Havayolu İşletme Ruhsatı Nerede Asılmalı? 2920 m.23 | 2026

2920 sayılı Kanun m.23 neyi emreder?

Türk Sivil Havacılık Kanunu m.23, işletme ruhsatının bir örneğinin müşteriler ve iş çevresinin kolaylıkla görebileceği ve okuyabileceği bir yere asılmasını zorunlu tutar. Bu hüküm kısa görünse de ruhsatlı faaliyetin şeffaflığı bakımından temel bir işleve sahiptir. Ticari hava taşımacılığı yapan kişi veya şirket, faaliyetinin yetkili idare tarafından ruhsatlandırıldığını hizmet alanların görebileceği biçimde ortaya koymalıdır.

m.23, m.22’de verilen işletme ruhsatının kamuya dönük görünürlük boyutudur. m.18’de izin, m.19’da ruhsat zorunluluğu ve m.21’de başvuru incelemesi düzenlendikten sonra m.23, verilen ruhsatın işletmenin ticari çevresinden saklanmamasını sağlar.

Kanun “bir örneğinin” asılmasını düzenlediği için asıl ruhsat belgesinin duvara konulması şart değildir. Hukuken önemli olan, ruhsatı doğru ve eksiksiz yansıtan güncel bir örneğin görünür yerde bulunmasıdır. Asıl belge şirketin idari kayıtlarında güvenli biçimde saklanabilir; denetimde istenildiğinde sunulmalıdır.

“Müşteriler ve iş çevresi” kimleri kapsar?

Müşteri kavramı yalnız uçuşu fiilen gerçekleştiren yolcuyla sınırlı düşünülmemelidir. Bilet veya taşıma hizmeti satın almak için işletmeye başvuran kişiler, kurumsal müşteriler, kargo veya yük taşımacılığı hizmeti alan işletmeler ve doğrudan ticari ilişki kuran diğer hizmet alıcıları bu şeffaflık amacının içindedir.

“İş çevresi” daha geniş bir kavramdır. İşletmeyle sözleşme kuran veya kurma ihtimali bulunan acenteler, yer hizmeti kuruluşları, tedarikçiler, havaalanı işletmecileri, bakım kuruluşları, finansman ve sigorta tarafları ile operasyonel iş ortakları ruhsatın varlığını ve kapsamını teyit etme ihtiyacı duyabilir.

Bu nedenle ruhsatın yalnız personelin girebildiği arşiv odasında veya kapalı yönetici ofisinde bulunması m.23’ün amacını karşılamaz. Belgeye erişebilmek için özel izin istemek zorunda kalınması, “kolaylıkla görülebilme” unsurunu zayıflatır. Görünürlük, normal müşteri veya iş ilişkisinin yürütüldüğü alanda kendiliğinden sağlanmalıdır.

Öte yandan ruhsatın herkes tarafından sınırsız biçimde kopyalanabilir olması da kanunun şartı değildir. Hüküm görünürlük ve okunabilirliği emreder. Kişisel veri, ticari sır veya güvenlik açısından korunması gereken ek belgeler ruhsatla birlikte sergilenmemelidir. Sadece kanuni şeffaflık amacına konu ruhsat nüshası asılmalıdır.

İşletme ruhsatı nereye asılmalıdır?

Kanun belirli bir duvar, yükseklik veya metrekare ölçüsü vermemiştir. Ölçüt işlevseldir: müşteriler ve iş çevresi belgeyi kolayca görmeli ve okuyabilmelidir. Bu nedenle işletmenin ana kabul alanı, müşteri hizmetleri bölümü, ticari ofis girişi veya işletmenin dış taraflarla işlem yaptığı görünür bir bölüm uygun olabilir.

Ruhsatı koridorun sonunda kapalı bir dolabın içine koymak, başka ilanların arkasında bırakmak veya çok yüksek bir noktaya asmak kanundaki kolay okunabilirlik amacına aykırılık riski doğurur. Aynı şekilde belgenin küçük ve bulanık fotokopisi, içeriği fiziksel olarak mevcut olsa bile okunabilirlik şartını karşılamaz.

İşletmenin faaliyet yapısı belirleyicidir. Yolcuyla doğrudan fiziksel temas kuran bir havayolu işletmesinde müşterinin giriş yaptığı ofis veya hizmet noktası öne çıkar. Kargo ağırlıklı faaliyette ise göndericilerin ve iş ortaklarının işlem yaptığı ticari kabul alanı önem kazanır. Merkez ofisin yalnız arka ofis niteliğinde olduğu durumda, ruhsatın hizmetin fiilen sunulduğu alanda da görünür olup olmadığı uyum kontrolünde incelenmelidir.

