Uçak İpoteği Yabancı Para Üzerinden Kurulabilir mi? İzin ve Sicil Kaydı | 2920 m.73 (2026)

2920 sayılı Kanun m.73 neyi düzenler?

2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanununun 73. maddesi, yabancı para borçları için kurulacak uçak ipoteğini özel olarak düzenler. Hükmün amacı, yüksek tutarlı ve çoğu zaman döviz cinsinden yapılan hava aracı finansmanında teminatın borç para birimiyle uyumlu kurulabilmesine imkân verirken bunu idari izin ve sicil şeffaflığına bağlamaktır.

Madde uyarınca yabancı para üzerinden ipotek kurulması, yabancı para borcu bakımından mümkündür. Ancak bu imkân otomatik değildir. Kanun metni açık biçimde Maliye Bakanlığının iznini arar ve iznin sicile kaydedileceğini belirtir. Bu iki şart, m.70’teki ipotek sözleşmesi ve sicile tescil şartlarına ek olarak değerlendirilir.

Dolayısıyla yabancı para ipoteği üç katmanlı bir işlem olarak görülmelidir: Önce geçerli ve belirli veya belirlenebilir bir yabancı para alacağı bulunur. İkinci olarak ipotek anlaşması kanunun aradığı şekle uygun kurulur. Üçüncü olarak m.73’te öngörülen izin alınır ve bu izin sicile işlenir.

Bu yapı özellikle yabancı banka kredileri, uluslararası leasing finansmanı, ihracat kredi kuruluşu destekli işlemler ve yabancı para gelirine dayalı havayolu finansmanında önem taşır. Finansmanın ekonomik para birimi ile teminatın hukuki para biriminin farklı olması, kur riskine ve teminat hesaplama uyuşmazlıklarına yol açabilir.

m.73 bakımından “yabancı para borcu” ne anlama gelir?

m.73’ün hareket noktası, teminat altına alınan borcun yabancı para cinsinden olmasıdır. Kredi sözleşmesinde anapara USD, EUR, GBP veya başka bir yabancı para olarak belirlenmişse, ipotek de kanundaki şartlarla aynı veya kararlaştırılan yabancı para üzerinden kurulabilir.

Türk lirası borcunu sırf kur artışından korunmak amacıyla yabancı para ipoteğine dönüştürmek, m.73’ün yabancı para borcuna bağlı sisteminden farklı bir meseledir. Teminatın hangi alacağı güvence altına aldığı m.69 ve tescil içeriği m.74 uyarınca açıkça gösterilmelidir. İpotek, dayandığı alacaktan kopuk soyut bir döviz limiti olarak düzenlenmemelidir.

Finansman sözleşmesinde birden çok para birimi varsa daha dikkatli çalışma gerekir. Örneğin kredi ana limiti USD, masraf ve bazı yan borçlar EUR olabilir. Bu durumda ipoteğin hangi borç kalemini hangi para biriminde güvence altına aldığı açıkça yazılmalı, tescil belgeleriyle kredi dokümantasyonu arasında belirsizlik bırakılmamalıdır.

Revolving veya çok para birimli kredi tesislerinde borcun dönem içinde farklı para birimlerine dönüşebilmesi de ayrı hukuki tasarım gerektirir. İpotek tutarının belirsiz veya değişken olması halinde m.74’teki azami miktar sistemi ayrıca gündeme gelir.

Yabancı para uçak ipoteğinde izin şartı nedir?

2920 m.73’ün ayırt edici şartı idari izindir. Kanun metninde yabancı para üzerinden ipotek kurulmasının Maliye Bakanlığının iznine bağlı olduğu düzenlenmiştir. Bu nedenle tarafların özel hukuk sözleşmesi tek başına yeterli değildir.

