır. CMK 80 genetik inceleme sonuçlarının başka amaçla kullanılamayacağını açıkça düzenler. Farklı soruşturmada kullanılmak isteniyorsa bunun ayrıca kanuni dayanağı ve gerekli kararları bulunmalıdır.
Ceza soruşturması amacıyla alınan DNA örneğinin genel bir kişisel genetik veri tabanına dönüştürülmesi, özel kanuni dayanak olmadan CMK 75-80 sisteminin amacıyla bağdaşmaz.
Alkol veya Uyuşturucu Tespiti de CMK 75’e mi Tabi?
Kanun, özel kanunlardaki alkol muayenesi ve kan örneği gibi düzenlemeleri saklı tutar. Trafik mevzuatı veya başka özel düzenlemelerde farklı yetki ve usuller bulunabilir.
Bu nedenle her kan örneği alma işlemi otomatik olarak CMK 75 rejimine tabi değildir. İşlemin hangi suç veya idari süreç nedeniyle yapıldığı ve özel kanun hükmü bulunup bulunmadığı belirlenmelidir.
Mağdurdan Örnek Alınması Aynı Maddeye mi Tabi?
Mağdur ve şüpheli/sanık olmayan diğer kişiler bakımından CMK m.76 özel düzenlemedir. Mağdurun beden muayenesi ve örnek alınmasında farklı karar ve rıza hükümleri uygulanabilir.
Bu nedenle dosyada örneğin kimden alındığı ilk ayrımdır. Şüpheli veya sanık CMK 75; diğer kişi ve mağdur bakımından CMK 76 hükümleri esas alınır.
Hukuka Aykırı Alınan Kan veya DNA Örneği Delil Olur mu?
Anayasa m.38/6 kanuna aykırı elde edilen bulguların delil olarak kabul edilemeyeceğini; CMK m.206/2-a ve m.217/2 ise hukuka uygun delil ilkesini düzenler.
Karar bulunmaması, savcı kararının gerekli yargısal onaya sunulmaması, iki yıllık ceza eşiğinin karşılanmaması, sağlık tehlikesine rağmen işlem yapılması veya numunenin güvenilir delil zinciri olmadan laboratuvara ulaştırılması somut dosyada itiraz konusu yapılabilir.
İtiraz yalnız laboratuvarın “eşleşme” sonucuna değil, örneğin alınma ve muhafaza sürecinin tamamına yöneltilmelidir.
Resmî Kaynaklar
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun güncel m.75–81 hükümleri Mevzuat Bilgi Sistemi üzerinden kontrol edilmelidir. Şüpheli/sanığın beden muayenesi m.75; diğer kişilerin muayenesi m.76; moleküler genetik inceleme m.78-79; genetik verinin gizliliği ve yok edilmesi m.80’de düzenlenir.
Sık Sorulan Sorular
Polis benden doğrudan kan örneği alabilir mi?
Tıbbi örnek sağlık mesleği mensubu tarafından ve CMK 75’in karar şartlarına uygun olarak alınmalıdır; kolluk tıbbi işlemi kendisi yapamaz.
Savcı kan örneği kararı verebilir mi?
Gecikmesinde sakınca bulunan hâlde savcı karar verebilir; karar kanundaki usulle hâkim veya mahkeme onayına sunulur.
Tükürük örneği de CMK 75 kapsamında mı?
Evet. Kanunda saç, tükürük ve tırnak gibi örnekler açıkça sayılır.
Hafif suçta DNA örneği alınabilir mi?
Üst sınırı iki yıldan daha az hapis cezasını gerektiren suçlarda CMK 75 kapsamında iç beden muayenesi ve biyolojik örnek alma yapılamaz.
Sağlık riski varsa işlem yapılabilir mi?
CMK 75 işlemin kişinin sağlığına zarar verme tehlikesi bulunmamasını şart koşar.
Kadın, kadın hekim isteyebilir mi?
Kanunda istem üzerine ve olanaklar elverdiğinde kadın hekim güvencesi yer alır.
Kan örneği alındı diye DNA analizi otomatik yapılabilir mi?
Hayır. Moleküler genetik inceleme CMK 78-79’daki ayrı şart ve karara tabidir.
DNA sonucu başka amaçla kullanılabilir mi?
CMK 80 genetik sonuçların başka amaçla kullanılamayacağını düzenler.
Beraat edersem DNA verisi silinir mi?
CMK 80’deki şartlar oluştuğunda, kesinleşmiş beraat sonrasında genetik inceleme sonuçları savcı huzurunda yok edilir.
Hukuka aykırı alınan örneğe nasıl itiraz edilir?
CMK 75’in karar, suç eşiği, sağlık, uygulayıcı ve delil zinciri şartlarındaki somut ihlal CMK m.206 ve m.217 kapsamında ileri sürülmelidir.
Sonuç
CMK m.75, şüpheli veya sanığın beden bütünlüğüne müdahaleyi açık kanuni sınırlarla düzenler. Kan, biyolojik örnek, saç, tükürük veya tırnak ancak delil elde etmek amacıyla, yetkili karar üzerine, sağlık tehlikesi bulunmaması şartıyla ve gerekli tıbbi yöntemle alınabilir. Üst sınırı iki yıldan daha az hapis cezasını gerektiren suçlarda bu tedbir uygulanamaz.
Biyolojik örnek dosyasında kararın kim tarafından ve ne zaman verildiği, savcı kararının yargısal onayı, sağlık personelinin işlemi, numunenin mühür ve teslim zinciri, genetik inceleme için ayrı karar ve CMK 80 kapsamındaki veri saklama/yok etme süreci birlikte kontrol edilmelidir.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu – Mersin
Güncelleme: 16 Eylül 2026. İçerik 5271 sayılı CMK m.75, m.78, m.79, m.80, m.206 ve m.217 esas alınarak hazırlanmıştır.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
