Kooperatifler Birliği Genel Kurulu Kimlerden Oluşur? Temsil ve Karar Düzeni | 1163 m.73 (2026)
Kısa ve net cevap: 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu m.73, kooperatifler birliğinin genel kurul yapısını üye kooperatiflerin temsilcileri üzerinden kurar. Birlik genel kurulu, birliğe üye kooperatiflerin Kanun ve anasözleşme hükümlerine göre belirlediği temsilcilerden oluşur; temsilciler kendi kooperatiflerinin üst kuruluş genel kurulundaki iradesini taşır. Birlik genel kurulu, birliğin en üst karar organıdır ve kendi anasözleşmesi ile 1163 sayılı Kanunun üst kuruluşlara ilişkin hükümleri içinde karar alır. Üye kooperatifin temsilci göndermesi, kooperatifin tüzel kişiliğini veya kendi genel kurulunun devredilemez yetkilerini ortadan kaldırmaz. Temsilcinin seçimi, temsil süresi, oy hakkı ve temsilci sayısı bakımından m.73 ile birlikte m.78 ve birliğin tescilli anasözleşmesi mutlaka kontrol edilmelidir.
1163 sayılı Kooperatifler Kanunu m.73 ne düzenliyor?
Kooperatifler birliği, üye kooperatiflerden ayrı tüzel kişidir. Bu tüzel kişinin kendi genel kurulu bulunur. m.73, birlik genel kurulunun üye kooperatiflerin temsilcileri aracılığıyla oluşmasını ve üst kuruluş kararlarının temsil sistemi içinde alınmasını düzenleyen temel hükümdür.
m.72 en az yedi kooperatifle birlik kuruluşunu düzenler. Birlik kurulduktan sonra bu kooperatifler, birliğin genel kurulunda gerçek kişiler olarak doğrudan değil, seçilmiş veya yetkilendirilmiş temsilcileri aracılığıyla yer alır.
Güncel 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu metni Mevzuat Bilgi Sistemi üzerinden; üst kuruluş ve örnek anasözleşme uygulamaları Ticaret Bakanlığı Kooperatifçilik kaynaklarından kontrol edilmelidir.
Birlik genel kurulu kimlerden oluşur?
Birlik genel kurulunun temel bileşeni üye kooperatiflerin temsilcileridir. Üye olan tüzel kişi kooperatif, genel kurul toplantısına kendi tüzel kişiliği adına hareket edecek gerçek kişi temsilci veya temsilciler gönderir. Temsil sistemi üst kuruluşların kademeli yapısının temelidir.
Temsilcinin kooperatifle hukuki bağının bulunması, seçilme usulü ve sayısı Kanun ile birliğin anasözleşmesine göre belirlenir. Temsilci listesi genel kurul öncesinde kontrol edilmeli; yetkisiz kişinin oy kullanmasına izin verilmemelidir.
Üye kooperatifin tüzel kişiliği ile temsilci birbirinden ayrıdır. Genel kurulda oy kullanan gerçek kişi kendi şahsi menfaati için değil, üye kooperatif adına hareket eder. Temsilcinin kişisel olarak birlik ortağı olduğu kabul edilmez; ortaklık sıfatı üye kooperatife aittir.
Bir kooperatif birliğe yeni kabul edildiğinde temsil hakkının hangi tarihten başlayacağı, temsilci seçiminin nasıl yapılacağı ve ilk genel kurula katılım belgeleri anasözleşme ile üyelik kararına göre belirlenmelidir.
Üye kooperatif birlik genel kurulu temsilcisini nasıl belirler?
Temsilci seçimi kooperatifin yetkili organı tarafından Kanun ve anasözleşmede öngörülen usulle yapılmalıdır. Temsilci seçimine ilişkin karar açık, tarihli ve toplantı tutanağına bağlı olmalıdır. Sadece yönetim kurulu başkanının sözlü görevlendirmesi, anasözleşme başka usul öngörüyorsa yeterli değildir.
