İpotekli Uçağın Maliki Borçlu Değilse Hangi Defi ve İtirazları İleri Sürebilir? | 2920 m.80 (2026)

2920 sayılı Kanun m.80 neden özel bir koruma getirir?

Uçak ipoteğinde hava aracı maliki ile kredi borçlusu her zaman aynı kişi değildir. Bir grup şirketi borçlanırken uçağın sahibi olan başka bir grup şirketi teminat verebilir; lessor, belirli finansman yapısında malik olarak ipotek kurabilir veya üçüncü kişi kendi hava aracını başka bir borçlunun kredi yükümlülüğü için teminat gösterebilir.

Bu durumda malik, kredi sözleşmesinin asli borçlusu olmamasına rağmen hava aracını kaybetme riski taşır. 2920 m.80 bu nedenle malike, borçlunun alacaklıya karşı sahip olduğu temel savunmaları ileri sürme imkânı verir.

Madde üç açık koruma kurar. Birincisi borçlunun defi ve itirazları malik tarafından da kullanılabilir. İkincisi borçlu temel hukuki işlemi feshedebildiği sürece malik, alacağın uçağın değerinden karşılanmasını engelleyebilir. Üçüncüsü alacaklı ile borçlu arasında takas mümkünse malik de bu imkândan yararlanabilir.

Kanun ayrıca borçlunun bir defi veya itirazdan feragat etmesinin malikin hakkını zedelemeyeceğini düzenler. Böylece asıl borçlu ile alacaklının malikin aleyhine yapacağı bir feragat işlemi, malikin kanuni savunma alanını otomatik olarak ortadan kaldırmaz.

Malik ile borçlu farklı kişiler olduğunda m.80 nasıl işler?

Örneğin A Havacılık AŞ bankadan kredi almış, ancak uçağın maliki olan B Finansal Kiralama AŞ kendi hava aracını bu kredi için ipotek etmiş olabilir. A kredi borçlusudur; B ise maliki ve ipotek veren üçüncü kişidir. Borç ödenmediğinde banka uçağın ipoteğini paraya çevirmek isterse B’nin m.80 kapsamında savunma hakkı doğar.

Borçlunun kredi borcunun doğmadığı, sona erdiği, zamansız talep edildiği veya geçerli bir itiraza tabi olduğu durumda malik bu savunmayı ipotekli alacaklıya karşı kullanabilir. Böylece ayni teminatın varlığı, teminat altındaki alacağın hukuki varlığından tamamen kopmaz.

Malik aynı zamanda borçlu ise m.80’deki üçüncü kişi korumasının pratik önemi azalır; çünkü malik zaten doğrudan borç ilişkisine ait savunmalara sahiptir. Asıl önem, malik ile şahsi borçlunun ayrıldığı yapılardadır.

Finansman belgelerinde guarantor, mortgagor, borrower ve owner sıfatları bu nedenle açıkça ayrılmalıdır. Aynı şirketler grubuna ait olmaları hukuken aynı kişi oldukları anlamına gelmez.

Defi ve itiraz ne anlama gelir?

İtiraz, alacağın hiç doğmadığı, sona erdiği veya hukuken mevcut olmadığı yönündeki savunmaları ifade eder. Örneğin borcun ödendiği, sözleşmenin geçersiz olduğu veya alacağın miktarının yanlış hesaplandığı yönündeki savunmalar somut olaya göre itiraz niteliği taşıyabilir.

Defi ise alacak mevcut olsa bile borçluya ödeme veya ifadan kaçınma imkânı veren hukuki savunmadır. Zamanaşımı defi veya ödemezlik defi gibi mekanizmalar genel özel hukukta bunun örnekleridir. Hangi savunmanın defi, hangisinin itiraz olduğu ilgili hukuki ilişkiye göre belirlenir.

m.80’in önemli yönü, borçlunun sahip olduğu bu savunmaların ipotekli hava aracı malikine de tanınmasıdır. Alacaklı yalnız “siz kredi sözleşmesinin tarafı değilsiniz” diyerek malikin savunmasını reddedemez.

Ancak malik borçlunun hiç sahip olmadığı yeni ve bağımsız bir savunmayı m.80’e dayanarak yaratamaz. Önce asıl borç ilişkisinde gerçekten geçerli bir defi veya itiraz bulunmalıdır.

Borçlu temel hukuki işlemi feshedebiliyorsa malik ne yapabilir?

m.80, borçlu borcuna esas olan hukuki işlemi feshedebildiği sürece malikin alacaklının hakkını hava aracından sağlamasına engel olabileceğini açıkça düzenler. Bu hüküm, ipoteğin geçerli bir temel alacağa bağlı olması ilkesini güçlendirir.