Kanundaki “Maliye Bakanlığı” ibaresi 2920 sayılı Kanunun konsolide metninde yer alan lafızdır. Türkiye’de mali idarenin teşkilat yapısı zaman içinde değişmiştir. Bu sebeple 2026 yılında somut başvurunun hangi güncel birime, hangi formatta ve hangi eklerle yapılacağı işlem tarihinde resmî makamdan teyit edilmelidir. Bu teknik teyit, kanunun izin şartını ortadan kaldırmaz; yalnız başvurunun güncel idari muhatabını doğru belirlemeyi sağlar.

İzin alınmadan önce kredi ve ipotek belgelerinin nihai para birimi, anapara tutarı, azami teminat limiti ve taraf bilgileri netleştirilmelidir. İzin belgesindeki rakam veya para birimiyle sicile sunulan ipotek sözleşmesindeki bilgilerin farklı olması kayıt sürecinde sorun yaratabilir.

Finansman kapanışında izin şartı “condition precedent” olarak düzenlenebilir. Böylece kredi kullandırımı veya ipoteğin efektif hale gelmesi, gerekli idari izin ve sicil kayıtlarının tamamlanmasına bağlanır.

Verilen izin neden uçak siciline kaydedilir?

m.73 yalnız izni aramakla kalmaz; verilen iznin sicile kaydedilmesini de emreder. Sicil kaydı, yabancı para ipoteğinin özel izin şartının yerine getirildiğini üçüncü kişilere karşı görünür hale getirir.

Uçak sicili, hava aracı üzerindeki mülkiyet, ipotek ve diğer kayıtlı hakların hukuki güvenlik merkezidir. Bir finansör sicil incelemesi yaptığında yalnız ipoteğin varlığını değil, yabancı para ipoteği için gereken özel iznin kaydını da görebilmelidir. Bu durum sonraki alacaklıların ve potansiyel alıcıların due diligence çalışması bakımından önemlidir.

Başvuru yapıldıktan sonra sicilin güncel örneği alınmalı ve izin bilgisinin doğru işlendiği kontrol edilmelidir. İzin tarihinin, sayısının, para biriminin veya teminat kapsamının yanlış kaydedilmesi halinde düzeltme gecikmeden istenmelidir.

İzin belgesinin dosyada bulunması fakat sicile hiç yansıtılmaması, m.73’ün açık kayıt şartıyla uyumlu değildir. Bu nedenle kapanış kontrolü “izin alındı mı?” sorusuyla bitmemeli; “izin sicile kaydedildi mi?” sorusu ayrıca cevaplanmalıdır.

İpotek tutarı ve para birimi nasıl belirlenir?

Yabancı para ipoteğinde para biriminin açık biçimde yazılması gerekir. “Döviz karşılığı” veya “yabancı para” gibi muğlak ifadeler yerine hangi para biriminin kullanıldığı, alacağın tutarı ve varsa azami ipotek limiti belirli olmalıdır.

m.74 uyarınca ipoteğin tescilinde alacağın miktarı ve faiz oranı; alacak miktarı belirli değil veya değişken ise alacaklının bütün istemleri için ipoteğin güvence sağlayacağı azami miktar gösterilir. Bu kural yabancı para ipoteğinde de önemini korur.

Örneğin 25 milyon USD anapara için kurulan ipotekte yalnız “25 milyon” rakamı bırakılmamalı; bunun USD olduğu açıkça belirtilmelidir. Faiz ve diğer yan alacakların güvence kapsamı da m.74 ve m.75 çerçevesinde ipotek belgeleriyle tutarlı biçimde düzenlenmelidir.

Çok para birimli finansmanda tek bir ipotek altında birden fazla para biriminin nasıl gösterileceği, azami limit ve dönüşüm yöntemi somut belge yapısına göre ayrıca incelenmelidir. Sicilde belirsizlik yaratacak kur formülleri, sonradan tahsil ve öncelik tartışmasına neden olabilir.

Yabancı para ipoteğinde faiz nasıl gösterilir?