Kararda temsilcinin adı-soyadı, temsil edeceği üst kuruluş, görev veya temsil dönemi ve varsa yedek temsilci açıkça yazılmalıdır. Birden fazla temsilci gönderilebilen hâllerde kimlerin asıl, kimlerin yedek olduğu ve oy kullanma düzeni belirtilmelidir.
Temsilci değişirse yeni karar ve bildirim gecikmeden birliğe iletilmelidir. Eski temsilcinin adı birlik kayıtlarında aktif bırakılmamalıdır. Genel kurul günü temsil yetkisi konusunda tereddüt oluşması toplantının güvenliğini zedeler.
Temsilci seçim kararının KOOPBİS veya başka resmi sisteme bildirilmesi gereken hâllerde güncel idari yükümlülükler ayrıca yerine getirilmelidir.
Birlik genel kurulu temsilcisinin yetkisi nedir?
Temsilci, üye kooperatifi birlik genel kurulunda temsil eder ve gündem maddeleri hakkında kooperatif adına oy kullanır. Yetkinin kapsamı Kanun, birliğin anasözleşmesi ve temsilci seçimine ilişkin karar tarafından belirlenir.
Temsilci, birlik genel kurulunun görev alanındaki konularda irade açıklar. Üye kooperatifin kendi genel kurulunun devredilemez yetkilerini birlik genel kurulunda kullanamaz. Örneğin birlik genel kurulu, üyelerden bir kooperatifin yönetim kurulunu seçemez veya o kooperatifin bilançosunu kendi genel kurul kararıyla ibra edilmiş hâle getiremez.
Üye kooperatif temsilciye belirli gündem maddesi için talimat verebilir. Talimatın bağlayıcılığı ve temsilcinin buna aykırı oy kullanmasının iç ilişkideki sonucu anasözleşme, seçim kararı ve temsil ilişkisinin niteliğine göre değerlendirilir.
Temsilci birlik adına dış sözleşme imzalamaya kendiliğinden yetkili değildir. Birlik genel kuruluna katılma ve oy kullanma yetkisi ile birliği üçüncü kişilere karşı temsil ve ilzam yetkisi farklıdır.
Birlik genel kurulunda oy hakkı nasıl belirlenir?
Üst kuruluşlarda oy ve temsil düzeni, Kanunun üst kuruluşlara ilişkin özel hükümleri ile tescilli anasözleşmeye göre belirlenir. m.78, temsilci sayısı ve üst kuruluşlardaki temsil sınırları bakımından ayrıca önem taşır. Bu nedenle oy hesabı yalnız genel kooperatif hükümlerine bakılarak yapılmamalıdır.
Genel kurul öncesinde üye listesi, temsilci listesi ve her üyenin oy hakkı hazırlanmalıdır. Toplantı başkanlığı oy sayımında hangi temsilcinin hangi kooperatif adına oy kullandığını tespit edebilmelidir.
Üyelik borcu, temsilci seçimi eksikliği veya Kanundaki başka bir sebep oy hakkını etkiliyorsa bu durum toplantıdan önce belgeli biçimde belirlenmelidir. Keyfî şekilde temsilcinin içeri alınmaması veya oyunun sayılmaması genel kurul kararının geçerliliğini tartışmalı hâle getirebilir.
Temsilcinin şahsi çıkar çatışması bulunan özel gündem maddesinde oy kullanma durumu da Kanundaki oy yasağı ve üst kuruluş anasözleşmesi çerçevesinde ayrıca değerlendirilmelidir.
Birlik genel kurulunda hangi konular görüşülür?
Birlik genel kurulu üst kuruluşun kendi anasözleşmesi ve Kanunla kendisine verilen konularda karar alır. Yönetim ve denetim organlarının seçimi, mali tablolar, faaliyet raporu, ibra, bütçe, aidat veya sermaye ile ilgili yetkiler, anasözleşme değişiklikleri ve üst kuruluşun faaliyet planı bu kapsama girebilir.