Birden fazla kat veya bölüm kullanılan büyük tesislerde tek bir ruhsat nüshasının hukuken hangi noktada yeterli olacağı somut yerleşime göre değerlendirilir. Kanunun asgari emri bir örneğin kolaylıkla görülebilir yerde asılmasıdır. İşletme, müşteri akışı farklı bölümlere dağılıyorsa uyum riskini azaltmak için ek nüshalar sergileyebilir; bu, m.23’ün asgari yükümlülüğünü güçlendiren iç kontrol tedbiridir.

“Kolaylıkla okunabilir” olma şartı nasıl uygulanır?

m.23 yalnız görmeyi değil okumayı da açıkça arar. Bu nedenle nüshanın kalitesi, yazıların seçilebilirliği, ışık koşulları ve belgeye fiziksel uzaklık önemlidir. Ruhsat taraması veya fotokopisi asılacaksa orijinal oran korunmalı, metin bulanıklaştırılmamalı ve belge bir çerçeve içinde yansıma nedeniyle okunamaz hâle getirilmemelidir.

Ruhsatın önüne ürün, broşür, mobilya veya geçici afiş konulması da görünürlüğü ortadan kaldırabilir. Uyum kontrolü yalnız belgenin “bir yerde bulunduğunu” değil, normal çalışma saatlerinde gerçekten görünür ve okunabilir olduğunu doğrulamalıdır.

İşletmeler için basit fakat etkili yöntem, aylık tesis kontrol listesine ruhsat görünürlüğü maddesi eklemektir. Kontrolü yapan personel tarih, yer, belgenin sürüm/tarih bilgisi ve görünürlük durumunu kayıt altına alabilir. Ruhsat değişikliği olduğunda eski nüsha derhal kaldırılıp yeni nüsha asılır.

Bu kayıt zorunluluğu doğrudan m.23’te yazılı değildir; ancak denetimde yükümlülüğün fiilen yerine getirildiğini göstermek ve yanlış/eskimiş nüsha riskini azaltmak için kurumsal uyum aracı olarak yararlıdır.

Ruhsatı internet sitesinde yayınlamak m.23 için yeterli midir?

Kanun m.23’te ruhsat örneğinin “asılması” ve müşteriler ile iş çevresinin kolaylıkla görebileceği ve okuyabileceği bir yerden söz eder. Hükmün lafzı fiziksel görünürlüğe yöneliktir. Bu nedenle ruhsatı internet sitesine koymak, tek başına fiziksel asma yükümlülüğünün yerine geçtiği şeklinde yorumlanmamalıdır.

İnternet sitesinde ruhsat bilgisine yer verilmesi ayrıca şeffaflık sağlayabilir. Özellikle müşterilerin büyük bölümünün işlemleri çevrim içi yaptığı havayolu sektöründe ruhsat sahibinin unvanı ve yetki kapsamının dijital kanalda açıkça belirtilmesi iyi uygulamadır. Ancak bu dijital açıklama m.23’teki fiziksel yükümlülüğün alternatifi değil tamamlayıcısı olarak ele alınmalıdır.

Dijital yayın yapılırken eski ruhsat, eski unvan veya geçerliliğini yitirmiş hat/kapsam bilgisinin sitede kalmamasına dikkat edilmelidir. Fiziksel ve dijital kanallardaki bilgilerin birbiriyle çelişmesi, müşteriler ve iş ortakları bakımından yanıltıcı sonuç doğurabilir.

Ruhsatın tamamı internet sitesinde yayınlanacaksa güvenlik veya ticari sır niteliğindeki ek belgeler ayrı değerlendirilmelidir. Yayınlanması gereken şey ruhsatın varlığını ve kapsamını doğru göstermek olmalıdır; idareyle yapılan tüm yazışmaların internete konulması m.23’ün gereği değildir.

Ruhsat değişirse asılı nüsha ne zaman değiştirilmelidir?

Ruhsatın unvan, faaliyet türü, bölge, hat veya kayıtlarında değişiklik olduğunda eski belgenin sergilenmeye devam etmesi m.23’ün şeffaflık amacını bozar. Güncel olmayan nüsha, işletmenin sahip olmadığı veya artık değişmiş bir yetkiyi varmış gibi gösterebilir. Bu nedenle yeni ruhsat veya revize belge yürürlüğe girdiğinde görünür nüsha gecikmeden güncellenmelidir.

2920 m.29, ruhsat alındıktan sonra genel şartlar ve tarifelerde yapılacak ve taşıma işlerini etkileyen değişikliklerin bildirim ve onay boyutunu düzenler. Ruhsata veya yetki kapsamına yansıyan değişikliklerde şirketin hukuk, operasyon ve tesis yönetimi birimleri arasında otomatik bildirim mekanizması kurulması gerekir.

