DNA ve Genetik İnceleme Sonuçları Ne Zaman Silinir? CMK 80’e Göre Yok Etme ve Gizlilik | 2026
Ceza soruşturmasında kan, tükürük, saç, tırnak veya başka biyolojik örneklerden elde edilen DNA ve genetik inceleme sonuçları kişinin kimliğini ve biyolojik özelliklerini ortaya koyabilecek son derece hassas verilerdir. Bu nedenle ceza muhakemesi mevzuatı yalnız örneğin alınmasına değil, genetik incelemenin hangi amaçla yapılabileceğine, sonuçların kimler tarafından görülebileceğine ve dosya belirli şekilde sona erdiğinde verinin nasıl yok edileceğine ilişkin özel kurallar koyar.
Temel düzenlemeler CMK m.75, m.76, m.78, m.79 ve m.80’dir. Şüpheli veya sanıktan beden örneği alınması m.75’te, diğer kişilerden beden muayenesi ve örnek alınması m.76’da; moleküler genetik inceleme m.78’de; inceleme kararının verilmesi ve bilirkişi düzeni m.79’da; sonuçların gizliliği ve yok edilmesi ise m.80’de düzenlenmiştir.
- CMK 80 neyi düzenler?
- DNA incelemesi hangi amaçla yapılabilir?
- Genetik sonuçlar kişisel veri midir?
- Sonuçlar başka soruşturmada kullanılabilir mi?
- Kimler genetik inceleme sonucunu görebilir?
- KYOK halinde DNA verisi ne zaman yok edilir?
- Beraat halinde ne zaman yok edilir?
- Ceza verilmesine yer olmadığı kararında sonuç
- Mahkûmiyet halinde CMK 80’in durumu
- Yok etme tutanağı nasıl olmalıdır?
- KVKK ile ilişki
- Sık sorulan sorular
CMK 80 Hangi Verileri Korur?
CMK m.80’in konusu, m.75, m.76 ve m.78 hükümleri uyarınca alınan örnekler üzerinde yapılan genetik inceleme sonuçlarıdır. Kanun bu sonuçların kişisel veri niteliğinde olduğunu açıkça kabul eder. Bu nedenle genetik incelemenin sonucu sıradan bir bilirkişi raporu verisi gibi sınırsız şekilde işlenemez.
DNA profili, akrabalık ilişkisini veya biyolojik kimliği belirlemeye yarayan genetik işaretler, karşılaştırma sonuçları ve bunlardan üretilen raporlar kişinin özel hayatıyla doğrudan ilgilidir. Ceza muhakemesi makamları bu veriyi yalnız soruşturma veya kovuşturmanın kanuni amacıyla kullanabilir.
CMK m.80’in koruması, verinin yalnız kamuoyuna açıklanmasını engellemez. Dosyaya erişim yetkisi bulunan kişi de veriyi başka bir amaçla üçüncü kişiye aktaramaz. Böylece kanun, soruşturma dosyasında hukuka uygun biçimde elde edilmiş olsa bile genetik verinin sonradan başka amaçlarla dolaşıma sokulmasını yasaklar.
DNA İncelemesi Hangi Amaçla Yapılabilir?
CMK m.78, m.75 ve m.76’ya göre alınan örnekler üzerinde, kişinin kimliğinin veya elde edilen bulgunun kime ait olduğunun tespiti için zorunlu olması halinde moleküler genetik inceleme yapılabilmesini düzenler. İnceleme yalnız kanunun izin verdiği amaçla sınırlıdır.
Genetik materyalin kişinin hastalık yatkınlığı, etnik kökeni, aile yapısı veya soruşturmayla ilgisiz başka biyolojik özellikleri hakkında genel bir veri bankası oluşturmak için kullanılması CMK 78-80 sisteminin amacı değildir. İnceleme, somut ceza muhakemesi ihtiyacına bağlıdır.
Örneğin olay yerinde bulunan biyolojik materyalin şüpheliye ait olup olmadığının karşılaştırılması, mağdur veya başka kişiyle bağlantının tespiti ya da kimliği belirsiz bir biyolojik bulgunun eşleştirilmesi kanuni amaç kapsamında değerlendirilebilir. Ancak inceleme kapsamının olayla ilgisiz genetik özelliklere genişletilmesi hukuka uygunluk sorunu doğurur.
