Kooperatif Birliği En Az Kaç Kooperatifle Kurulur? Kuruluş ve Üyelik Şartları | 1163 m.72 (2026)
Kısa ve net cevap: 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu m.72 uyarınca konuları aynı veya birbiriyle ilgili nitelikte olan en az yedi kooperatif, anasözleşmelerinde üst kuruluş kurmaya veya üst kuruluşa katılmaya imkân veren düzenleme bulunması ve Kanundaki diğer şartların sağlanması hâlinde kooperatifler birliği kurabilir. Birlik, üye kooperatiflerden ayrı tüzel kişidir. Kuruluş ve üyelikte faaliyet konusu, bölgesel yapı, anasözleşme ve Bakanlıkça belirlenen/uygulanan özel esaslar birlikte dikkate alınır. Kanunun öngördüğü belirli üst kuruluş üyelikleri; kamu kaynaklı destekli krediye kefalet veya kamu kaynaklı tarımsal desteklemelere aracılık gibi alanlarda özel sonuç doğurabilir. Üyelik şartlarını taşıyan kooperatiflerin başvuruları keyfî biçimde reddedilemez; değerlendirme Kanun ve üst kuruluş anasözleşmesine göre yapılmalıdır.
1163 sayılı Kooperatifler Kanunu m.72 ne düzenliyor?
m.70 kooperatif üst kuruluşlarının amaçlarını, m.71 üyelik ilişkisinin sınırlarını açıklarken m.72 kooperatifler birliğinin hangi temel şartlarla kurulabileceğini ve üyeliğin bazı özel sonuçlarını düzenler.
Kooperatifler birliği, benzer veya bağlantılı alanda faaliyet gösteren kooperatiflerin üst ölçekte ortak ihtiyaçlarını karşılamak için oluşturduğu tüzel kişidir. Kanun kuruluş için asgari sayı ve faaliyet konusu bağlantısı arayarak birliğin gerçek bir ortak ihtiyaca dayanmasını amaçlar.
Güncel 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu metni Mevzuat Bilgi Sistemi üzerinden; üst kuruluş kuruluş ve uygulama işlemleri ise Ticaret Bakanlığı Kooperatifçilik kaynaklarından güncel olarak kontrol edilmelidir.
Kooperatifler birliği en az kaç kooperatifle kurulur?
Kanuni alt sınır yedi kooperatiftir. Altı veya daha az kooperatif m.72’deki kooperatifler birliğini kuramaz. Kurucu sayının yalnız kuruluş başvurusu sırasında şeklen tamamlanması değil, kurucuların gerçek ve faal kooperatifler olması gerekir.
Kurucu kooperatiflerin tüzel kişilik bilgilerinin, ticaret sicili kayıtlarının, yetkili organ kararlarının ve temsil yetkilerinin güncel olması gerekir. Bir kooperatif adına kuruluşa katılma iradesi, yetkili organ tarafından usulüne uygun biçimde alınmalıdır.
Yedi sayısı asgari kuruluş eşiğidir; birlik daha fazla kooperatifin katılımıyla kurulabilir ve sonradan yeni üyeler kabul edebilir. Üyelik kabulünde Kanun ve birlik anasözleşmesindeki objektif şartlar uygulanır.
Kuruluş sonrasında üye sayısının azalmasının birliğin hukuki durumuna etkisi, Kanunun sona erme ve üst kuruluş hükümleriyle birlikte değerlendirilmelidir. Yönetim kurulu üye sayısındaki düşüşü görmezden gelmemeli ve gerekli hukuki tedbiri almalıdır.
Kurucu kooperatiflerin faaliyet konusu aynı olmak zorunda mı?
m.72 yalnız birebir aynı faaliyet konusunu değil, birbiriyle ilgili nitelikteki konuları da kapsar. Böylece ekonomik veya teknik bakımdan bağlantılı kooperatifler ortak üst kuruluşta örgütlenebilir.
