Havaalanı Çevresinde Yapı, Ağaç, Direk ve Kuş Tehlikesi: Mania Kısıtları | 2920 m.47

2920 sayılı Kanun m.47 neyi düzenler?

2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu m.47, havaalanı ve hava seyrüsefer tesislerinin çevresinde uçuş güvenliğini etkileyebilecek fiziksel ve operasyonel tehlikelerin önlenmesini amaçlar. Havaalanının güvenli kullanımı yalnız pist sınırları içinde sağlanamaz; yaklaşma-kalkış koridorları ve seyrüsefer cihazlarının etki alanı çevredeki yapılaşmadan doğrudan etkilenir.

Bu nedenle özel mülkiyetteki arsa üzerinde imar hakkı bulunması, havacılık bakımından sınırsız yapılaşma hakkı vermez. Yapının yüksekliği, konumu, ışığı, elektromanyetik etkisi veya kuşları çeken faaliyet niteliği uçuş güvenliği açısından ayrıca değerlendirilebilir.

m.47, m.34’teki havaalanı kuruluş planlaması ve m.45’teki seyrüsefer sistemlerinin korunması ile bağlantılıdır. Havaalanı yapıldıktan sonra çevredeki gelişmelerin uçuş emniyetini bozması önlenmelidir.

Uygulamada mania planları, SHGM düzenlemeleri, imar planları ve ilgili yerel idare süreçleri birlikte değerlendirilir. İnşaat ruhsatı tek başına havacılık uygunluğu belgesi değildir.

Havacılıkta “mania” ne anlama gelir?

Mania, hava aracının güvenli hareketi veya seyrüsefer sistemlerinin çalışması bakımından belirlenen koruma yüzeylerine veya alanlarına giren engel niteliğindeki nesne veya oluşumları ifade eder. Bina, kule, vinç, direk, ağaç veya başka yükselti bu kapsama girebilir.

Bir yapının çok yüksek olması tek ölçüt değildir. Havaalanına uzaklığı, pist eksenine göre konumu, arazi kotu ve ilgili mania yüzeyi birlikte değerlendirilir. Havaalanından daha uzaktaki bir tepenin üzerindeki yapı, daha yakın ama alçak yapıdan farklı sonuç doğurabilir.

Geçici vinç veya inşaat ekipmanı da mania riski yaratabilir. “Kalıcı yapı değil” gerekçesiyle havacılık değerlendirmesinden muaf olduğu varsayılmamalıdır.

Proje müellifi ve yatırımcı, nihai bina yüksekliği kadar inşaat sürecindeki vinç yüksekliğini de değerlendirmelidir.

Havaalanı çevresinde bina, ağaç veya direk dikilebilir mi?

Evet, havaalanı çevresinde tüm yapılaşma otomatik yasak değildir. Ancak yapılaşma SHGM tarafından belirlenen esaslara, mania planlarına ve ilgili imar düzenine uygun olmalıdır. Uçuş yolunu veya güvenlik yüzeyini ihlal eden yapı veya doğal engel kabul edilemez.

Ağaçlar da zamanla büyüdüğü için yalnız dikim anındaki yüksekliğe bakılmaz. Uzun vadeli büyüme riski bulunan türlerin havaalanı çevresindeki konumu işletme ve yerel idare planlamasında dikkate alınmalıdır.

Enerji iletim direkleri, telekom kuleleri ve rüzgâr türbinleri yükseklik yanında ışık, radar veya haberleşme sistemlerine elektromanyetik etki yaratabilir. Bu projelerde seyrüsefer etki analizi gerekebilir.

Güneş enerjisi tesislerinde yansıma, yüksek binalarda cephe ışıkları veya lazer kullanımı da pilot görüşünü etkileyebilir. Fiziksel yüzeyi aşmamak her durumda güvenlik riskinin tamamen olmadığı anlamına gelmez.

Seyrüsefer yardımcılarının çevresi neden korunur?

Radar, anten, ILS ve diğer seyrüsefer/haberleşme sistemleri çevredeki metal yapılar, yüksek binalar veya elektromanyetik kaynaklardan etkilenebilir. Sinyalin bozulması pilotun veya kontrolörün aldığı bilginin doğruluğunu azaltabilir.

Bu nedenle cihazın çevresindeki koruma alanı yalnız mülkiyet sınırından ibaret değildir. Belirli mesafe ve doğrultudaki yapılaşmanın teknik etkisi incelenebilir.

Yeni tesis projesi teknik etki yaratıyorsa alternatif yer, yükseklik veya tasarım çözümü aranabilir. Yatırım tamamlandıktan sonra etkisiz hale getirme çok daha maliyetli olur.

m.45 kapsamında kurulan kritik sistemin performansını bozabilecek çevresel gelişmeler m.47 korumasının önemli nedenlerinden biridir.