Genetik İnceleme Kararını Kim Verir?
CMK m.79, m.78 kapsamındaki moleküler genetik incelemelerin yapılmasına hâkim tarafından karar verilmesini düzenler. İncelemenin teknik niteliği nedeniyle belirlenen bilirkişiler ve laboratuvar süreci de kanuni güvenceye tabidir.
Genetik inceleme kararı, beden örneğinin alınmasına ilişkin karardan ayrı bir hukuki aşama olabilir. Önce m.75 veya m.76 kapsamında biyolojik örneğin hukuka uygun şekilde alınması, ardından m.78-79 uyarınca moleküler genetik incelemenin kanuni amaçla ve yetkili kararla yapılması gerekir.
Savunma açısından yalnız “DNA eşleşti” sonucuna değil; örneğin kimden ve nasıl alındığına, muhafaza zincirine, laboratuvara teslimine, inceleme kararına, bilirkişinin yöntemine ve rapordaki istatistiksel değerlendirmeye birlikte bakılmalıdır.
Genetik Sonuçlar Başka Amaçla Kullanılabilir mi?
CMK m.80’in en açık yasaklarından biri budur: genetik inceleme sonuçları başka bir amaçla kullanılamaz. Veri belirli bir ceza soruşturması veya kovuşturması kapsamında kanuni amaçla elde edilmişse, bu amaç dışına çıkılması ayrı bir hukuka aykırılık oluşturabilir.
Bu kural, genetik verinin idari, ticari, sigorta, işe alım veya özel araştırma amacıyla kullanılmasını engeller. Ayrıca dosyadaki genetik sonucun başka bir ceza soruşturmasına aktarılması meselesinde de yeni dosyanın hukuki dayanağı, delil aktarımının kanuniliği ve CMK 80’in amaç sınırlaması ayrıca değerlendirilmelidir.
Ceza muhakemesinde delilin başka dosyayla ilgisinin ortaya çıkması halinde yetkili makamların kanuna uygun yeni işlem ve karar mekanizmalarını kullanması gerekir. Mevcut genetik veriyi sınırsız ve otomatik bir merkezi veri bankası gibi kullanmak CMK 80’in koruma mantığıyla bağdaşmaz.
Kimler DNA ve Genetik İnceleme Sonucunu Görebilir?
CMK 80, dosya içeriğini öğrenme yetkisine sahip kişilerin dahi genetik inceleme sonucunu bir başkasına veremeyeceğini düzenler. Bu nedenle savcı, hâkim, mahkeme personeli, bilirkişi, müdafi veya dosya erişimi olan diğer kişiler kendi yetkilerinin sınırları içinde hareket etmelidir.
Müdafiin dosyayı incelemesi ve savunma için genetik rapora erişmesi, veriyi kamuya açıklama yetkisi vermez. Aynı şekilde tarafın raporu sosyal medyada paylaşması veya ilgisiz üçüncü kişilere aktarması kişisel veri ve özel hayat bakımından ayrıca sorumluluk doğurabilir.
CMK m.153 uyarınca soruşturma dosyasının incelenmesi ve örnek alınması hakkı, savunma hakkının parçasıdır; fakat genetik verinin hassas niteliği, elde edilen örnek ve raporların kullanımında ek özen gerektirir.
Kovuşturmaya Yer Olmadığı Kararında DNA Verisi Ne Zaman Yok Edilir?
Cumhuriyet savcısı soruşturma sonunda kovuşturmaya yer olmadığına karar verebilir. CMK m.80, bu kararın genetik inceleme verisi bakımından sonuç doğuracağı zamanı kesinleşme benzeri bir usul noktasına bağlar.
Kovuşturmaya yer olmadığı kararına karşı itiraz süresi dolduğunda veya yapılan itiraz reddedildiğinde, kanunun öngördüğü genetik inceleme sonuçlarının Cumhuriyet savcısının huzurunda derhal yok edilmesi ve işlemin tutanağa bağlanması gerekir.