Üye kooperatifin kendi iç yönetim konusu birlik genel kurulunun gündemi değildir. Birlik, üyelerin ortak ekonomik ve kurumsal ihtiyaçları için karar alır; tek üyenin özel iç anlaşmazlığını onun genel kurulunun yerine geçerek çözemez.
Gündem çağrı belgelerinde açıkça gösterilmelidir. Özellikle üyelere yeni mali yük veya önemli anasözleşme değişikliği getiren konular “diğer işler” gibi belirsiz başlık altında karara bağlanmamalıdır.
Temsilcilerin karar verebilmesi için faaliyet raporu, mali tablolar ve diğer önemli belgeler toplantı öncesinde erişilebilir hâle getirilmelidir.
Birlik genel kuruluna vekâleten başka kişi gönderilebilir mi?
Temsilcinin başka bir kişiye vekâlet verip veremeyeceği, 1163 sayılı Kanunun üst kuruluş temsil düzeni ve birliğin anasözleşmesine göre değerlendirilmelidir. Üye kooperatif tarafından seçilmiş temsilci sistemi, sıradan özel hukuk vekâletinden farklıdır.
Anasözleşme temsilciliğin şahsen kullanılmasını öngörüyorsa temsilci kendi yerine herhangi bir üçüncü kişiyi gönderemez. Yedek temsilci sistemi varsa asıl temsilcinin katılamaması hâlinde yedek kişinin göreve geçmesi gerekir.
Genel kurul divanı toplantı girişinde temsil belgesinin kaynağını kontrol etmelidir. Yetki belgesi bulunmayan kişinin toplantıya misafir olarak katılması ile üye kooperatif adına oy kullanması aynı değildir.
Üye kooperatif birlik genel kurulu belgelerini inceleyebilir mi?
Üye kooperatif, üst kuruluş ortağı sıfatıyla Kanun ve anasözleşmeden doğan bilgi alma ve inceleme haklarına sahiptir. Bu hak temsilci aracılığıyla genel kurulda soru sorma, raporları inceleme ve gerekli belgeleri talep etme imkânı sağlayabilir.
Bilgi hakkı ticari sır ve kişisel veri korumasıyla birlikte uygulanmalıdır. Birliğin başka üyelerine veya çalışanlarına ait ilgisiz kişisel veriler sınırsız biçimde dağıtılamaz.
Mali tablolar, denetim raporları ve genel kurul kararları üyelerin ortaklık haklarını kullanabilmesi için temel belgelerdir. Bunların kanuni inceleme sürelerinde hazır bulundurulması gerekir.
Temsilci toplantı sonrası önemli kararları kendi kooperatifinin yönetim kuruluna ve gerekiyorsa genel kuruluna raporlamalıdır. Üst kuruluşta alınan kararların üye kooperatif üzerindeki mali veya operasyonel etkisi zamanında değerlendirilmelidir.
Birlik genel kurulunda hangi belgeler tutulmalıdır?
Toplantı çağrısı, gündem, üye kooperatif listesi, temsilci/yetki belgeleri, hazirun listesi, toplantı tutanağı, oy sonuçları ve varsa muhalefet şerhleri düzenli saklanmalıdır. Üst kuruluş genel kurulunun geçerliliği daha sonra bu belgelere göre denetlenir.
Temsilci listesinde hangi gerçek kişinin hangi üye kooperatifi temsil ettiği açıkça yazılmalıdır. Aynı isim farklı üyeleri temsil ediyorsa bunun Kanun ve anasözleşmeye uygunluğu ayrıca kontrol edilmelidir.
Seçim yapıldıysa aday listeleri, oy pusulaları veya elektronik oy kayıtları ve sonuç cetvelleri toplantı dosyasına eklenmelidir. Mali kararlar için ilgili raporlar ve bütçe belgeleri saklanmalıdır.
Toplantı Bakanlık temsilcisine tabi ise temsilci işlemleri ve tutanak imzaları m.87 ve ilgili yönetmelik hükümlerine uygun yürütülmelidir.
Birlik genel kurulunda temsil uyuşmazlığı çıkarsa neye bakılır?
