Uçak İpoteği Hangi Alacak Kalemlerini Güvence Altına Alır? Ana Para, Faiz ve Masraflar | 2920 m.75 (2026)

2920 sayılı Kanun m.75 neyi düzenler?

Uçak ipoteği bir alacağın hava aracı üzerinde ayni teminatla güvence altına alınmasını sağlar. Bununla birlikte “ipotek hangi kalemleri kapsar?” sorusunun cevabı yalnız kredi sözleşmesindeki ana para rakamından ibaret değildir. 2920 sayılı Kanunun 75. maddesi, ipotekle sağlanan alacağın kapsamını belirlemek için Medenî Kanunun belirli hükümlerine açık atıf yapar.

Bu atıf, ipoteğin ana para yanında kanunen teminat kapsamına giren bazı fer’i alacakları ve koruma giderlerini de kapsamasını sağlar. Bu nedenle borçlunun “sicilde yalnız ana para yazıyor, faiz veya koruma gideri hiçbir şekilde teminata girmez” şeklindeki genel yaklaşımı doğru değildir. Tescil türü, azami tutar, faiz kaydı ve kanuni kapsam birlikte incelenir.

Öte yandan m.75’in lafzı tarihsel bir teknik sorun taşır. Maddede belirtilen 790 ve 791. madde numaraları bugün yürürlükteki 4721 sayılı Türk Medenî Kanununa ait değildir. 2920 sayılı Kanun 1983’te kabul edildiği için bu atıflar o tarihte yürürlükte olan 743 sayılı Türk Kanunu Medenîsinin ipotek kapsamına ilişkin hükümleridir.

Bu ayrım yalnız akademik bir ayrıntı değildir. Dilekçede veya hukuki görüşte “4721 sayılı TMK m.790 ve m.791 gereğince…” denildiğinde yanlış kanun hükümlerine dayanılmış olur. Güncel 4721 sayılı Kanunda bu numaralar irtifak haklarına ilişkin farklı konulara aittir.

2920 m.75’teki 790 ve 791. madde atıfları hangi kanuna aittir?

2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu yürürlüğe girdiğinde 743 sayılı Türk Kanunu Medenîsi yürürlükteydi. Bu nedenle m.75’teki “Medeni Kanunun 790 ıncı maddesinin birinci fıkrası ile 791 inci maddesi” ifadesi 743 sayılı Kanunun ipotekle teminat kapsamını düzenleyen hükümlerini hedefler.

Eski Kanunun 790. maddesi, taşınmaz rehniyle teminat altına alınan ana alacak yanında takip giderleri, belirli dönemlere ait faizler ve diğer fer’i alacakların teminat kapsamını düzenliyordu. Eski 791. madde ise alacaklının rehinli malın korunması için yaptığı zorunlu giderler ile malik hesabına ödediği sigorta primleri gibi masrafların teminatla ilişkisini düzenliyordu.

2920 m.75, uçak ipoteği sisteminde bu medeni hukuk mantığını özel havacılık hukukuna taşır. Hava aracı hukuken taşınır niteliğinde olsa da 2920 sayılı Kanun, uçak ipoteği bakımından sicile bağlı özel bir ayni teminat rejimi kurmuştur. Bu yüzden eski taşınmaz rehni hükümlerinden belirli unsurları açık atıfla uçak ipoteğine uygular.

Atfın tarihsel niteliği nedeniyle bugünkü uygulamada iki aşamalı okuma gerekir: önce 2920 m.75’in hangi eski hükmü amaçladığı belirlenmeli, sonra 4721 sayılı Türk Medenî Kanununda bu sistemin güncel karşılığı bulunmalıdır.

Güncel 4721 sayılı Türk Medenî Kanununda karşılık hangi maddelerdedir?

743 sayılı Kanunun m.790 ve m.791’deki teminat kapsamı sistemi, 4721 sayılı Türk Medenî Kanununda esas olarak m.875 ve m.876 hükümlerinde devam eder. TMK m.875, rehnin ana para yanında takip giderleri ve belirli faiz alacaklarını güvence altına almasına ilişkin kapsamı düzenler. TMK m.876 ise alacaklının rehinli malın korunması için yaptığı zorunlu giderler ve malik hesabına ödediği sigorta primleri bakımından teminat ilişkisini düzenler.

