Türk Uçak Sicili Nedir, Hangi İşlemler Kaydedilir? | 2920 m.50 (2026)

2920 sayılı Kanun m.50 neyi düzenler?

2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu m.50, Türk sivil hava araçlarının hukuki kayıt sistemini kurar. Uçak sicili, bir hava aracının yalnız marka-model ve seri numarasını gösteren teknik liste değil; mülkiyet, tescil ve üçüncü kişileri ilgilendiren hakların hukuki görünürlüğünü sağlayan özel sicildir.

Bu sicil sistemi, m.49’daki Türk milliyet şartının somut tescil işlemiyle bağlantısını kurar. Bir hava aracının m.49 koşullarını taşıması tescil için önemlidir; ancak sicile kayıt için m.54, m.56 ve m.60’taki diğer şartlar da tamamlanır.

Sicilin hukuki önemi sonraki maddelerde açıkça görülür. m.51 aleniyet ve incelemeyi, m.52 iyi niyetle sicile güveni, m.53 itiraz şerhini, m.63 ipotek alacaklısının terkin sürecindeki korunmasını düzenler.

Bu nedenle uçak satın alma veya finansman işleminde yalnız satış sözleşmesi incelenmez; sicilin güncel içeriği ve pending başvurular da kontrol edilir.

Uçak sicili neden tutulur?

Sicilin birinci işlevi hava aracının kimliğini ve hukuki statüsünü merkezi biçimde göstermektir. Aynı modelden yüzlerce uçak bulunabileceği için üretici seri numarası ve tescil işareti gibi veriler belirli hava aracını ayırt eder.

İkinci işlev mülkiyet ve hak sahipliğini görünür hale getirmektir. Uçağın maliki, devri veya ipoteği finansman ve üçüncü kişi ilişkilerinde önem taşır.

Üçüncü işlev uluslararası kayıt çakışmasını önlemektir. Aynı uçağın birden fazla devlet sicilinde eşzamanlı kayıtlı olması milliyet ve denetim sorunları yaratır; m.54 bu nedenle önceki yabancı sicilden terkin şartı getirir.

Dördüncü işlev kamu denetimidir. Uçuşa elverişlilik, milliyet ve işletme ilişkileriyle bağlantılı kayıtların merkezi sistemde tutulması yetkili makamların denetimini kolaylaştırır.

Uçak sicili ile işletmenin filo listesi aynı şey mi?

Hayır. Havayolu kendi filo yönetim sisteminde kuyruk numarası, motor, bakım durumu, kira ve uçuş planı bilgilerini tutabilir. Bu ticari/operasyonel kayıt, kanuni uçak sicilinin yerine geçmez.

Sicil kamu otoritesi tarafından tutulan hukuki kayıttır. Şirketin ERP veya teknik takip sistemindeki “owner” alanı yanlışsa bu kayıt sicilin hukuki sonucunu değiştirmez; şirket kendi sistemini resmi sicille uyumlu hale getirmelidir.

Leasing ilişkisinde işletici ile malik farklı olabilir. Filo listesinde uçak havayolunun aktif filosunda görünürken sicilde finans kuruluşu veya kiraya veren malik olarak kayıtlı olabilir.

Kod paylaşımı veya wet lease de aynı şekilde sicil malikini değiştirmez. Operasyonel kontrol ile mülkiyet ayrıştırılmalıdır.

Malik bilgisi neden kritik önemdedir?

Uçak yüksek değerli taşınır maldır ve finansman, leasing veya teminat ilişkilerine konu olur. Malikin kim olduğu satış yetkisi, ipotek, sigorta ve finansman işlemleri bakımından temel sorudur.

Satıcı sicilde malik görünmüyorsa devir zinciri ayrıca incelenmelidir. Vekâlet veya başka temsil yetkisi olsa bile hangi hukuki sıfatla tasarruf yapıldığı belgelenmelidir.

Şirket birleşmesi, unvan değişikliği veya nev’i değişikliği sicil kayıtlarına yansıtılmalıdır. Aksi halde gerçek şirket yapısı ile sicil görünümü arasında uyumsuzluk doğabilir.