Unvan değişikliğinde özellikle dikkat edilmelidir. Ticaret sicilinde unvanın değişmiş olması, duvardaki eski ruhsat nüshasının kendiliğinden güncellendiği anlamına gelmez. Sivil havacılık idaresindeki kayıt ve ruhsat işlemi tamamlandıktan sonra, fiziki nüsha ve dijital bilgiler de yeni duruma uygun hâle getirilmelidir.

Eski ruhsat nüshaları şirketin hukuki arşivinde tarihçeyi göstermek amacıyla saklanabilir. Ancak müşterilerin görebildiği alanda yalnız güncel ruhsat bulunmalı; eski belgeler “geçersiz” olduğu anlaşılmadan yan yana sergilenmemelidir.

Denetimde m.23 yükümlülüğü nasıl ispatlanır?

SHGM denetiminde yalnız ruhsat dosyasının bulunması değil, kanunun gerektirdiği şekilde sergilendiğinin fiilen görülmesi mümkündür. 2920 m.27’nin güncel düzenlemesi, sivil havacılık faaliyetinde bulunan kişilerin denetime tabi olduğunu; istenen bilgi ve belgeleri sunmak ve tesislere erişim sağlamak zorunda bulunduğunu açıkça ortaya koyar.

Ruhsat nüshasının asıldığı yerin fotoğrafı, tesis kontrol kayıtları ve güncel ruhsatla karşılaştırma kaydı işletme içinde tutulabilir. Bunlar kanunda ayrı bir zorunlu belge olarak sayılmasa da uyumun sürekliliğini göstermek açısından faydalıdır. Denetim günü alelacele ruhsat asmak yerine sürekli kontrol sistemi kurulması daha güvenlidir.

Denetimde eski nüsha görülürse önce hangi tarihte yeni ruhsatın yürürlüğe girdiği ve iç dağıtımın nasıl yapıldığı belirlenmelidir. İç prosedürde kimin belgeyi değiştirmekle görevli olduğu açık değilse sorumluluk boşluğu tekrar eden uygunsuzluğa yol açar.

İç denetim ekipleri, ruhsatın görünürlüğünü “düşük öncelikli idari detay” olarak değerlendirmemelidir. Kanun koyucu bu yükümlülüğü bağımsız bir maddeyle düzenlemiştir. Uyum sisteminin görevi açık kanun hükmünün fiilen yerine getirilmesini sağlamaktır.

Şube, satış ofisi, çağrı merkezi ve acente bakımından nasıl hareket edilmeli?

m.23’ün lafzı “işletmenin ruhsatının bir örneği” üzerinden genel bir yükümlülük kurar. Bir işletmenin çok sayıda satış noktası veya acentesi bulunması hâlinde her noktada ruhsat asılması gerektiğine ilişkin ayrıntı m.23 metninde sayılmamıştır. Bu nedenle her lokasyon için faaliyet modeli, ilgili ikincil mevzuat ve ruhsat sahibinin o yerde doğrudan hizmet sunup sunmadığı birlikte değerlendirilmelidir.

Acentenin kendi işletme alanı ile ruhsat sahibi havayolunun işletme alanı birbirine karıştırılmamalıdır. Acente, havayolunun işletme ruhsatının sahibi değildir. Buna rağmen müşteriye hangi taşıyıcı adına işlem yapıldığının açık gösterilmesi tüketici ve ticari şeffaflık açısından önemlidir. Ruhsat sahibinin unvanı doğru belirtilmeli, acente kendisini ruhsat sahibi gibi tanıtmamalıdır.

Çağrı merkezinde fiziki ruhsatın müşteriye gösterilmesi fiilen mümkün değildir. Bu durum merkez ofisteki m.23 yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz. Çağrı merkezi ekranları ve müşteri bilgilendirme metinlerinde ruhsat sahibinin ticaret unvanının doğru kullanılması ayrıca kontrol edilmelidir.

Havaalanı kontuarları bakımından da ruhsatın hangi yerde sergileneceği işletmenin tesis ve hizmet düzenine göre belirlenmelidir. Tek bir merkezi ruhsat nüshası hukuki asgari olarak kabul edilse bile, müşteri teması yoğun noktalarda ek bilgilendirme sağlanması şeffaflığı artırır. En güvenli yaklaşım, SHGM’nin güncel ikincil düzenlemeleri ile işletmeye özgü ruhsat şartlarının birlikte kontrol edilmesidir.

m.23 yükümlülüğünün tüketici ve sözleşme ilişkisine etkisi

Ruhsatın görünür olması, taşıma sözleşmesinin karşı tarafının kim olduğunu doğru belirlemeye yardımcı olur. Havayolu sektöründe marka, grup şirketi, bilet satış sitesi, acente ve fiili taşıyıcı adlarının birbirine karışması mümkündür. Ruhsat sahibinin ticaret unvanı, düzenleyici yetkinin hangi işletmeye ait olduğunu gösterir.