Bu nedenle güncel bir hukuki görüş hazırlanırken “2920 m.75’in 743 sayılı eski Kanuna yaptığı tarihsel atıf, yürürlükteki TMK’da m.875–876 sistemine karşılık gelir” şeklinde teknik olarak doğru açıklama yapılmalıdır. Böylece hem özel kanunun lafzı hem de yürürlükteki medeni hukuk düzeni korunur.

4721 sayılı TMK’nın mevcut 790 ve 791. maddelerini doğrudan uçak ipoteğinin teminat kapsamına uygulamak yanlıştır. Güncel TMK m.790–791, irtifak hakları alanında farklı hükümler içerir. Salt madde numarasının aynı görünmesi hukuki içerik eşitliği doğurmaz.

Uçak ipoteği somut uyuşmazlığında 2920 sayılı Kanun özel kanun niteliğindedir. Bu nedenle güncel TMK hükümleri, 2920’nin açık düzenlemesini ortadan kaldıracak şekilde değil; m.75’in tarihsel atfını anlamlandıran ve genel ayni teminat ilkelerini tamamlayan çerçevede değerlendirilir.

Ana para alacağı ipoteğin temel kapsamıdır

İpoteğin ilk ve temel güvence konusu, tarafların teminat altına almak istediği ana alacaktır. Kredi sözleşmesinde belirli bir borç tutarı varsa m.74 gereğince bu alacağın tutarı sicile yazılır. Alacak tutarı kesin değil veya değişebilir ise faizler dahil ipoteğin temin ettiği azami tutar tescil edilir.

Ana para ile sicildeki teminat tutarı aynı kavram değildir. Örneğin 10 milyon avroluk kredi için 12 milyon avroluk azami tutar ipoteği kurulmuş olabilir. Böyle bir durumda gerçek alacak 10 milyon avro iken teminatın üst sınırı faiz ve diğer kanuni kalemler dahil 12 milyon avro olarak düzenlenebilir.

Tersine, kredi sözleşmesindeki borç sicildeki teminat limitinden yüksekse, ipoteğin ayni güvence etkisi tescil ve kanuni sınırlar çerçevesinde değerlendirilir. Borçlunun şahsi borcu daha yüksek olabilir; ancak hava aracının ipotekle hangi tutara kadar sorumlu olduğu ayrıca belirlenir.

Bu nedenle icra dosyasında yalnız kredi bakiyesine değil, ipotek sözleşmesi, sicil kaydı, m.74 ve m.75 kapsamı ile varsa azami tutar kayıtlarına birlikte bakılmalıdır.

Uçak ipoteği faizleri de güvence altına alır mı?

Evet. m.75’in yaptığı tarihsel atıf, ipoteğin belirli faiz kalemlerini de teminat kapsamına alır. Ancak hangi döneme ait hangi faizlerin güvence altında olduğu, eski medeni hukuk hükmünün amacı, güncel TMK m.875 sistemi ve uçak ipoteğinin tescil biçimi birlikte değerlendirilerek belirlenmelidir.

Güncel TMK m.875 sisteminde rehin, ana para yanında takip giderleri ve gecikme faizi ile belirli dönemlere ait faizleri de güvence altına alır. Bu sistemin uçak ipoteğine aktarılmasında 2920 m.75 özel köprü hükmü işlevi görür.

Faizin sözleşmede bulunması tek başına sınırsız bir ayni teminat doğurmaz. Faiz oranının m.74 uyarınca sicilde gösterilmesi, azami tutar yapısı ve üçüncü kişilerin güveni önem taşır. Özellikle sonradan faiz oranının artırılması halinde alt sıradaki alacaklıların veya üçüncü kişilerin hakları gözetilmelidir.

Temerrüt faizi, akdi faiz ve kanuni faiz aynı kavram değildir. Kredi sözleşmesindeki hesaplama biçimi açık olmalı; icra sırasında hangi kalemin hangi döneme ilişkin olduğu ayrı cetvelle gösterilmelidir. Bu ayrım, teminat üst sınırının aşılmaması bakımından da önemlidir.

Takip ve dava giderleri ipotek kapsamında mıdır?

İpotek alacağının tahsili için zorunlu icra ve takip işlemleri yapılabilir. m.75’in tarihsel medeni hukuk atfı, takip giderlerini teminat kapsamına dahil eden sistemle bağlantılıdır. Bu nedenle alacaklının ipotek hakkını cebri icra yoluyla kullanırken yaptığı kanunen korunmuş takip giderleri, ana para dışında ayrıca değerlendirilir.

