Serbest Bölge İşlem Formu Nedir? İşletici ile Hizmet Sözleşmesi Sayılır mı? | Yönetmelik m.27 – 2026
Kısa ve net cevap: Serbest Bölgeler Uygulama Yönetmeliği m.27’ye göre kullanıcı, serbest bölgedeki mal hareketi veya ilgili işlemi için Serbest Bölge İşlem Formu düzenler; işlem Özel Hesap ücreti doğuruyorsa gerekli ödemenin yapıldığını gösteren belgeyle birlikte formu İşletici/B.K.İ.’ye verir. Yönetmelik, Serbest Bölge İşlem Formunun kullanıcı ile İşletici/B.K.İ. arasında hizmet sözleşmesi niteliğinde olduğunu açıkça düzenler. İşletici/B.K.İ. formdaki işlem doğrultusunda gerekli hizmeti yerine getirir. Kullanıcının bölge dışından makine, ekipman veya araç getirmesi ve bunları serbest bölge içindeki hizmette kullanması ise Bölge Müdürlüğünün iznine ve İşletici/B.K.İ. ile koordinasyona tabidir; ilgili düzenlemeye göre koordinasyon hizmet bedeli de gündeme gelebilir.
Bu yazıyla ilgili genel bir sorunuz mu var? Anonim soru sor
Serbest Bölge İşlem Formu Ne İşe Yarar?
Serbest Bölge İşlem Formu, serbest bölgedeki mal hareketi ve ilgili hizmet sürecinin temel işlem belgelerinden biridir. Kullanıcının yapacağı işlemi İşletici/B.K.İ., Bölge Müdürlüğü ve gerekli hallerde gümrük sistemi bakımından tanımlayan kayıt zincirinin parçasıdır.
Serbest bölgeye mal girişi, bölgeden mal çıkışı, kullanıcılar arası belirli mal hareketleri veya Yönetmelik ve Genel Müdürlük genelgelerinde işlem formuna bağlanan diğer hareketler, yalnız ticari fatura düzenlenerek tamamlanmış sayılmaz. İşlem formunun ilgili elektronik sistemde doğru işlem türüyle oluşturulması ve diğer belgelerle uyumlu olması gerekir.
Formun içeriği, Ticaret Bakanlığının yürürlükteki Serbest Bölge İşlem Formu ve elektronik sistem düzenlemelerine göre belirlenir. Şirketler eski kağıt formlara veya önceki yıllardaki ekran görüntülerine göre işlem yapmamalı; yürürlükteki elektronik sistem ve güncel Genel Müdürlük talimatlarını kullanmalıdır.
Serbest Bölge İşlem Formu Neden Hizmet Sözleşmesi Sayılır?
Yönetmelik m.27’nin ayırt edici hükmü, Serbest Bölge İşlem Formunun yalnız idari belge olmadığını, kullanıcı ile İşletici/B.K.İ. arasında hizmet sözleşmesi niteliği taşıdığını düzenlemesidir. Kullanıcının formda talep ettiği işlem, İşletici/B.K.İ.’nin sağlayacağı hizmetin hukuki çerçevesini de oluşturur.
Bu sonuç özellikle yükleme, boşaltma, taşıma, saha kullanımı veya İşletici/B.K.İ.’nin tarife kapsamında sunduğu diğer hizmetlerde önemlidir. İşlem formunda belirtilen eşya, miktar, işlem türü ve hizmet bilgisi, daha sonra düzenlenecek hizmet faturası veya uyuşmazlıkta dayanak olarak kullanılabilir.
Hizmet sözleşmesi niteliği, formun bütün serbest bölge ilişkisinin tek sözleşmesi olduğu anlamına gelmez. Kullanıcının ayrıca kira, depo, taşıma, lojistik veya özel hizmet sözleşmeleri bulunabilir. m.27 yalnız işlem formuna bağlanan hizmet bakımından ayrıca sözleşmesel sonuç doğurur.
Özel Hesap Ödemesi İşlem Formundan Önce mi Yapılır?
Yönetmelik m.27, işlem Özel Hesap ücreti doğuruyorsa kullanıcının ilgili ödemeyi yapması ve ödeme belgesini işlem sürecine eklemesi sistemini kurar. Hangi mal hareketinin hangi oranda Özel Hesap payına tabi olduğu Yönetmeliğin 40 ve 41. maddeleri ile ilgili genelgelerde düzenlenir.