Kuş ve yaban hayatını çeken faaliyetler neden havacılık tehlikesidir?

Kuş çarpması özellikle kalkış ve iniş safhasında motor, ön cam ve gövde için ciddi risk yaratabilir. Havaalanı yakınındaki açık çöp alanları, su birikintileri, gıda işletmeleri veya belirli tarımsal faaliyetler kuşları çekebilir.

m.47’nin güncel sistemi yalnız bina yüksekliğine bakmaz; havaalanı çevresinde uçuş güvenliği bakımından tehlike oluşturan faaliyetleri de değerlendirir. Yaban hayatı tehlikesi bu nedenle havaalanı çevresi planlamasının parçasıdır.

Bir tesisin çevre veya belediye izni bulunması, kuş çekme riskinin havacılık bakımından ayrıca incelenmesini engellemez. İlgili kurumlar arası koordinasyon gerekir.

Risk azaltımı için atık yönetimi, su birikintilerinin kontrolü, habitat düzenlemesi veya başka yaban hayatı yönetim tedbirleri uygulanabilir. Kullanılacak yöntem çevre ve hayvan koruma mevzuatıyla da uyumlu olmalıdır.

Yüksek yapıların işaretlenmesi istenebilir mi?

Evet. SHGM veya ilgili yetkili makam, uçuş güvenliği için belirli yapıların gündüz görünür işaret, ışık, radyo veya elektrikli işaret sistemleriyle belirgin hale getirilmesini isteyebilir. Amaç pilotun engeli zamanında fark etmesidir.

İşaretleme bir yapının mania sınırını aşmasını otomatik olarak hukuka uygun hale getirmez. Bazı yapılar işaretlenerek kabul edilebilirken bazı engellerin kaldırılması gerekebilir.

Işık sisteminin tipi, yoğunluğu ve çalışma süresi teknik standartlara uygun olmalıdır. Aşırı veya yanlış ışık da pilotu yanıltabilir.

İşaretleme ekipmanının bakım sorumluluğu belirlenmelidir. Lamba arızasının aylarca fark edilmemesi kabul edilemez; periyodik kontrol ve arıza bildirimi gerekir.

Aykırı yapı veya engel nasıl kaldırılır?

m.47, uçuş güvenliğini tehlikeye düşüren aykırılığın giderilmesi için idari mekanizma öngörür. İlgiliye aykırılığı gidermesi için süre verilebilir; belirlenen sürede giderilmezse yetkili makamlar kamu gücüyle kaldırma işlemi yapabilir.

Kanundaki yaptırım sistemi Kabahatler Kanunu m.32 ile bağlantılı idari para cezası ve giderim sürecini içerebilir. Ayrıca kaldırma masrafları ilgiliden tahsil edilir ve kanunda öngörülen ek oran uygulanabilir.

Somut yaptırım için güncel m.47 metni ve idari işlem incelenmelidir. Her yükseklik aşımında aynı para miktarı veya aynı süre olduğu varsayılmamalıdır.

Kaldırma kararı mülkiyet hakkını etkilediği için işlemin yetki, gerekçe ve tebligat unsurları önemlidir. Hukuka aykırı olduğu düşünülüyorsa idari yargı yolu değerlendirilebilir; ancak dava açılması işlemi kendiliğinden durdurmaz.

2024 değişikliği tehlike değerlendirmesinde ne getirdi?

2024 yılında m.47’ye eklenen düzenlemeler, havaalanı çevresindeki bazı faaliyetlerin tehlike değerlendirmesine tabi tutulmasını ve SHGM’nin bu değerlendirmedeki rolünü açıklaştırmıştır. Böylece yalnız klasik yükseklik/manialar değil, faaliyetin kendisinin uçuş güvenliğine etkisi de daha sistematik değerlendirilir.

Havaalanı işletmecisi veya ilgili kuruluş tehlike değerlendirmesi hazırlayabilir; SHGM değerlendirmeyi mevzuat ve teknik kriterler açısından inceler. Sonuç faaliyetin devamı, ek tedbir veya sınırlandırma ihtiyacını ortaya koyabilir.

Bu yaklaşım özellikle kuş çekme, duman, ışık, yansıma, elektromanyetik etki veya başka operasyonel tehlikelerde önemlidir. Fiziksel bina yüksekliği tek başına riskin tamamını açıklamaz.

2024 öncesi hazırlanmış çevre-havacılık uyum raporları yeni hüküm bakımından gözden geçirilmelidir. Faaliyet büyümüş veya kullanım şekli değişmişse eski değerlendirmenin geçerliliği ayrıca kontrol edilir.