Örneğin kredi veya finansman sözleşmesinde kanundan veya sözleşmeden doğan geçerli bir fesih/dönme hakkı bulunuyorsa, bunun alacak üzerindeki etkisi ipoteğe de yansıyabilir. Malik, borçlunun kullanabileceği hakkın sonucunu teminat bakımından ileri sürebilir.

Burada yalnız fesih kelimesine bakmak yeterli değildir. Sözleşmeden dönme, iptal veya geçersizlik iddialarının gerçek hukuki sonucu ilgili borç ilişkisinin türüne göre belirlenmelidir. m.80’in amacı sahte veya dayanaksız fesih bildirimiyle ipotek takibini durdurmak değildir.

Malik savunmasını belgelerle desteklemelidir. Temel sözleşme, fesih bildirimleri, ödeme kayıtları, karşılıklı ihtarlar ve varsa mahkeme veya tahkim süreci dosyada bulunmalıdır.

Malik hangi durumda takas imkânından yararlanabilir?

m.80’in ikinci fıkrasına göre alacaklı, borçlusunun muaccel bir alacağı ile takas imkânına sahip oldukça malik de aynı yetkiye sahiptir. Bu hüküm, borçlu ile alacaklı arasındaki karşılıklı muaccel alacakların teminat takibine etkisini düzenler.

Örneğin banka borçludan 5 milyon dolar kredi alacaklısı iken borçlunun bankadan 1 milyon dolar muaccel alacağı varsa ve takas şartları oluşmuşsa, malik bu takas imkânını hava aracının sorumluluğunun hesabında ileri sürebilir.

Takasın şartları genel borçlar hukukuna göre gerçekleşmelidir. Karşı alacağın henüz muaccel olmaması, farklı nitelikte olması veya takas yasağı bulunması halinde m.80 kendiliğinden takas yaratmaz.

İcra aşamasında takas iddiası somut tutar ve belgeyle ortaya konulmalıdır. “Borçlunun bankadan başka alacakları olabilir” şeklindeki soyut iddia, ipotek takibini engellemek için yeterli değildir.

Borçlu savunmadan feragat ederse malikin hakkı sona erer mi?

Hayır. m.80’in üçüncü fıkrası, borçlunun bir defi veya itirazdan feragat etmesinin malikin hakkına zarar vermeyeceğini açıkça düzenler. Bu hüküm üçüncü kişi malikin korunmasında merkezi öneme sahiptir.

Aksi halde alacaklı ile asıl borçlu, malikin rızası olmadan yaptıkları anlaşmayla borçlunun bütün savunmalarından vazgeçmesini sağlayabilir ve uçağı daha kolay cebri icraya konu edebilirdi. Kanun bu sonucu engeller.

Örneğin borçlu zamanaşımı definden feragat etmiş veya alacak miktarına ilişkin itirazını geri çekmiş olabilir. Bu feragatin malikin bağımsız m.80 korumasını otomatik ortadan kaldırıp kaldırmayacağı kanunun açık hükmü gereği olumsuzdur.

Malikin kendi açık feragati veya yaptığı ayrı sözleşmeler ise farklı değerlendirilir. Hangi hakkın emredici, hangi hakkın sözleşmeyle sınırlandırılabilir olduğu somut belge üzerinden incelenmelidir.

Malik savunmasını nasıl ispatlamalıdır?

İpotekli malik öncelikle temel borç ilişkisini görmelidir. Kredi sözleşmesi, ek protokoller, ödeme planları, hesap ekstreleri ve temerrüt ihtarları savunmanın dayanağını oluşturur.

Borçlu ile malik farklı şirketlerse bilgi akışının kesilmesi ciddi risk yaratır. Bu nedenle ipotek sözleşmesinde borçlunun malike düzenli bakiye ve temerrüt bilgisi sağlaması, önemli değişiklikleri bildirmesi düzenlenebilir.

Takas iddiasında karşı alacağın varlığı ve muacceliyeti; ödeme itirazında banka dekontları; fesih iddiasında geçerli bildirim ve sözleşme hükümleri dosyaya konmalıdır.

Malik yalnız ticari yazışmaya dayanmak yerine resmi ve muhasebesel kayıtları da toplamalıdır. Uçak gibi yüksek değerli teminatta savunmanın belge zinciri eksiksiz olmalıdır.

Cebri icra başladığında m.80 nasıl ileri sürülür?

2920 m.83 uyarınca ipotekli alacaklı, teminat kapsamındaki malvarlığı unsurlarından alacağını ancak cebri icra yoluyla tahsil edebilir. Malik m.80’deki savunmalarını bu takip içinde veya gerekli yargısal başvuru yoluyla ileri sürebilir.