Her Serbest Bölge İşlem Formu otomatik olarak aynı Özel Hesap bedelini doğurmaz. Malın yabancı ülkeden bölgeye gelmesi, bölgeden Türkiye’ye çıkması, bölge içi kullanıcı devri, üretim faaliyetinde kullanılması veya geçici işleme konu olması gibi işlem türlerinde farklı hükümler bulunur.
Bu nedenle muhasebe veya operasyon personelinin “her form için aynı oran” yaklaşımı kullanması hatalıdır. İşlem yönü, eşyanın statüsü, kullanıcının faaliyet ruhsatı ve Yönetmelik m.41’deki özel hükümler birlikte incelenmelidir.
İşletici/B.K.İ. Serbest Bölge İşlem Formunda Ne Yapar?
Kullanıcı formu ve gerekli ödeme belgesini sunduktan sonra İşletici/B.K.İ., Yönetmelik ve hizmet tarifesi çerçevesinde işlem için gerekli hizmeti yerine getirir. Bölgedeki yükleme-boşaltma, taşıma, ortak saha veya başka işletme hizmetleri m.49 ve ilgili tarifelerle ayrıca düzenlenebilir.
İşletici/B.K.İ.’nin form üzerinden hizmet vermesi, gümrük idaresinin veya Bölge Müdürlüğünün yetkilerini ortadan kaldırmaz. Eşyanın gümrük işlemi, izin veya denetim gerektirmesi halinde ilgili kamu makamlarının işlemleri ayrıca tamamlanmalıdır.
İşletici/B.K.İ. ile Bölge Müdürlüğü arasındaki görev ayrımı için Serbest Bölgede İşletici ile B.K.İ. Arasındaki Fark ve Serbest Bölge Müdürlüğünün Görev ve Yetkileri rehberlerimiz birlikte incelenebilir.
Mal Giriş ve Çıkışında Serbest Bölge İşlem Formunun Yeri Nedir?
Serbest bölge mal hareketi tek bir belgeyle yürütülmez. Ticari fatura, taşıma belgesi, gümrük işlemi ve Serbest Bölge İşlem Formu birbirini tamamlayan belge zinciri oluşturur. Formda yazılı işlem türü, eşyanın serbest bölge sistemindeki hareketini tanımlar.
Türkiye’den serbest bölgeye mal gönderilmesi Yönetmelik m.30 uyarınca dış ticaret rejimi bakımından ihracat kabul edilir. Serbest bölgeden Türkiye’ye gönderilen mallar ise m.31 kapsamında ithalat rejimine tabidir. Bu nedenle formun yönü ile gümrük/dış ticaret belgesi aynı gerçeği göstermelidir.
Bir mal fiilen bölgeden çıktığı halde işlem formunda çıkış yapılmaması veya formda farklı miktar gösterilmesi, stok ve denetim riski yaratır. Açıklanamayan stok farkları m.14 uyarınca üç aylık işlem formu yaptırımı veya %5’i aşması halinde doğrudan Faaliyet Ruhsatı iptali sonucuna kadar gidebilir.
Serbest Bölge İçindeki Kullanıcılar Arası Satışta İşlem Formu Önemli mi?
Evet. Yönetmelik m.35 serbest bölge kullanıcılarının mallarını bölge içindeki diğer kullanıcılara toptan satabilmesine ilişkin hükümler içerir. Bu tür satışlarda yazılı bildirim ve elektronik işlem kayıtları önem taşır.
Satıcı kullanıcının stokundan düşen malın alıcı kullanıcının stokuna girişi, iki şirketin faturaları ve serbest bölge kayıtları bakımından aynı miktar ve mal tanımını göstermelidir. İşlem formunun veya elektronik kaydın eksik olması iki şirketin de stok mutabakatını bozabilir.
Özellikle üretim kullanıcısının ticari faaliyete veya başka kullanıcının üretimine mal devrinde Özel Hesap yükümlülüğü ayrıca ortaya çıkabilir. Bu nedenle bölge içi fatura kesilmeden önce işlem türü ve m.41 özel hükümleri kontrol edilmelidir.
Bölge Dışından Makine, Ekipman veya Araç Getirilip Hizmette Kullanılabilir mi?
