Uçak İpoteği Siciline Hangi Bilgiler Yazılır? Alacak, Faiz ve Azami Tutar | 2920 m.74 (2026)

2920 sayılı Kanun m.74 neyi düzenler?

2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanununun 74. maddesi, uçak ipoteğinin tescil içeriğine ilişkin özel hükümdür. Bir ipoteğin geçerli biçimde kurulması için m.70’teki anlaşma ve sicile tescil şartı yerine getirilirken, m.74 sicilde hangi bilgilerin gösterileceğini belirler.

Hükmün işlevi belirliliktir. Hava aracı sicilini inceleyen malik, alacaklı, yeni finansör veya potansiyel alıcı, kayıtlı ipoteğin kimin lehine olduğunu ve hangi ekonomik sınırlar içinde teminat sağladığını sicilden anlayabilmelidir. Bu nedenle yalnız “X Bankası lehine ipotek” yazılması yeterli bir açıklık sağlamaz.

m.74’e göre alacaklının adı ve adresi, alacağın miktarı ve faiz oranı tescilde gösterilir. Alacak miktarı belirli değil veya değişken ise, alacaklının bütün istemlerini güvence altına almak üzere ipoteğin sağlayacağı azami miktar belirtilir. Bu azami miktar, özellikle kredi bakiyesi zaman içinde artıp azalabilen yapılarda teminatın dış sınırını gösterir.

Madde, ipotek hakkının ekonomik içeriğinin sicile yansımasını sağlar. Böylece sonraki alacaklılar bir hava aracının daha önce ne ölçüde yük altına sokulduğunu değerlendirebilir.

Alacaklının adı ve adresi neden sicilde gösterilir?

İpotek ayni bir teminat hakkıdır ve kimin lehine kurulduğunun belirli olması gerekir. m.74 bu nedenle alacaklının adının ve adresinin sicilde gösterilmesini açıkça ister. Tüzel kişi alacaklı bakımından ticaret unvanının doğru yazılması, gerçek kişi alacaklı bakımından kimliğin tereddüde yer vermemesi önemlidir.

Uluslararası finansmanda banka unvanları, şube adları, security agent veya trustee yapıları karışabilir. Kredi sözleşmesinde bir finansör grubu bulunurken sicilde yalnız temsilci kurumun yer alması planlanıyorsa bunun hukuki dayanağı, temsil yetkisi ve m.74 açısından kayıt biçimi işlem öncesinde netleştirilmelidir.

Alacaklının birleşmesi, unvan değiştirmesi veya alacağın başka bir finansöre devredilmesi halinde sicil kaydının güncel tutulması gerekir. m.84, ipotekle güvence altına alınmış alacağın devrinin yazılı şekilde yapılmasını ve sicile tescilini düzenler. Dolayısıyla alacaklı adı tarihsel bir bilgi olarak bırakılamaz.

Adres bilgisi de resmi bildirimler ve sicil şeffaflığı açısından önemlidir. Yabancı alacaklılarda ülke, şehir ve hukuki adresin belge setleriyle uyumlu olması gerekir.

Alacağın miktarı sicilde nasıl gösterilir?

Alacak miktarı belirli ise bu miktar tescilde açıkça gösterilir. Örneğin 12 milyon avroluk belirli bir kredi alacağı için kurulan ipotekte alacağın miktarı, para birimiyle birlikte tereddütsüz biçimde sicil kaydına yansıtılmalıdır.

Kredi sözleşmesinin toplam limiti ile fiilen kullandırılmış tutar farklı olabilir. İpoteğin hangi tutarı güvence altına almak üzere kurulduğu sözleşmelerde açıkça düzenlenmelidir. Sicilde yazan rakamın kredi dokümantasyonundaki teminat limitiyle uyuşması gerekir.

Alacak tutarının sonradan kısmen ödenmesi, sicildeki kayıtlı limitin kendiliğinden değişeceği anlamına gelmez. Borç bakiyesi ile kayıtlı ipotek miktarı ayrı kavramlardır. İpotek limitinde değişiklik yapılması isteniyorsa gerekli hukuki ve sicil işlemleri tamamlanmalıdır.

Alacağın miktarı belirli olduğu halde sicilde yalnız “tüm borçlar” gibi sınırı görünmeyen bir kayıt bırakılması m.74’ün belirlilik işleviyle uyumlu değildir. Teminatın parasal kapsamı sicilden anlaşılabilir olmalıdır.

Faiz oranının sicilde gösterilmesi neden zorunludur?

m.74, alacak miktarı yanında faiz oranını da tescil edilecek bilgiler arasında sayar. Bunun sebebi, ipotek yükünün yalnız anaparadan ibaret olmamasıdır. Faiz, teminatın ekonomik kapsamını ve sonraki alacaklıların riskini doğrudan etkileyebilir.

Sabit faizli kredide oran açık biçimde yazılabilir. Değişken faizli kredi sözleşmesinde ise referans oran, marj ve değişkenlik mekanizması bulunabilir. Bu durumda sicildeki faiz bilgisinin mevcut tescil uygulamasına uygun, fakat teminat kapsamını yanıltmayacak şekilde gösterilmesi gerekir.