2920 m.74, tescilde alacağın miktarıyla birlikte faiz oranının da gösterilmesini öngörür. Bu nedenle yabancı para kredi sözleşmesindeki faiz mekanizması ile sicil kaydı arasında uyum kurulmalıdır.

Değişken faizli kredilerde referans oran artı marj yapısı kullanılabilir. Ancak sicil sisteminin ve ipotek sözleşmesinin değişken faiz bilgisini nasıl yansıtacağı başvuru öncesinde netleştirilmelidir. Teminat kapsamının hangi faiz, gecikme faizi ve giderleri içerdiği ayrıca m.75’teki güvence kapsamıyla birlikte değerlendirilir.

Faiz oranının kredi sözleşmesinde değişmesi, sicildeki kaydın otomatik değişeceği anlamına gelmez. Değişiklik tescili gerekip gerekmediği ve mevcut ipoteğin azami teminat yapısının yeterli olup olmadığı somut işlem üzerinden kontrol edilmelidir.

Kur değişikliği yabancı para ipoteğini nasıl etkiler?

Yabancı para ipoteğinin temel avantajı, teminat tutarının borcun para birimiyle aynı şekilde ifade edilebilmesidir. Böylece Türk lirasındaki kur değişimi nedeniyle kayıtlı ipotek tutarıyla yabancı para borcu arasında yapay bir fark oluşması azaltılır.

Ancak uçağın piyasa değeri başka bir para biriminde ölçülebilir ve satış halinde elde edilen bedel farklı para cinsinde olabilir. Cebri icra aşamasında satış bedelinin borç para birimine çevrilmesi, ödeme tarihi ve kur hesabı gibi konular genel hukuk ve icra kurallarıyla birlikte değerlendirilir. m.73 bu hesapların tamamını düzenlemez; yalnız yabancı para üzerinden ipotek kurulmasına ilişkin özel izin ve sicil rejimini kurar.

Finansörler ayrıca loan-to-value ve kur riski sözleşme hükümleri kullanabilir. Bunlar m.73’ün yerine geçmez. Kredi sözleşmesindeki ekonomik kur koruma mekanizması ile sicildeki ayni teminat iki ayrı düzeydir.

Birden fazla uçakta yabancı para ipoteği kurulursa m.72 nasıl uygulanır?

Tek bir yabancı para alacağı için birden fazla hava aracı ipotek edildiğinde m.72’deki birlikte ipotek kuralı da devreye girer. Sorumluluk uçaklar arasında bölüştürülmemişse her uçak borcun tamamından sorumlu olur.

Taraflar sorumluluğu bölüştürmek isterse her uçağın yabancı para cinsinden sorumluluk miktarı açıkça kararlaştırılmalı ve sicilde belirtilmelidir. Örneğin 40 milyon USD borç için A uçağı 25 milyon USD, B uçağı 15 milyon USD sorumluluk taşıyabilir.

Bu yapıda m.73 izni, m.72 sorumluluk dağılımı ve m.74 tescil bilgileri aynı belge setinde tutarlı olmalıdır. Bir izin belgesinde toplam 40 milyon USD, sicilde ise yanlışlıkla farklı bir para birimi veya toplamı aşan uçak bazlı limitler görünmesi finansman dosyasını sorunlu hale getirir.

Yabancı para alacağı veya ipotek devredilirse ne olur?

2920 m.84’e göre ipotekle güvence altına alınmış alacağın devri, ipoteğin de devrini gerektirir; devir yazılı şekilde yapılır ve sicile tescil edilir. Yabancı para ipoteğinde de alacaklı değişikliği bu çerçevede değerlendirilir.

Alacağı devralan yeni finansörün adı, adresi ve ilgili ipotek kaydı sicilde güncellenmelidir. m.73 kapsamında alınmış iznin yeni alacaklı veya işlem değişikliği karşısında yeterli olup olmadığı somut idari uygulamaya göre ayrıca kontrol edilmelidir.