Yönetmelik m.27, kullanıcıların bölge dışından getireceği makine, ekipman veya araçları serbest bölge içindeki hizmette kullanması bakımından özel düzenleme içerir. Bu kullanım Bölge Müdürlüğünün iznine ve İşletici/B.K.İ. ile koordinasyona tabidir.
Bu hüküm, kullanıcının ihtiyaç duyduğu her ekipmanı hiçbir bildirim yapmadan bölgeye getirip hizmet vermesini önler. Ekipmanın gümrük statüsü, geçici giriş/çıkış rejimi, güvenlik ve hizmet alanı birlikte değerlendirilmelidir.
Örneğin dışarıdan getirilen forklift, vinç, bakım aracı veya özel makinenin bölgede belirli bir hizmette kullanılması planlanıyorsa önce işlem ve izin zinciri kurulmalıdır. Ekipmanın kalıcı yatırım malı mı, geçici hizmet aracı mı olduğu ayrıca önemlidir.
Koordinasyon Hizmet Bedeli Ne Zaman Gündeme Gelir?
Bölge dışından getirilen makine, ekipman veya araçların serbest bölge içindeki hizmette kullanılması halinde İşletici/B.K.İ. ile koordinasyon gereklidir. Yönetmelik m.27, bu hizmete ilişkin ücretlendirme sisteminin ilgili tarife ve düzenlemeler kapsamında yürütülmesine imkân verir.
Kullanıcıdan koordinasyon adı altında bedel talep edildiğinde bu bedelin güncel hizmet tarifesinde bulunup bulunmadığı, hangi hizmet karşılığı tahsil edildiği ve hesaplama yöntemi kontrol edilmelidir. İşletici/B.K.İ. hizmet ve ücretlerine ilişkin itirazlarda Yönetmelik m.51’de üç günlük kısa süre bulunduğu unutulmamalıdır.
Genel hizmet ve tarife düzeni için Serbest Bölgede Elektrik, Su, Doğalgaz ve Hizmetler rehberimiz incelenebilir.
Serbest Bölge İşlem Formunda Hata Yapılırsa Ne Yapılmalıdır?
Formda miktar, eşya cinsi, kullanıcı, işlem türü veya değer hatası fark edildiğinde kayıt gerçeğe aykırı biçimde bırakılmamalıdır. Ancak elektronik sistemde kaydı tek taraflı silmek veya yeni belgeyle farkı gizlemek de doğru değildir. Yürürlükteki Bakanlık genelgesi ve elektronik sistemdeki düzeltme/iptal prosedürü kullanılmalıdır.
Hata fiilî mal hareketinden önce fark edilmişse düzeltme daha kolay olabilir. Mal bölgeden çıktıktan veya başka kullanıcıya devredildikten sonra ortaya çıkan hata, gümrük ve stok kayıtlarını da etkileyebileceğinden Bölge Müdürlüğü, İşletici/B.K.İ. ve gerektiğinde gümrük müşaviriyle koordineli biçimde düzeltilmelidir.
Düzeltmenin tarihi, nedeni ve dayanak belgeleri şirket dosyasında saklanmalıdır. Sonradan denetimde eski kayıt ile yeni kayıt arasındaki farkın neden oluştuğu açık biçimde gösterilebilmelidir.
İşlem Formu, Fatura ve Stok Kayıtları Neden Eşleşmelidir?
Serbest bölge denetiminde malın fizikî varlığı ile elektronik ve muhasebesel kayıtları karşılaştırılır. Serbest Bölge İşlem Formu çıkış gösterirken muhasebe stokunun düşmemesi veya faturanın farklı miktar içermesi açıklanması gereken uyumsuzluk yaratır.
Yönetmelik m.23, kullanıcıları VUK defter, belge ve kayıt düzenine bağlar. Bu konu için Serbest Bölgede Defter, Belge ve Kayıt rehberimiz incelenebilir.
Stok farkı bakımından ise Faaliyet Ruhsatı İptali ve %5 Stok Farkı rehberimizde m.14 yaptırım sistemi ayrıntılı açıklanmıştır. Operasyon ekibi ile muhasebe ekibinin günlük mutabakat yapması, işlem formu kaynaklı farkların erken tespitini sağlar.
Serbest Bölge İşlem Formu İçin Uygulama Kontrol Listesi
- İşlem yönü ve türü mal hareketinden önce doğru belirlenmeli.