Önce üye kooperatifin temsilci seçimine ilişkin yetkili organ kararı incelenir. Ardından birliğin tescilli anasözleşmesindeki temsilci niteliği, sayısı ve görev süresi hükümleri kontrol edilir.
Eski ve yeni temsilci arasında uyuşmazlık varsa hangi kararın daha yeni ve geçerli olduğu belirlenir. Temsilci değişikliği birliğe bildirilmiş mi, önceki karar iptal edilmiş mi, yedek temsilci devreye girmiş mi gibi hususlar belgeyle tespit edilir.
Toplantı başkanlığı tartışmalı kişiye oy kullandırmadan önce hukuki durumu çözmeye çalışmalıdır. Yanlış temsilcinin belirleyici oy kullanması genel kurul kararının iptali veya geçerliliği bakımından risk doğurabilir.
Uyuşmazlık tutanağa açıkça geçirilmeli ve tarafların belgeleri toplantı dosyasında saklanmalıdır. Sonradan yargısal inceleme yapılırsa kararın oluşum süreci bu kayıtlardan anlaşılacaktır.
Birlik genel kurulu temsil kontrol listesi
- Güncel üye kooperatif listesini hazırlayın.
- Her üyenin temsilci seçimine ilişkin kararını toplantıdan önce isteyin.
- Temsilcilerin ad, görev, asıl/yedek ve temsil süresi bilgilerini doğrulayın.
- m.78 ve anasözleşmedeki temsilci sayısı sınırını kontrol edin.
- Oy hakkı ve varsa oy yasağı durumlarını toplantı öncesinde belirleyin.
- Gündem ve mali belgeleri temsilcilere süresinde sunun.
- Hazirun listesinde temsil edilen kooperatifi açıkça gösterin.
- Seçim ve oy sonuçlarını ayrıntılı tutanağa bağlayın.
- Muhalefet şerhlerinin tutanağa geçirilmesine imkân verin.
- Toplantı sonrası kararları üye kooperatiflere düzenli biçimde bildirin.
Sık Sorulan Sorular
Kooperatifler birliği genel kuruluna kim katılır?
Üye kooperatiflerin Kanun ve anasözleşmeye göre belirlediği temsilciler katılır.
Temsilci kendi adına mı oy kullanır?
Hayır. Üye kooperatif tüzel kişiliği adına temsil görevi yürütür.
Birlik genel kurulu üye kooperatifin yönetim kurulunu seçebilir mi?
Hayır. Üye kooperatifin kendi organ seçimi kendi genel kurulunun yetkisidir.
Temsilci birlik adına sözleşme imzalayabilir mi?
Genel kurul temsilciliği kendiliğinden birlik adına dış temsil ve imza yetkisi vermez.
Temsilcinin oy hakkı nasıl belirlenir?
1163 sayılı Kanunun üst kuruluş hükümleri, özellikle m.78 ve birliğin tescilli anasözleşmesi birlikte uygulanır.
Asıl temsilci katılmazsa yedek katılabilir mi?
Anasözleşme ve temsilci seçim kararında yedek sistemi öngörülmüşse usulüne uygun biçimde yedek temsilci göreve geçebilir.
Birlik genel kurulunda mali tablolar görüşülür mü?
Birliğin kendi mali tabloları ve faaliyet raporları, Kanun ve anasözleşmedeki yetki çerçevesinde genel kurul gündemine alınır.
Temsilci değişikliği birliğe bildirilmek zorunda mı?
Evet. Güncel temsil listesi için değişiklik gecikmeden üst kuruluşa bildirilmelidir.
Yetkisiz kişi oy kullanırsa ne olur?
Oy karar sonucunu etkiliyorsa genel kurul kararının hukuki geçerliliği veya iptali bakımından ciddi uyuşmazlık doğabilir.
Birlik genel kurul belgeleri saklanmalı mı?
Evet. Çağrı, gündem, temsil belgeleri, hazirun, tutanak ve oy/seçim kayıtları kurumsal arşivde tutulmalıdır.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