Malik değişikliğinin zamanında kaydedilmemesi üçüncü kişiler bakımından ciddi risk yaratır. m.66, devir işlemlerinin üçüncü kişilere etkisini sicille ilişkilendirir.

Uçak ipoteği ve diğer ayni haklar neden sicille bağlantılıdır?

Uçak finansmanında ipotek, kreditöre hava aracının değeri üzerinden alacağını güvenceye alma imkânı verir. m.69 ve m.70 uçak ipoteğinin kurulmasını düzenler ve tescil unsurunu esas alır.

Sicil, potansiyel alıcıya uçağın üzerinde ipotek veya başka kayıtlı hak bulunup bulunmadığını inceleme imkânı sağlar. Satın alma öncesi bu kontrol yapılmadan ödeme yapılması ciddi risk taşır.

İpotek bilgisi kredi sözleşmesi, rehin sözleşmesi ve sicil kaydıyla uyumlu olmalıdır. Borcun devri veya refinansman halinde gerekli sicil işlemleri ayrıca tamamlanır.

Terkin sırasında kayıtlı ipotek alacaklılarının korunması m.63’te ayrıca düzenlenmiştir; malik tek başına onların hakkını görmezden gelerek her durumda sicilden terkin yaptıramaz.

Sicile güven neden önemlidir?

m.52, iyi niyetli kişinin sicil kaydına güvenerek ayni hak kazanımında korunmasına ilişkin özel hüküm içerir. Bu nedenle sicilin doğruluğu yalnız idari düzen için değil özel hukuk işlemlerinin güvenliği için de önemlidir.

Bir kişi sicilde malik görünen kişiden uçak satın alırken sicile güvenebilir; ancak kötü niyet veya kaydın yanlışlığını bilme hali farklı değerlendirilir.

Sicilde uyuşmazlık varsa m.53 kapsamında itiraz şerhi koruma aracı olabilir. Bu şerh, üçüncü kişinin sicil görünümüne dayanarak iyi niyet iddiasını etkileyebilir.

Due diligence sürecinde yalnız sicil örneği alınmamalı; itiraz, şerh ve bekleyen başvurular da kontrol edilmelidir.

Sicil kaydı yanlışsa nasıl düzeltilir?

Sicilde isim, adres, malik veya başka hukuki bilgi değişmişse kanun ve yönetmelikteki düzeltme/değişiklik prosedürü uygulanır. Hangi belge ve başvurunun gerektiği işlemin niteliğine göre değişir.

Basit maddi hata ile mülkiyet uyuşmazlığı aynı değildir. Yazım hatası idari düzeltmeyle giderilebilirken gerçek malikin kim olduğu tartışmalıysa mahkeme kararı veya ilgililerin onayı gerekebilir.

Sicil düzeltmesi üçüncü kişinin hakkını etkileyebilecekse usul güvenceleri önem kazanır. m.53’teki itiraz şerhi bu dönemde geçici koruma sağlayabilir.

Şirketler sicil değişikliğini “sonra düzeltiriz” diye ertelememelidir. Uçak finansmanı veya satış işlemi sırasında eski kayıt gecikme ve temerrüt yaratabilir.

Uçak sicilinden terkin ne zaman gündeme gelir?

Terkin, hava aracının Türk uçak sicilindeki kaydının kaldırılmasıdır. m.59, m.61 ve m.62 farklı terkin sebeplerini düzenler. Yabancı işleticiye belirli koşullarla bırakma, Türk milliyet şartlarının kaybı, başka devlet tescili, yok olma veya tam ziya gibi durumlar gündeme gelebilir.

Terkin yalnız teknik olarak “kayıt silme” değildir. Milliyet, tescil işareti, finansman ve ipotek alacaklıları bakımından sonuç doğurur.

Kayıtlı ipotek varsa m.63’te alacaklıya bildirim ve itiraz mekanizması devreye girer. Bu nedenle satışın kapanış takvimi terkin prosedürünün gerçek süresi dikkate alınarak hazırlanmalıdır.