Faaliyet konuları arasında gerçek bağlantı bulunmalıdır. Sadece yedi sayısını tamamlamak amacıyla hiçbir ekonomik, sektörel veya işlevsel ilişkisi bulunmayan kooperatiflerin bir araya getirilmesi üst kuruluşun Kanundaki amacıyla bağdaşmaz.
Bağlantı değerlendirilirken kooperatiflerin tescilli anasözleşmelerindeki amaç ve faaliyet konuları esas alınır. Fiilen zaman zaman yapılan tek bir işlem, anasözleşmedeki temel faaliyet konusu yerine geçmez.
Birliğin kendi anasözleşmesindeki amaç ve çalışma konuları da kurucuların ortak ihtiyaçlarını karşılayacak biçimde belirlenmelidir. Üye kooperatiflerin hiçbirinin faaliyet alanıyla ilgisi bulunmayan geniş ve belirsiz amaçlar tescil ve uygulamada sorun yaratabilir.
Kooperatifin birliğe katılabilmesi için anasözleşmede hüküm gerekir mi?
Üst kuruluş ilişkisi kooperatifin kurumsal yapısını ve mali yükümlülüklerini etkileyebileceği için tescilli anasözleşme mutlaka kontrol edilmelidir. Birliğe kurucu olarak katılma veya sonradan üyelik kararı, kooperatifin anasözleşmesindeki amaç ve yetki düzeniyle uyumlu olmalıdır.
Anasözleşme gerekli üyelik veya üst kuruluş hükmünü içermiyorsa önce Kanuna uygun anasözleşme değişikliği yapılması gerekebilir. Değişiklik genel kurul gündemine açıkça alınmalı, gerekli karar nisabı sağlanmalı ve tescil edilmelidir.
Yönetim kurulunun tek başına, anasözleşme ve genel kurul yetki sınırlarını aşarak kooperatifi uzun vadeli mali yük altına sokması doğru değildir. Hangi organın üyelik kararını vereceği somut anasözleşmeyle birlikte belirlenmelidir.
Kurucu üyelik kararında kurulacak birliğin adı, amacı, sermaye/katılım yükü ve kooperatifi kimlerin temsil edeceği açıkça belirtilmelidir.
Birliklerin bölgesel faaliyet alanı nasıl belirlenir?
Kooperatif birlikleri belirli sektör veya coğrafi alan temelinde örgütlenebilir. Bölgesel sınırlama, aynı alandaki kooperatiflerin ortak hizmet ve koordinasyonunu verimli yürütmeyi amaçlar. Kanunun ve örnek anasözleşmelerin öngördüğü bölge esasları kuruluş sırasında dikkate alınmalıdır.
Birliğin tescilli faaliyet alanı dışına sürekli biçimde taşması, yeni üyelik ve temsil uyuşmazlığı yaratabilir. Yeni il veya bölgedeki kooperatiflerin üyeliği değerlendirilirken birlik anasözleşmesindeki coğrafi kapsam kontrol edilmelidir.
Bakanlığın belirli kooperatif türleri veya üst kuruluşlar için oluşturduğu bölgesel örgütlenme modeli varsa bu özel düzenleme genel hükümlerle birlikte uygulanır. Eski bir anasözleşmedeki bölge tanımı güncel idari yapılanmayla uyuşmuyorsa değişiklik gerekebilir.
Bölgesel faaliyet alanı, üye kooperatifin kendi çalışma alanıyla karıştırılmamalıdır. Birlik daha geniş bölgede faaliyette bulunabilir; üye kooperatif ise kendi anasözleşmesindeki coğrafi ve sektörel sınırlara bağlı kalır.
Birlik, üyelik şartlarını taşıyan kooperatifi reddedebilir mi?
Üst kuruluş üyeliğinde objektif ve eşitlikçi değerlendirme esastır. Kanunun ve birlik anasözleşmesinin aradığı faaliyet konusu, bölge, karar ve mali yükümlülük şartlarını taşıyan kooperatifin başvurusu keyfî gerekçelerle reddedilmemelidir.