Kredi sözleşmesinde faiz mekanizması değiştirildiğinde sicil kaydının da gözden geçirilmesi gerekir. Özellikle faiz oranının ekonomik yükü önemli ölçüde değiştirdiği durumlarda tescil içeriğinin güncelliği, sonradan çıkabilecek öncelik tartışmalarını azaltır.

Faiz dışında gider, takip masrafı ve diğer yan alacakların ipotek güvencesine girip girmediği m.75’teki güvence kapsamıyla birlikte incelenir. m.74’ün görevi bu alacağın sicildeki temel ekonomik parametrelerini görünür kılmaktır.

Azami teminat miktarı ne zaman gerekir?

Alacağın miktarı belirli değilse veya değişebilecek nitelikteyse m.74, alacaklının bütün istemleri için ipoteğin güvence sağlayacağı azami miktarın tescilini öngörür. Bu sistem, henüz tamamen doğmamış veya bakiyesi sürekli değişen kredi ilişkilerinde sicilin belirsiz hale gelmesini önler.

Örneğin 50 milyon USD’ye kadar kullanılabilen revolving kredi tesisinde borçlu bugün 8 milyon USD, daha sonra 30 milyon USD kullanabilir. Sicilde her gün bakiye değiştirmek yerine taraflar kanuna uygun biçimde azami teminat miktarı belirleyebilir.

Azami miktar, alacaklının fiilen o tutarda alacağı bulunduğu anlamına gelmez. Bu tutar ipoteğin sağlayabileceği en yüksek güvence sınırını gösterir. Tahsil aşamasında gerçek ve ispatlanmış alacak esas alınır.

Azami miktar belirlenirken anapara, faiz ve teminat kapsamına girmesi istenen yan alacakların toplam potansiyeli dikkate alınmalıdır. Çok düşük azami limit, borcun bir kısmını teminat dışı bırakabilir; gereğinden belirsiz veya ölçüsüz ifade ise sicilin üçüncü kişilere bilgi verme işlevini zedeler.

Gelecekte doğacak veya şarta bağlı alacaklarda m.69 ve m.74 nasıl birlikte uygulanır?

2920 m.69, mevcut alacaklar yanında ileride doğacak veya şarta bağlı alacakların da uçak ipoteğiyle güvence altına alınabilmesine imkân verir. m.74 ise bu alacağın miktarı belirli değil veya değişken olduğunda sicile azami teminat miktarı yazılmasını öngörür.

Bu iki hüküm birlikte okunduğunda, gelecekteki alacak için ipotek kurulmasının “sınırsız ve rakamsız teminat” anlamına gelmediği görülür. Alacak henüz tam belirli olmasa bile sicilde teminatın azami parasal sınırı gösterilmelidir.

Garanti, kredi limiti, türev işlemden doğabilecek ödeme yükümlülüğü veya diğer şarta bağlı finansman ilişkilerinde hangi alacakların güvence kapsamında olduğu ipotek sözleşmesinde tanımlanmalı; m.74 uyarınca azami miktar sicile yazılmalıdır.

Bu yaklaşım hem alacaklıyı hem üçüncü kişileri korur. Alacaklı gelecekte doğan borçlar için teminat elde ederken, sonraki alacaklı hava aracının maksimum hangi tutarda önceki ipotekle yüklü olduğunu görebilir.

Yabancı para ipoteğinde m.73 ve m.74 nasıl birlikte uygulanır?

Yabancı para üzerinden uçak ipoteğinde m.73 özel izin ve izin kaydını düzenler; m.74 ise tescilin ekonomik içeriğini belirler. Dolayısıyla yabancı para ipoteğinde yalnız izin belgesinin sicile kaydedilmesi yeterli değildir. Alacaklı, alacak miktarı, faiz ve gerekiyorsa azami teminat miktarı da doğru gösterilmelidir.

Para birimi özellikle açık olmalıdır. 20 milyon tutarındaki kaydın USD mi, EUR mu veya başka bir para birimi mi olduğu tereddütsüz anlaşılmalıdır. Kredi sözleşmesi, m.73 izin belgesi ve uçak sicili aynı para birimini göstermelidir.

Bir finansman birden fazla para birimine izin veriyorsa, ipotek limitinin hangi para biriminde ve hangi dönüşüm mekanizmasıyla uygulanacağı ayrıca düzenlenmelidir. Sicilde üçüncü kişinin anlayamayacağı soyut kur formülleri bırakılmamalıdır.

Birden fazla uçak için aynı ipotek alacağı varsa m.72 ve m.74 nasıl kesişir?

m.72’ye göre aynı alacak için birden fazla hava aracı ipotek edilmişse, sorumluluk sicilde paylaştırılmadıkça her uçak borcun tamamından sorumludur. m.74 ise her ipoteğin alacak ve faiz içeriğinin sicilde gösterilmesini sağlar.

Taraflar sorumluluğu uçaklar arasında paylaştırıyorsa, her uçakta m.72’ye göre gösterilen sorumluluk tutarı ile m.74 kapsamındaki alacak ve teminat bilgileri birbiriyle uyumlu olmalıdır. Örneğin 30 milyon USD borcun A uçağında 20 milyon, B uçağında 10 milyon ile sınırlandığı yapıda bu dağılım sicilden açıkça görülebilmelidir.