Yabancı ülkeye re-registration yapılacaksa Türk sicilinden terkin belgesi yeni devlet tescilinin ön koşulu olabilir.

m.50’deki eski Medeni Kanun atfı nasıl okunmalıdır?

2920 sayılı Kanun 1983 tarihli olduğu için bazı maddelerinde dönemin Medeni Kanun madde numaralarına atıf bulunur. m.50’deki sicil hükümleri bakımından da tarihsel bir madde atfı yer alır.

Bu atıf güncel işlemde yürürlükten kalkmış bir kanun hükmünün aynen uygulanacağı şeklinde yorumlanmamalıdır. Mevzuat değişiklikleri, yürürlük ve atıf hükümleri incelenerek güncel Türk Medeni Kanunu ve 2920’nin özel sicil kuralları birlikte uygulanır.

Özellikle dava veya resmi başvuruda eski numarayı güncel TMK maddesiymiş gibi yazmak hata yaratabilir. Hukuki dilekçede güncel norm ve varsa tarihsel atıf ilişkisi açıkça gösterilmelidir.

Aynı dikkat m.68 ve m.71’deki tarihsel Medeni Kanun atıflarında da gerekir.

Uçak satın alma veya finansmanda sicil nasıl incelenir?

İlk adım resmi sicil kaydının alınmasıdır. İkinci adım seri numarası ve tescil işaretiyle satın alınacak uçağın aynı hava aracı olduğunun doğrulanmasıdır.

Üçüncü adım malik, ipotek, şerh ve bekleyen başvuruların incelenmesidir. Dördüncü adım satıcının kurumsal temsil yetkisidir.

Beşinci adım yabancı sicil durumu ve gelecekteki terkin/re-registration planıdır. Altıncı adım closing belgeleri arasında gerekli sicil başvurularının eş zamanlı yapılmasıdır.

Ödeme mekanizması sicil işleminin gerçekleşmesine bağlanabilir. Escrow veya koşullu kapanış modelleri, yüksek değerli uçak satışında kayıt riskini azaltabilir.

Uçak sicili uyum dosyasında neler bulunmalı?

Birinci bölüm güncel sicil kayıt örneği ve tescil sertifikasıdır. İkinci bölüm mülkiyet edinim belgeleri, fatura ve satış sözleşmesidir.

Üçüncü bölüm varsa ipotek, finansman ve şerh belgeleridir. Dördüncü bölüm şirket ortaklık/temsil bilgileri ve m.49 uygunluğudur.

Beşinci bölüm geçmiş sicil ve terkin belgeleridir. Altıncı bölüm sicil değişiklik başvuruları ve sonuç yazılarıdır.

Yedinci bölüm periyodik mutabakat kontrolüdür. Şirketin filo, finans ve hukuk sistemindeki uçak bilgileri resmi sicille belirli periyotlarda karşılaştırılmalıdır.

m.50 uçak sicili için 12 maddelik kontrol listesi

• Resmi uçak sicil kaydı güncel olarak alındı mı?
• Üretici seri numarası ve tescil işareti doğrulandı mı?
• Sicildeki malik ile satış sözleşmesindeki satıcı aynı mı?
• İpotek veya başka ayni hak kaydı var mı?
• İtiraz şerhi veya bekleyen başvuru bulunuyor mu?
• m.49 milliyet şartı devam ediyor mu?
• Yabancı sicilde eşzamanlı kayıt ihtimali kontrol edildi mi?
• Şirket unvan/yönetim değişiklikleri sicile işlendi mi?
• Tescil sertifikası ile sicil verisi uyumlu mu?
• Terkin planında ipotek alacaklıları dikkate alındı mı?
• Eski Medeni Kanun atıfları güncel hukukla doğru eşleştirildi mi?
• Filo-hukuk-finans kayıtları resmi sicille periyodik mutabık mı?

Site içi ilgili içerikler

Türk sivil hava aracı milliyet şartları – m.49 · ICAO standartları – m.48 · Kabotaj ve yabancı tescilli uçak – m.31 · SHGM bilgi-belge yükümlülüğü – m.28

Resmî kaynaklar

• 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu – m.50
• SHGM – Güncel sektörel mevzuat
• 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu

Sık Sorulan Sorular