Tehlikeli faaliyet kısmen veya tamamen durdurulabilir mi?

Evet. Güncel m.47, tehlike değerlendirmesi sonucunda uçuş emniyeti veya güvenliği bakımından ciddi risk oluşturan faaliyetin Bakanlık tarafından kısmen veya tamamen durdurulabilmesine ilişkin yetki içerir.

Durdurma fiziksel tesisin tamamen kapatılması anlamına gelmek zorunda değildir. Risk yalnız belirli operasyon, saat veya süreçten kaynaklanıyorsa daha dar tedbir uygulanabilir. Somut kararın kapsamı resmi işlemden belirlenir.

İşletmenin ruhsat veya belediye izni bulunması havacılık güvenliği nedeniyle alınan özel tedbiri otomatik olarak engellemez. Farklı kamu izinlerinin amaçları ayrıdır.

İşletme, durdurma riski doğmadan önce tehlike azaltıcı teknik önlem geliştirmelidir. Atık kapatma, ışık yönlendirme, yükseklik azaltımı veya elektromanyetik koruma gibi çözümler somut riske göre değerlendirilebilir.

İmar planı ve yapı ruhsatı m.47’ye uygunluk sağlar mı?

İmar planı ve yapı ruhsatı önemli olmakla birlikte havacılık uygunluğunu tek başına garanti etmez. Yerel idare ruhsat sürecinde ilgili mania planlarını ve kurum görüşlerini dikkate almalıdır.

Yatırımcı da ruhsatı aldıktan sonra “havacılık izni zaten çözülmüştür” varsayımıyla hareket etmemelidir. Projenin havaalanı/seyir tesislerine etkisi ayrıca doğrulanmalıdır.

İmar planı değişikliğinde yapı yoğunluğu veya yükseklik artırılıyorsa m.47 etkisi yeniden değerlendirilmelidir. Eski düşük yapı planına verilmiş havacılık görüşü yeni yüksek yapılaşmayı otomatik kapsamaz.

Satın alma ve finansman sözleşmelerinde havacılık kısıtı hukuki inceleme konusu yapılmalıdır. Mania planı nedeniyle hedeflenen kat sayısının yapılamaması projenin ekonomik değerini ciddi değiştirebilir.

Havaalanı çevresindeki proje için hangi kontroller yapılmalı?

Birinci adım parsel koordinatları ve kot verisidir. İkinci adım ilgili havaalanı ve seyrüsefer tesislerine göre mania planının incelenmesidir. Üçüncü adım nihai yapı ve inşaat vinci yüksekliğinin ayrı değerlendirilmesidir.

Dördüncü adım ışık, yansıma, duman, kuş çekme ve elektromanyetik etki gibi fiziksel yükseklik dışı tehlikelerin incelenmesidir. Beşinci adım gerekli SHGM/kurum görüşlerinin alınmasıdır.

Altıncı adım işaretleme veya özel koşulların proje ve bakım planına aktarılmasıdır. Yedinci adım proje değişikliklerinde yeniden havacılık kontrolüdür.

Sekizinci adım işletme dönemi tehlike izleme sistemidir. Kuş popülasyonu veya ışık kullanımı zamanla değişebilir; ilk izin tüm gelecek riskleri otomatik çözmez.

m.47 için 12 maddelik kontrol listesi

• Parsel koordinatı ve kotu doğru belirlendi mi?
• Güncel mania planı incelendi mi?
• Nihai yapı yüksekliği ilgili yüzeylerle karşılaştırıldı mı?
• İnşaat vinci ve geçici ekipman ayrıca değerlendirildi mi?
• Seyrüsefer cihazlarına elektromanyetik etki analizi yapıldı mı?
• Işık, lazer veya yansıma pilot görüşünü etkiliyor mu?
• Faaliyet kuş veya yaban hayatını havaalanına çekiyor mu?
• Gerekli SHGM/kurum görüşü alındı mı?
• İşaretleme ve ışıklandırma şartları projeye işlendi mi?
• 2024 sonrası tehlike değerlendirmesi gerekip gerekmediği kontrol edildi mi?
• Proje değişikliğinde yeniden uygunluk analizi yapılıyor mu?
• İşletme döneminde risk ve bakım kayıtları tutuluyor mu?

Site içi ilgili içerikler

Güvenli ve düzenli hava trafiği – m.46 · Hava trafik teknik sistemleri – m.45 · Özel havaalanı izni – m.34 · Havaalanı kullanım kısıtlaması – m.36

Resmî kaynaklar

• 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu – güncel m.47
• SHGM – Güncel sektörel mevzuat
• 5326 sayılı Kabahatler Kanunu

Sık Sorulan Sorular