- Faaliyet Ruhsatı ilgili işlemi kapsamalı.
- Özel Hesap ücreti doğup doğmadığı m.41’e göre kontrol edilmeli.
- Ödeme gerekiyorsa dekont işlem kaydıyla eşleştirilmeli.
- Formdaki miktar, eşya ve değer fatura/gümrük/taşıma belgeleriyle aynı olmalı.
- İşletici/B.K.İ. hizmet tarifesi önceden kontrol edilmeli.
- Bölge dışından ekipman getirilecekse Bölge Müdürlüğü izni alınmalı.
- Hata tespitinde resmi düzeltme/iptal prosedürü kullanılmalı.
- İşlem sonrası fizikî stok ile ERP ve elektronik serbest bölge kaydı mutabakat edilmeli.
Sıkça Sorulan Sorular
1. Serbest Bölge İşlem Formu sözleşme midir?
Yönetmelik m.27, formun kullanıcı ile İşletici/B.K.İ. arasında hizmet sözleşmesi niteliğinde olduğunu açıkça düzenler.
2. Sadece fatura ile mal çıkarılabilir mi?
Hayır. Somut işleme göre Serbest Bölge İşlem Formu, gümrük ve diğer gerekli belgeler tamamlanmalıdır.
3. Her işlem formunda Özel Hesap ücreti var mı?
Hayır. Ücret, işlem türüne ve Yönetmelik m.40-41 hükümlerine göre belirlenir.
4. Özel Hesap ücreti hangi aşamada kontrol edilir?
İşlem formu hizmet sürecine alınmadan önce ödeme gerekip gerekmediği belirlenmeli ve gerekiyorsa ödeme belgesi sunulmalıdır.
5. İşletici/B.K.İ. işlem formunda ne yapar?
Formda talep edilen işlem doğrultusunda Yönetmelik ve tarifeye göre gerekli işletme hizmetini yürütür.
6. İşlem Formu gümrük beyannamesi yerine geçer mi?
Hayır. Gümrük mevzuatının gerektirdiği beyan ve belgeler ayrıca uygulanır.
7. Bölge içindeki kullanıcıya satışta kayıt gerekir mi?
Evet. m.35 ve elektronik işlem sistemi kapsamında kullanıcılar arası mal hareketi kayda alınmalıdır.
8. Dışarıdan forklift getirip bölgede kullanabilir miyim?
m.27 kapsamında Bölge Müdürlüğü izni ve İşletici/B.K.İ. koordinasyonu gerekir.
9. Formda hata olursa silmek yeterli mi?
Hayır. Yürürlükteki elektronik sistem ve Bakanlık düzenlemelerindeki resmi düzeltme/iptal yolu kullanılmalıdır.
10. Formdaki miktar stokla uyuşmazsa ne olur?
Açıklanamayan stok farkı m.14 kapsamında ağır yaptırımlar doğurabilir.
11. İşletici ücretine itiraz edilebilir mi?
Evet. m.51 uyarınca hizmet/ücret itirazı olayın öğrenilmesinden itibaren en geç üç gün içinde Bölge Müdürlüğüne yapılır.
12. Serbest Bölge İşlem Formu hangi mevzuata dayanır?
Temel hüküm Serbest Bölgeler Uygulama Yönetmeliği m.27’dir; formun teknik kullanımına ilişkin Genel Müdürlük genelgeleri de uygulanır.
Resmî Kaynaklar
- Mevzuat Bilgi Sistemi – Serbest Bölgeler Uygulama Yönetmeliği m.27, m.40-41
- Ticaret Bakanlığı – Serbest Bölgeler Mevzuatı
- Ticaret Bakanlığı – Serbest Bölge İşlem Formu ve SBBUP dahil yürürlükteki genelgeler
Hukuki inceleme: İçerik Serbest Bölgeler Uygulama Yönetmeliği m.27 ve bağlantılı m.23, m.35, m.40-41 ve m.51 hükümleri esas alınarak 17 Eylül 2026 tarihinde güncel mevzuat üzerinden hazırlanmıştır.
Yazar: Av. Halil İbrahim Bakırcı – Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu. Türkiye genelindeki dosyalar Mersin’den yürütülmektedir.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu sitesinden daha fazla şey keşfedin
Son gönderilerin e-postanıza gönderilmesi için abone olun.