Takip tebligatı alındığında süreler kaçırılmamalıdır. Savunmanın türüne göre icra hukukundaki itiraz, şikâyet, menfi tespit veya başka hukuki yollar gündeme gelebilir. Hangi yolun uygulanacağı takip türü ve belgenin niteliğine göre belirlenir.

Malik “ben borçlu değilim” diyerek ipoteği tamamen yok sayamaz. Üçüncü kişi malik, şahsi borçlu olmamakla birlikte hava aracının ayni sorumluluğuyla karşı karşıyadır. m.80 ona alacağın varlığı ve kullanılabilirliği bakımından savunma imkânı verir.

Takipte hava aracının satışı planlanıyorsa sigorta, kira geliri, eklentiler ve diğer ipotekler de m.75–79 hükümleriyle birlikte değerlendirilir. Teminat dosyası bütün olarak ele alınmalıdır.

Grup şirketi finansmanında m.80 neden önemlidir?

Havacılık gruplarında uçak sahibi şirket, işletici şirket ve borçlanan şirket farklı olabilir. Finansör çoğu zaman grup içindeki en değerli varlık olan uçağı kredi teminatı olarak ister. Bu yapı üçüncü kişi ipoteğini yaygınlaştırır.

Uçak sahibi şirket kredi gelirinden doğrudan yararlanmasa bile uçağını riske atar. Bu nedenle ipotek kararı alınırken kurumsal yetki, şirket menfaati, garanti ve tazmin mekanizmaları ayrıca değerlendirilmelidir.

Malik, borçlunun kredi sözleşmesini sonradan değiştirmesinin kendi teminat riskini artırmaması için consent mekanizmaları isteyebilir. Kredi tutarı, vade veya faiz önemli ölçüde değiştiğinde ipotek kapsamının ne olacağı açıkça düzenlenmelidir.

m.80 kanuni savunma sağlar; fakat iyi sözleşme yönetiminin yerini tutmaz. Malik borçlunun performansını takip etmeli ve temerrüt gelişmelerinden zamanında haberdar olmalıdır.

İpotek sözleşmesinde hangi riskler kontrol edilmelidir?

İpotek sözleşmesinde malik ile borçlunun sıfatları ayrı yazılmalıdır. “Borrower”, “Owner” ve “Mortgagor” kavramları karıştırılmamalıdır. Uçak seri numarası ve sicil bilgileri açık olmalıdır.

Malikin bilgi alma hakkı, kredi sözleşmesi değişikliklerine onay mekanizması, borç bakiyesinin bildirimi ve ödeme halinde m.82 halefiyeti gibi konular düzenlenebilir.

Borçlunun alacaklıyla yaptığı feragat veya sulh anlaşmalarının maliki hangi ölçüde etkilediği m.80’e uygun biçimde değerlendirilmelidir. Kanuni korumayı bertaraf eden belirsiz feragat cümlelerinden kaçınılmalıdır.

Uyuşmazlık çıktığında uygulanacak hukuk, yetkili mahkeme veya tahkim hükümleri ile ipoteğin Türk sicilindeki ayni etkisi birbirinden ayrılmalıdır. Uçak ipoteğinin sicil rejimi 2920 sayılı Kanuna tabidir.

m.80 için 15 maddelik kontrol listesi

• Uçak maliki ile kredi borçlusu aynı kişi mi?
• Temel kredi sözleşmesi dosyada mı?
• Borcun güncel bakiyesi doğrulandı mı?
• Borçlunun ödeme itirazı var mı?
• Geçersizlik veya sona erme itirazı var mı?
• Kullanılabilir bir defi mevcut mu?
• Borçlu temel işlemi feshedebilir mi?
• Fesih/dönme bildirimi geçerli mi?
• Takas edilebilir muaccel karşı alacak var mı?
• Takas yasağı bulunuyor mu?
• Borçlu savunmadan feragat etti mi?
• Bu feragatin malike etkisi m.80’e göre ayrıştırıldı mı?
• Takip tebligatı ve süreler kontrol edildi mi?
• Malikin şahsi borcu ile ayni sorumluluğu ayrıldı mı?
• m.81–82 ödeme ve halefiyet hakları incelendi mi?

Site içi ilgili içerikler

Sigortacının halefiyeti – m.79 · Sigorta tazminatı ödemesi – m.78 · İpotekle güvence altındaki alacaklar – m.75 · Akdi uçak ipoteği – m.70

Resmî kaynaklar

• 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu – m.80
• Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü – Kanunlar
• SHGM Mevzuat Sistemi

Sık Sorulan Sorular