Sendikasyon kredilerinde güvenlik temsilcisi, security agent veya kredi verenlerin değişmesi gibi durumlar özellikle dikkat gerektirir. Sicilde görünen alacaklı ile finansman belgelerindeki güncel hak sahibi yapısı uyumsuz bırakılmamalıdır.

Cape Town Sözleşmesi yabancı para ipoteğinde neden ayrıca kontrol edilir?

Uluslararası uçak finansmanında yabancı para borcu çoğu kez yabancı finansör veya sınır ötesi leasing yapısıyla birlikte görülür. Bu durumda 2920 m.68/A önem kazanır. Cape Town Sözleşmesi ve Hava Aracı Protokolü ile Türk kanunları aynı konuda farklı hükümler içeriyorsa m.68/A uyarınca sözleşme ve protokol hükümleri esas alınır.

Bununla birlikte Türk uçak sicilindeki ipotek, m.73 izni ve uluslararası teminat kaydı aynı işlem değildir. Ulusal sicil şartları ile Cape Town kayıt sistemi ayrı ayrı tamamlanmalıdır.

Finansman kapanışında legal opinion hazırlanıyorsa yabancı para ipoteğinin geçerliliği, m.73 izni, sicil kaydı ve Cape Town rejimi ayrı başlıklar halinde ele alınmalıdır. Böylece yalnız bir sistemin tamamlanmış olmasına güvenilmez.

Yabancı para uçak ipoteği dosyasında hangi belgeler bulunmalı?

Yabancı para kredi sözleşmesi, ipotek sözleşmesi, noter onayı, malik ve borçlu şirketin yetki kararları, imza yetki belgeleri, m.73 kapsamında alınan izin belgesi, sicil başvurusu ve güncel uçak sicil örneği temel dosyadır.

Belgelerde para birimi tekdüze kullanılmalıdır. USD borç için bazı belgelerde EUR veya TL karşılığı yazılması gerekiyorsa bunun yalnız bilgilendirme amaçlı mı yoksa hukuki limit mi olduğu açıkça belirtilmelidir.

İpotek tescilinde alacaklı bilgisi, alacak tutarı, faiz oranı, azami miktar ve izin kaydı kontrol edilmelidir. Birlikte ipotek varsa her hava aracının sorumluluk tutarı ayrıca doğrulanmalıdır.

İşlem sonrası kapanış dosyasına güncel sicil örneği eklenmeli ve “izin alındı – sicile kaydedildi – ipotek tescil edildi” zinciri belgelerle ispatlanabilir halde tutulmalıdır.

2920 m.73 için 14 maddelik kontrol listesi

• Teminat altına alınan borç gerçekten yabancı para borcu mu?
• Para birimi kredi sözleşmesinde açık mı?
• İpotek sözleşmesinde aynı para birimi kullanıldı mı?
• m.73 kapsamındaki izin alındı mı?
• Başvurunun güncel yetkili idari birimi teyit edildi mi?
• İzin belgesindeki alacaklı ve malik bilgileri doğru mu?
• İzin tutarı ile ipotek tutarı uyumlu mu?
• İzin uçak siciline kaydedildi mi?
• m.74’e göre alacak miktarı ve faiz bilgisi tescilde mevcut mu?
• Belirsiz/değişken alacakta azami miktar gösterildi mi?
• Birlikte ipotek varsa m.72 sorumluluk dağılımı doğru mu?
• Alacak devri varsa m.84 tescili tamamlandı mı?
• Cape Town m.68/A analizi yapıldı mı?
• İşlem sonrası güncel sicil kaydı dosyaya alındı mı?

Site içi ilgili içerikler

Birden fazla uçakta birlikte ipotek – m.72 · Kanuni uçak ipoteği – m.71 · Sözleşmeyle uçak ipoteği – m.70 · Cape Town öncelik kuralı – m.68/A

Resmî kaynaklar

• 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu – m.73
• Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü – güncel mevzuat

Sık Sorulan Sorular