Bu nedenle KYOK kararının verildiği gün ile genetik verinin yok edilmesi gereken gün aynı olmayabilir. İtiraz hakkı ve itiraz süreci tamamlanmadan dosya henüz bu hüküm bakımından nihai aşamaya ulaşmamış olabilir.
KYOK kararına karşı başvuru ve kesinleşme tarihleri dosyadan kontrol edilmelidir. Yalnız UYAP ekranındaki karar tarihi üzerinden yok etme yükümlülüğünün başlangıcı belirlenmemelidir.
Beraat Halinde DNA ve Genetik Sonuçlar Ne Zaman Yok Edilir?
Sanık hakkında beraat kararı verilmişse CMK 80 bakımından önemli olan kararın kesinleşmesidir. İlk derece mahkemesinin beraat hükmü istinaf veya temyiz kanun yoluna açık olabilir. Kanun yolu süreci tamamlanmadan karar kesinleşmemiş olabilir.
Beraat kararı kesinleştiğinde CMK 80’deki yok etme mekanizması devreye girer. Cumhuriyet savcısının huzurunda yok etme işlemi yapılır ve dosyada saklanmak üzere tutanak düzenlenir.
Bu kural, beraat eden kişinin genetik verisinin ceza soruşturması sona erdikten sonra gereksiz biçimde tutulmamasını sağlar. Kişi veya müdafi, kesinleşmiş beraat sonrasında genetik inceleme verisinin durumunu öğrenmek ve CMK 80’deki işlemin yapılmasını talep etmek için ilgili Cumhuriyet başsavcılığına yazılı başvuru yapabilir.
Ceza Verilmesine Yer Olmadığı Kararında Sonuç
CMK 223 kapsamında ceza verilmesine yer olmadığı kararı, sanığın beraat etmesinden farklı bir hüküm türüdür. Ancak CMK 80, bu kararın kesinleşmesini de genetik inceleme sonuçlarının yok edilmesi bakımından açık sonuç doğuran haller arasında sayar.
Örneğin yaş küçüklüğü, akıl hastalığı, kusurluluğu kaldıran hata veya kanunda sayılan diğer nedenlerle ceza verilmesine yer olmadığı kararı söz konusu olabilir. Kararın kesinleşmesiyle birlikte genetik inceleme sonuçlarının korunmasına ilişkin ceza muhakemesi amacı sona erdiğinde m.80’in yok etme kuralı uygulanır.
Mahkûmiyet Halinde CMK 80 Ne Söyler?
CMK 80’in açık yok etme halleri arasında KYOK’un itiraz aşamasının tamamlanması, beraat ve ceza verilmesine yer olmadığı kararının kesinleşmesi bulunur. Mahkûmiyet halinde ise veri saklama ve sonradan kullanılma meselesi, m.80’in amaçla sınırlılık ve gizlilik ilkeleri ile diğer adli kayıt mevzuatı çerçevesinde değerlendirilmelidir.
Bu durum, kesinleşmiş mahkûmiyetin genetik verinin sınırsız süre ve sınırsız amaçla kullanılmasına izin verdiği anlamına gelmez. CMK 80’deki “başka bir amaçla kullanılamaz” ve üçüncü kişilere verilemez kuralları önemini korur.
Genetik verinin daha uzun süre saklanmasına ilişkin belirli bir adli veri sistemi veya özel düzenleme uygulanacaksa bunun açık kanuni dayanağı bulunmalıdır. Genel bir “mahkûm oldu, DNA’sı her yerde kullanılabilir” sonucu çıkarılamaz.
Yok Etme İşlemi Nasıl Belgelenir?
CMK m.80, yok etmenin Cumhuriyet savcısının huzurunda yapılmasını ve işlemin dosyada saklanmak üzere tutanağa geçirilmesini öngörür. Bu tutanak yok etme işleminin gerçekten yapıldığını gösteren temel belgedir.
Tutanakta dosya numarası, yok edilen veri veya kayıt türü, işlem tarihi, hazır bulunan kişiler, kullanılan yok etme yöntemi ve savcının huzurunda yapıldığı bilgisi yer almalıdır. Dijital sistemlerde veri silmenin yalnız kullanıcı ekranından dosyayı silmekle sınırlı olmaması; yedek ve erişilebilir kopyaların da ilgili teknik prosedüre göre değerlendirilmesi gerekir.