Başvuru eksikse birlik hangi belgenin veya şartın eksik olduğunu yazılı biçimde açıklamalıdır. Faaliyet konusu uyumsuzsa hangi anasözleşme hükmünün karşılanmadığı gösterilmelidir. Şeffaf gerekçe hem üyelik hakkını hem birliğin kurumsal güvenilirliğini korur.
Aynı durumda bulunan iki kooperatiften birinin kabul edilip diğerinin kişisel veya rekabetçi gerekçeyle reddedilmesi eşitlik ve kooperatifçilik ilkeleri bakımından uyuşmazlık doğurabilir.
Reddedilen kooperatif, kararın Kanun ve birlik anasözleşmesine uygunluğunu inceleyebilir; varsa üst kuruluş içi itiraz veya yargı yollarını kullanabilir.
Üyelik başvurusu için hangi belgeler hazırlanmalıdır?
Kooperatifin güncel ticaret sicili kaydı, tescilli anasözleşmesi, yetkili organın üyelik kararı, temsil yetki belgeleri ve birlik anasözleşmesinin istediği mali/kurumsal belgeler başvuru dosyasının temelini oluşturur.
Birlik sermaye katılımı veya giriş payı öngörüyorsa ödeme veya taahhüt belgesi hazırlanır. Kooperatifin faaliyet konusu ve bölge şartını gösteren anasözleşme maddeleri dosyada açıkça işaretlenmelidir.
KOOPBİS veya Bakanlık sisteminde yapılması gereken kayıt/bildirim varsa üyelik kabulünden sonra gecikmeden tamamlanmalıdır. Birlik ve kooperatif kayıtları arasında farklı üyelik tarihi bulunmamalıdır.
Üyelik kabul kararı hem birliğin karar defterinde hem üye kooperatifin kurumsal dosyasında saklanmalıdır.
Üst kuruluş üyeliği kamu destekli kredi ve tarımsal destek bakımından neden önemlidir?
1163 sayılı Kanun, belirli üst kuruluş örgütlenmesine katılımı bazı kamu kaynaklı destek mekanizmaları bakımından özel sonuçlara bağlayabilir. Özellikle kamu kaynaklarından desteklenen kredilere kefalet ve kamu kaynaklı tarımsal desteklemelere aracılık alanlarında Kanundaki güncel üst kuruluş üyeliği şartları ayrıca kontrol edilmelidir.
Bu hükümlerin amacı, kamu desteğine aracılık eden kooperatiflerin üst örgütlenme, denetim ve kurumsal koordinasyon içinde bulunmasını sağlamaktır. Destek mekanizması yalnız kooperatifin talebiyle değil, ilgili kredi/destek mevzuatı ve üst kuruluş statüsü birlikte değerlendirilerek uygulanır.
Kooperatif yönetimi kredi veya tarımsal destek başvurusundan önce hangi birlik/merkez birliği üyeliğinin arandığını güncel resmi düzenlemeden doğrulamalıdır. Eski uygulamaya dayanarak üyelik şartının bulunmadığı varsayılmamalıdır.
Üst kuruluşa sonradan katılmak da tek başına geçmişte reddedilmiş destek hakkını geriye dönük olarak doğurmayabilir. Başvurunun yapıldığı tarihteki mevzuat ve destek programı şartları esas alınır.
Kooperatifler birliği ayrı tüzel kişi midir?
Evet. Birlik kurulduğunda üye kooperatiflerden ayrı tüzel kişilik kazanır. Kendi ticaret unvanı, organları, malvarlığı, banka hesapları, defterleri, sözleşmeleri ve mali sorumlulukları bulunur.