2920 m.83, ipotekli alacaklının alacağını ancak cebri icra yoluyla ipoteğin kapsamına giren malvarlığı unsurlarından tahsil edebileceğini düzenler. Dolayısıyla takip giderleri uçak ipoteği sisteminin pratik bir parçasıdır. Borç ödenmediğinde uçağın doğrudan alacaklıya geçmesini öngören anlaşmalar ise geçersizdir.

Her avukatlık veya danışmanlık giderinin otomatik olarak ayni teminat kapsamında olduğu söylenemez. Kanunen teminat altına giren takip giderleri ile tarafların aralarında kararlaştırdığı özel masraflar ayrılmalıdır. Özellikle yabancı hukuk danışmanlığı, teknik uzman veya değerleme ücreti gibi kalemler için sözleşme ve kanuni kapsam ayrı incelenir.

İcra dosyasında giderlerin belgeye bağlanması, hangi işlem için yapıldığının gösterilmesi ve borç bakiyesiyle birlikte şeffaf hesap cetveli hazırlanması gerekir. Teminatın kapsamı belirsiz kalmamalıdır.

Uçağın korunması için yapılan giderler ve sigorta primleri ne olur?

2920 m.75’in atıf yaptığı eski m.791 ve güncel TMK m.876 sistemi, rehinli malın korunması için alacaklının yaptığı zorunlu giderleri özel biçimde korur. Hava aracının değerini veya fiziki bütünlüğünü korumak amacıyla zorunlu harcama yapılmışsa bu giderlerin ipotekle ilişkisi gündeme gelir.

Örneğin hava aracının terk edilmesi, hangarda korunması, zorunlu muhafaza tedbiri veya belirli tehlikelerin önlenmesi için alacaklının ödeme yapması gerekebilir. Her gider otomatik olarak “zorunlu koruma gideri” değildir; giderin gerçekten teminat konusu malı korumaya yönelik ve gerekli olup olmadığı somut olayda ispatlanmalıdır.

Sigorta primi bakımından da aynı yaklaşım geçerlidir. Malik sigorta yükümlülüğünü yerine getirmediği için ipotekli alacaklı teminatın korunması amacıyla sigorta primini malik hesabına öderse, bu ödeme medeni hukuk sistemindeki koruma gideri mantığıyla ayrıca güvence altına alınabilir.

Uçak sigortasının ipotekle ilişkisi yalnız m.75 ile sınırlı değildir. 2920 m.77–79, ipoteğin sigorta tazminatına uzanmasını, sigortacının ödeme yükümlülüğünü ve halefiyetini ayrıntılı şekilde düzenler. Bu nedenle sigorta primi ve sigorta tazminatı farklı hukuki başlıklardır.

Azami tutar ipoteğinde m.75 nasıl uygulanır?

Alacak tutarı kesin değil veya değişebilir ise m.74 uyarınca faizler dahil ipoteğin temin ettiği azami tutar sicile yazılır. Bu sistem, m.75 kapsamındaki fer’i alacakların sınırsız biçimde ana paraya eklenmesini engelleyen önemli bir tescil sınırı oluşturur.

Örneğin revolving kredi için 20 milyon dolar azami tutarlı ipotek kurulmuşsa, gerçek ana para, faiz ve kanunen teminat altına giren diğer kalemlerin ayni teminat etkisi sicil yapısıyla birlikte değerlendirilir. Toplam borcun sözleşmede 25 milyon dolara çıkmış olması, ipotek limitinin kendiliğinden 25 milyon dolara yükseldiği anlamına gelmez.

Azami tutar belirlenirken beklenen faiz ve takip maliyetleri başlangıçta gerçekçi biçimde hesaba katılmalıdır. Çok düşük limit, alacaklının beklediği güvenceyi sağlayamayabilir; gereksiz yüksek limit ise hava aracının sonraki finansman kabiliyetini kısıtlayabilir.

Limitin sonradan artırılması planlanıyorsa yeni tescilin sırası ve üçüncü kişi hakları ayrıca incelenmelidir. Önceki sicil kaydının sonradan yapılan sözleşmeyle tek taraflı genişletildiği varsayılmamalıdır.