Kişi veya müdafi, yok etme işleminin yapıldığına ilişkin tutanak hakkında dosya inceleme hakkı çerçevesinde bilgi talep edebilir. Tutanağın bulunmaması halinde Cumhuriyet başsavcılığına CMK 80 hükmü hatırlatılarak işlemin tamamlanması istenebilir.
DNA Sonucu ile Parmak İzi Aynı Hukuki Rejime mi Tabi?
Hayır. Genetik inceleme sonuçlarının özel gizlilik ve yok etme düzenlemesi CMK m.80’dedir. Parmak izi, fotoğraf, beden ölçüleri, ses ve görüntü gibi fizik kimliğin tespitine ilişkin kayıtlar ise CMK m.81 ve devamındaki hükümlere tabidir.
Dosya sona erdiğinde bu farklı veri türleri için ayrı maddelerdeki silme ve yok etme şartları kontrol edilmelidir. “Adli kayıt” ifadesi tek bir veri kategorisi değildir. Adli sicil, parmak izi, genetik profil, biyometrik fotoğraf ve dijital delil farklı hukuki rejimlere tabi olabilir.
KVKK Genetik Veriye Nasıl Yaklaşır?
6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu m.6, genetik verileri özel nitelikli kişisel veri kategorisinde sayar. Ancak ceza soruşturması ve kovuşturmasına ilişkin kişisel veri işleme faaliyetlerinde KVKK’nın kapsam ve istisna hükümleri ile ceza muhakemesinin özel kanun hükümleri birlikte değerlendirilir.
CMK 80, ceza muhakemesindeki genetik veri için doğrudan özel normdur. Verinin başka amaçla kullanılamaması, üçüncü kişilere aktarılamaması ve belirli nihai kararlarda yok edilmesi yönündeki kurallar, özel hayat ve kişisel veri güvencesinin ceza yargılamasındaki somut görünümüdür.
KVKK’ya dayanarak ceza dosyasındaki her verinin doğrudan veri sorumlusuna silme başvurusuyla ortadan kaldırılacağı şeklinde genel bir sonuç çıkarılmamalıdır. Önce CMK’daki özel süreç ve dosyanın hukuki durumu belirlenmelidir.
Hukuka Aykırı Genetik İnceleme Delil Olarak Kullanılabilir mi?
Anayasa m.38/6, kanuna aykırı olarak elde edilmiş bulguların delil olarak kabul edilemeyeceğini düzenler. CMK m.206/2-a kanuna aykırı elde edilen delilin reddini, m.217/2 ise suçun hukuka uygun şekilde elde edilmiş delille ispat edilmesini öngörür.
Bu nedenle beden örneğinin kanuni şartlar olmadan alınması, moleküler genetik inceleme için gerekli kararın bulunmaması, incelemenin izin verilen amacı aşması veya numunenin kime ait olduğunun güvenilir muhafaza zinciriyle gösterilememesi delilin hukuka uygunluğu bakımından tartışılabilir.
Savunma, itirazını yalnız “DNA delili istemiyorum” şeklinde değil; m.75, m.76, m.78, m.79 veya m.80’in hangi şartının ihlal edildiğini ve bu ihlalin delilin güvenilirliğine ya da hukuka uygunluğuna etkisini somutlaştırarak ileri sürmelidir.
DNA Verisinin Yok Edilmesi İçin Başvuru Nasıl Yapılır?
Kanunda sayılan nihai hal gerçekleştiği halde yok etme tutanağı bulunmadığı veya işlemin yapılmadığı düşünülüyorsa ilgili Cumhuriyet başsavcılığına yazılı başvuru yapılabilir. Başvuruda soruşturma veya dava numarası, kararın türü, kesinleşme veya itiraz sürecinin tamamlandığı tarih ve CMK m.80’e dayanan talep açıkça belirtilmelidir.