Paylaştırma yapılmıyorsa her uçakta borcun tamamına ilişkin kayıt görünmesi m.72’nin varsayılan sistemine uygundur. Sonraki finansör, yalnız bir uçağın kaydını değil birlikte ipoteğin tamamını incelemelidir.

Alacaklı değişirse m.74 kaydı nasıl etkilenir?

İpotekle güvence altına alınan alacağın devri m.84’te düzenlenmiştir. Devir yazılı yapılır ve sicile tescil edilir. Alacaklı değiştiğinde m.74 bakımından sicilde görünen alacaklı adı ve adresi de güncel hak sahibini göstermelidir.

Sendikasyon kredilerinde kredi verenlerin değişmesi, security agent’ın değiştirilmesi veya alacağın bir varlık yönetim şirketine devri gibi işlemler bu nedenle yalnız özel sözleşme seviyesinde bırakılamaz. Sicil yapısının da yeni hukuki duruma uyarlanması gerekir.

Devir sırasında alacağın miktarı veya faiz şartları da değişiyorsa, yalnız alacaklı adı değil tescilin ekonomik içeriği de kontrol edilmelidir. Değişikliklerin tek işlemde mi yoksa ayrı sicil başvurularıyla mı yapılacağı güncel sicil prosedürüne göre belirlenmelidir.

Sonraki finansör m.74 kaydından ne anlamalı?

Bir hava aracına yeni kredi vermeyi veya ikinci derece ipotek almayı düşünen finansör için m.74 kaydı temel due diligence verisidir. Önceki alacaklının adı, kayıtlı alacak veya azami teminat miktarı ve faiz yapısı uçağın kullanılabilir teminat değerini etkiler.

Azami miktarlı ipotekte mevcut borç bakiyesinin kayıt limitinden düşük olması, kalan limitin kendiliğinden sonraki alacaklıya boş sıra yaratacağı anlamına gelmez. Önceki ipoteğin gelecekte doğacak alacakları da kapsayıp kapsamadığı, m.69 ve sözleşme belgeleriyle birlikte değerlendirilmelidir.

Bu nedenle yalnız “bugün banka borcu 5 milyon” bilgisi yeterli değildir. Sicilde 25 milyon azami teminat kayıtlıysa ve kredi ilişkisi devam ediyorsa önceki alacaklının teminat alanı daha geniş olabilir.

İpotek tescil dosyası nasıl kontrol edilmelidir?

Kredi sözleşmesi, ipotek sözleşmesi, noter onayı, tarafların yetki belgeleri, güncel uçak sicil kaydı ve varsa m.73 izin belgesi yan yana karşılaştırılmalıdır. Alacaklı unvanı, adres, alacak miktarı, para birimi, faiz ve azami limit aynı hukuki ilişkiyi göstermelidir.

Uçak kimliği de ayrıca doğrulanmalıdır. Üretici seri numarası, tescil işareti ve malik kaydı yanlış hava aracına ipotek kurulması riskini önlemek için dosyanın her belgesinde kontrol edilmelidir.

Tescilden sonra resmi sicil örneği alınmadan dosya kapatılmamalıdır. Başvuru formunun doğru doldurulmuş olması, sicilde de aynı şekilde işlendiği anlamına gelmez. Son kayıt finansman sözleşmesine karşı yeniden okunmalıdır.

Daha sonra faiz değişikliği, alacak devri, kredi limitinin artırılması veya teminatın azaltılması halinde m.74 bilgileri yeniden değerlendirilmelidir. Sicilin işlem tarihi itibarıyla güncel tutulması teminatın belirliliği açısından esastır.

2920 m.74 için 14 maddelik kontrol listesi

• Alacaklının tam unvanı sicilde doğru mu?
• Alacaklının adresi güncel mi?
• Alacağın miktarı açıkça yazılmış mı?
• Para birimi tereddütsüz mü?
• Faiz oranı veya faiz yapısı doğru gösterilmiş mi?
• Alacak değişken ise azami teminat miktarı belirlenmiş mi?
• Gelecekteki alacak varsa m.69 ile uyumlu mu?
• Yabancı para ipoteğinde m.73 izni mevcut mu?
• Birlikte ipotekte m.72 sorumluluk tutarları doğru mu?
• İpotek sözleşmesi ile sicil rakamları aynı mı?
• Alacaklı değişmişse m.84 devri tescil edilmiş mi?
• Uçağın seri numarası ve tescil işareti doğru mu?
• Sonraki takyidatlar kontrol edildi mi?
• Tescil sonrası güncel sicil örneği dosyaya alındı mı?

Site içi ilgili içerikler

Yabancı para üzerinden uçak ipoteği – m.73 · Birlikte ipotek – m.72 · Sözleşmeyle uçak ipoteği – m.70 · Gelecekteki ve şarta bağlı alacak için ipotek – m.69

Resmî kaynaklar

• 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu – m.74
• Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü – güncel mevzuat

Sık Sorulan Sorular