Birliğin malvarlığı, üye kooperatiflerin ortak malvarlığı değildir. Üye kooperatif temsilcisi birlik hesabını kendi kooperatif hesabı gibi kullanamaz. İki tüzel kişi arasındaki para hareketleri aidat, sermaye, hizmet bedeli veya sözleşme gibi hukuki sebebe dayanmalıdır.
Birliğin yönetim ve denetim organları ayrıca seçilir. Üye kooperatif yönetim kurulu üyesinin birlikte görev alıp alamayacağı Kanun, anasözleşme ve bağdaşmayan görev hükümlerine göre değerlendirilir.
Birliğin üçüncü kişilerle yaptığı sözleşme kural olarak birliğin sözleşmesidir. Üye kooperatiflerin ayrıca taraf, kefil veya garantör olması için açık hukuki işlem gerekir.
Kooperatifler birliği kuruluşunda hangi adımlar izlenir?
- En az yedi kurucu kooperatifin faaliyet konularının aynı veya birbiriyle ilgili olduğunu doğrulayın.
- Her kurucu kooperatifin tescilli anasözleşmesinde üst kuruluş üyeliği bakımından gerekli yetkiyi kontrol edin.
- Her kooperatifte yetkili organın kurucu üyelik kararını alın.
- Kurulacak birliğin anasözleşmesini güncel örnek ve Bakanlık düzenlemelerine göre hazırlayın.
- Birliğin çalışma bölgesini ve faaliyet konusunu açıkça belirleyin.
- Sermaye, giriş payı, aidat ve temsil esaslarını anasözleşmede düzenleyin.
- Kurucu temsilcilerin yetki belgelerini hazırlayın.
- Gerekli Bakanlık izin/kuruluş ve ticaret sicili işlemlerini tamamlayın.
- Birliğin zorunlu organlarını oluşturup temsil yetkilerini tescil ettirin.
- KOOPBİS ve diğer zorunlu kayıtları kuruluş sonrası güncelleyin.
Sık Sorulan Sorular
Kooperatifler birliği en az kaç kooperatifle kurulur?
En az yedi kooperatifle kurulur.
Yedi kooperatifin konusu birebir aynı mı olmalıdır?
Kanun aynı veya birbiriyle ilgili nitelikteki faaliyet konularını esas alır.
Altı kooperatif birlik kurabilir mi?
Hayır. m.72’deki asgari yedi kooperatif eşiği sağlanmaz.
Birlik üye kooperatiflerden ayrı tüzel kişi midir?
Evet. Kendi organları, malvarlığı ve sorumlulukları bulunan ayrı tüzel kişidir.
Kooperatifin anasözleşmesi üyelik için kontrol edilir mi?
Evet. Üst kuruluş üyeliğinin kooperatifin amaç ve yetki düzeniyle uyumlu olması gerekir.
Birlik şartları taşıyan başvuruyu sebepsiz reddedebilir mi?
Üyelik değerlendirmesi Kanun ve birlik anasözleşmesindeki objektif şartlara göre yapılmalıdır; keyfî ret hukuki uyuşmazlık doğurabilir.
Birliğe üyelik kamu destekli kredi bakımından önemli olabilir mi?
Evet. Kanun ve özel destek mevzuatı belirli kredi, kefalet veya tarımsal destek mekanizmalarında üst kuruluş üyeliğine özel sonuç bağlayabilir.
Birliğin borcu otomatik olarak üye kooperatifin borcu mudur?
Hayır. Ayrı tüzel kişilik esastır; özel garanti, sorumluluk veya sözleşme hükümleri ayrıca değerlendirilir.
Birlik üyeliği KOOPBİS’e işlenmeli mi?
Güncel Bakanlık ve KOOPBİS bildirim yükümlülükleri çerçevesinde gerekli kayıtlar zamanında yapılmalıdır.
Birlik kurulduktan sonra yeni kooperatif üye olabilir mi?
Evet. Kanun ve birlik anasözleşmesindeki üyelik şartlarını taşıyan kooperatiflerin başvuruları ilgili usulle değerlendirilir.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