Yabancı para uçak ipoteğinde faiz ve giderler nasıl değerlendirilir?

2920 m.73, yabancı para ile ödenecek borçlar için yabancı para esasına göre ipotek kurulmasını izin ve sicil şartına bağlar. Böyle bir teminatta m.75 kapsamındaki faiz ve giderler de tescil para birimi ve azami tutar sistemiyle uyumlu hesaplanmalıdır.

Örneğin ana para avro cinsinden, koruma gideri Türk lirası cinsinden yapılmış olabilir. Bu giderin ipotek hesabına hangi kur ve tarih üzerinden dahil edileceği, somut ödeme ve takip tarihi ile sözleşme hükümlerine göre belirlenmelidir. Kanunun izin verdiği teminat sınırı aşılmamalıdır.

Faiz oranı yabancı referans oranına bağlı değişkense, sicildeki faiz kaydının bu yapıyı nasıl gösterdiği önemlidir. Belirsiz veya sözleşmeden kopuk tescil üçüncü kişiler bakımından uyuşmazlık yaratabilir.

Uluslararası finansmanda Cape Town Sözleşmesi ve Hava Aracı Protokolü kapsamındaki uluslararası teminatlar da ayrıca kontrol edilmelidir. 2920 m.68/A, aynı konuda farklı hüküm bulunması halinde uluslararası düzenlemelerin esas alınmasına ilişkin özel kural içerir.

Cebri icrada ipotek alacağı nasıl hesaplanır?

İcra dosyasında ilk adım gerçek ana para bakiyesinin belirlenmesidir. Ardından sözleşmesel faiz, temerrüt faizi, takip giderleri ve varsa koruma/sigorta giderleri kalem bazında ayrılır. Her kalemin hangi hukuki dayanakla istendiği hesap cetvelinde gösterilmelidir.

İkinci adım, m.74 sicil kaydının ve varsa azami tutarın kontrolüdür. Alacaklının şahsi alacağının bulunması ile hava aracı üzerindeki ayni teminatın kapsamı aynı şey değildir. Sicil limiti ve kanuni teminat kapsamı ayrı değerlendirilir.

Üçüncü adım, uçak üzerinde daha önce veya sonra tescil edilmiş başka ipoteklerin sırasının belirlenmesidir. Faiz veya gider kaleminin üst sıradaki ipotek kapsamında bulunması, alt sıra alacaklılarının ekonomik payını doğrudan etkileyebilir.

Dördüncü adım, satış ve tahsil sonucunda aynı alacağın birden çok kez tahsil edilmemesidir. Birlikte ipotekli birden fazla uçak varsa, m.72 uyarınca her uçak borcun tamamı için teminat olabilir; ancak alacaklı gerçek borçtan fazla tahsilat yapamaz.

m.75 için 15 maddelik kontrol listesi

• Ana para bakiyesi güncel olarak belirlendi mi?
• 2920 m.75’in 743 sayılı eski Kanuna atıf yaptığı doğru tespit edildi mi?
• Güncel 4721 sayılı TMK m.875–876 sistemi incelendi mi?
• Güncel TMK m.790–791 yanlışlıkla uygulanmadı mı?
• Faiz oranı sicilde gösterilmiş mi?
• Akdi faiz ile temerrüt faizi ayrıldı mı?
• Takip giderleri belgeye bağlandı mı?
• Koruma giderlerinin zorunlu olduğu ispatlanabiliyor mu?
• Malik hesabına ödenen sigorta primi varsa belgelendi mi?
• Azami tutar ipoteği varsa üst sınır kontrol edildi mi?
• Yabancı para ipoteğinde m.73 kayıtları uyumlu mu?
• Birlikte ipotek varsa m.72 sorumluluk yapısı kontrol edildi mi?
• Başka ipoteklerin sırası incelendi mi?
• Cebri icra hesabında mükerrer tahsilat önlendi mi?
• Hesap cetveli ana para ve fer’ileri ayrı gösteriyor mu?

Site içi ilgili içerikler

Uçak ipoteği tescil içeriği – m.74 · Yabancı para uçak ipoteği – m.73 · Birlikte uçak ipoteği – m.72 · Akdi uçak ipoteği – m.70 · Kanuni uçak ipoteği – m.71

Resmî kaynaklar

• 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu – m.75
• 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu – m.875 ve m.876
• Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü – Kanunlar

Sık Sorulan Sorular