Kesinleşmiş beraat söz konusuysa gerekçeli karar ve kesinleşme şerhi; KYOK’ta ise itiraz süresinin dolduğunu veya itirazın reddedildiğini gösteren belge başvuruya eklenebilir. Mahkeme kararlarının kesinleşme süreci hakkında kararın kesinleşmesi rehberimiz genel çerçeveyi açıklar.
Dosya kovuşturma aşamasındaysa veya kanun yolu devam ediyorsa yok etme için gerekli nihai şart henüz oluşmamış olabilir. Bu nedenle başvuru öncesinde dosyanın güncel safhası kontrol edilmelidir.
Resmî Mevzuat Kaynakları
CMK m.75, m.76, m.78, m.79 ve m.80’in güncel metni Mevzuat Bilgi Sistemi üzerinden kontrol edilmelidir. Kişisel verilerin korunmasına ilişkin genel çerçeve için Kişisel Verileri Koruma Kurumu ve 6698 sayılı Kanunun güncel metni kullanılabilir.
Sık Sorulan Sorular
DNA sonucu kişisel veri midir?
Evet. CMK m.80 genetik inceleme sonuçlarının kişisel veri niteliğinde olduğunu açıkça düzenler.
DNA sonucu başka amaçla kullanılabilir mi?
Hayır. CMK 80, sonuçların başka bir amaçla kullanılamayacağını düzenler.
KYOK verilince DNA verisi aynı gün silinir mi?
Yok etme, KYOK’a itiraz süresinin dolması veya yapılan itirazın reddedilmesiyle bağlantılıdır. Yalnız karar tarihi esas alınmaz.
Beraatte DNA verisi ne zaman yok edilir?
Beraat kararının kesinleşmesi halinde CMK 80’deki yok etme kuralı uygulanır.
Ceza verilmesine yer olmadığı kararında da silinir mi?
Evet. Karar kesinleştiğinde CMK m.80 kapsamındaki yok etme sonucu gündeme gelir.
DNA verisini kim yok eder?
Kanun, yok etme işleminin Cumhuriyet savcısının huzurunda yapılmasını ve tutanağa bağlanmasını öngörür.
Yok etme tutanağı tutulmak zorunda mı?
Evet. İşlem dosyada saklanmak üzere tutanağa geçirilir.
DNA sonucu sosyal medyada paylaşılabilir mi?
Genetik inceleme sonucu hassas kişisel veridir; CMK 80 ayrıca dosya erişim yetkisi olan kişilerin bunu başkasına vermesini yasaklar.
Parmak izi de CMK 80’e mi tabidir?
Hayır. Parmak izi ve fizik kimlik tespit kayıtları CMK m.81 ve ilgili hükümlerde ayrıca düzenlenir.
Hatalı veya hukuka aykırı DNA incelemesine nasıl itiraz edilir?
Örnek alma, genetik inceleme kararı, bilirkişi yöntemi ve delil zincirindeki somut hukuka aykırılık CMK m.206 ve m.217 ile Anayasa m.38/6 çerçevesinde ileri sürülmelidir.
Sonuç
CMK m.80, genetik inceleme sonucunu ceza dosyasındaki sıradan bir veri olarak değil, özel koruma gerektiren kişisel veri olarak ele alır. Sonuç başka amaçla kullanılamaz ve yetkili kişilerce üçüncü kişilere verilemez. KYOK’a itiraz sürecinin tamamlanması, beraat veya ceza verilmesine yer olmadığı kararının kesinleşmesi halinde kanundaki yok etme mekanizması uygulanır.
DNA ve genetik veri uyuşmazlığında yalnız laboratuvar raporunun sonucuna değil; örneğin alınmasına ilişkin CMK 75-76 şartlarına, genetik inceleme kararına, bilirkişi ve muhafaza zincirine, verinin amaçla sınırlı kullanılmasına ve dosya sona erdiğinde yok etme tutanağına birlikte bakılmalıdır. Böylece hem delilin güvenilirliği hem de kişinin özel hayat ve veri koruma güvenceleri denetlenebilir.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu – Mersin
Güncelleme: 16 Eylül 2026. İçerik 5271 sayılı CMK m.75, m.76, m.78, m.79, m.80, m.206, m.217; 6698 sayılı KVKK m.6 ve Anayasa m.38 esas alınarak hazırlanmıştır.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