Bununla birlikte ruhsatın duvarda asılı olması, tek başına her uyuşmazlıkta sözleşmenin hangi şirketle kurulduğunu belirlemez. Bilet, taşıma şartları, fatura, ödeme kaydı ve fiili taşıyıcı bilgileri de incelenir. m.23 şeffaflığı güçlendirir; özel hukuk ilişkilerindeki diğer delilleri ortadan kaldırmaz.

İşletmenin ruhsat kapsamı dışında faaliyet sunduğu iddiası varsa m.23’te sergilenen nüsha ilk kontrol noktalarından biridir. Kesin değerlendirme için güncel ruhsat ve SHGM kayıtları incelenmelidir. Görünür nüsha ile idari kaydın farklı olması hâlinde güncel resmi kayıt esas alınır ve uyumsuzluğun nedeni araştırılır.

Uygulama için 10 maddelik kontrol listesi

• Asılı nüsha güncel işletme ruhsatının doğru örneği mi?
• Ticaret unvanı güncel ticaret sicili ve ruhsat kaydıyla aynı mı?
• Belge müşterilerin normal giriş veya işlem alanında mı?
• Personel izni olmadan görülebiliyor mu?
• Yazılar normal mesafeden okunabiliyor mu?
• Belgenin önünde görüşü engelleyen eşya veya afiş var mı?
• Yeni ruhsat/revizyon geldiğinde eski nüshayı değiştirecek sorumlu belli mi?
• Dijital kanallardaki ruhsat/unvan bilgisi fiziksel belgeyle uyumlu mu?
• İç denetim kontrol listesinde m.23 görünürlük kontrolü var mı?
• Eski ruhsat nüshaları müşteri alanından kaldırılıp arşivlendi mi?

Ruhsat görünürlüğü için şirket içi sorumluluk matrisi nasıl kurulmalı?

m.23 yükümlülüğünün sürekliliği için işletme içinde sorumluluğun adı belli bir birime verilmesi gerekir. Hukuk veya düzenleyici uyum birimi ruhsatın güncel sürümünü takip eder; tesis yönetimi veya idari işler birimi doğru nüshanın belirlenen noktada asılmasını sağlar; iç denetim ise görünürlük ve okunabilirliği periyodik olarak kontrol eder. Bu üç işlev birbirinden ayrıldığında tek kişinin izinli olması veya görevden ayrılması yüzünden ruhsatın aylarca eski kalması riski azalır.

Ruhsat revizyonu geldiğinde kullanılabilecek basit iş akışı şu şekildedir: yeni belge kayıt sistemine alınır, eski ve yeni sürüm karşılaştırılır, değişen unvan/faaliyet/hat bilgileri ilgili birimlere bildirilir, müşteri alanındaki eski nüsha kaldırılır, yeni nüsha asılır, internet ve satış kanallarındaki bilgiler kontrol edilir ve işlem tarihli bir kontrol kaydıyla kapatılır. Bu sıra, belgenin yalnız fiziksel olarak değiştirilmesini değil şirketin tüm dış iletişiminin güncel ruhsatla uyumlu olmasını sağlar.

İşletmenin taşınması hâlinde de m.23 kontrolü yeniden yapılmalıdır. Eski ofiste doğru yerde asılı olan ruhsatın yeni ofiste arşiv kutusunda kalması, yükümlülüğün fiilen kesintiye uğramasına neden olur. Taşınma kontrol listesine “işletme ruhsatı görünürlük noktası” maddesi eklenmeli ve müşteri kabulü başlamadan önce tamamlanmalıdır.

Bir denetim bulgusu ortaya çıkarsa yalnız o gün belgeyi asmakla yetinilmemelidir. Kök neden belirlenmeli; görev ataması, doküman kontrol prosedürü ve revizyon bildirimi düzeltilmelidir. Böylece aynı eksiklik unvan değişikliğinde, yeni ruhsat ekinde veya başka tesiste tekrar etmez. Bu yaklaşım m.23’teki kısa kanun hükmünü ölçülebilir ve denetlenebilir bir kurumsal uyum sürecine dönüştürür.

Site içi ilgili içerikler

İşletme ruhsatının verilmesi ve içeriği – m.22 · İşletme ruhsatı zorunluluğu – m.19 · İzin ve ruhsat başvuru belgeleri – m.20 · Başvurunun incelenmesi – m.21

Resmî kaynaklar

• Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü – Kanunlar
• 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu – Mevzuat Bilgi Sistemi
• SHGM – Güncel sektörel mevzuat

Sık Sorulan Sorular