Uçak İpoteği Devredilebilir mi, Ne Zaman Sona Erer ve Sicilden Nasıl Terkin Edilir? | 2920 m.84 (2026)

2920 sayılı Kanun m.84 hangi konuları düzenler?

2920 sayılı Kanunun 69–83. maddeleri uçak ipoteğinin kuruluşundan kapsamına, sigorta ilişkilerinden cebri icraya kadar temel sistemi kurar. m.84 ise bu sistemin son halkası olarak ipoteğin devrini ve sona ermesini düzenler.

Madde iki ana başlıktan oluşur. İlk bölümde ipotekle temin edilmiş alacağın başka bir kişiye devredilmesi halinde ipoteğin akıbeti belirlenir. İkinci bölümde alacağın sona ermesi, feragat veya hakların aynı kişide birleşmesi gibi sebeplerle ipoteğin düşmesi ve sicilden terkin edilmesi düzenlenir.

Bu ayrım uygulamada önemlidir. Bir kredi portföyünün başka bankaya satılması, finansörün birleşmesi veya alacağın fon/özel amaçlı şirkete devri “devir” başlığına girer. Borcun tamamen ödenmesi veya alacaklının ipotekten vazgeçmesi ise “sona erme” başlığıdır.

Her iki durumda da uçak sicilinin gerçek hukuki durumu yansıtması gerekir. Kâğıt üzerinde alacak devredilmişken eski banka sicilde alacaklı kalırsa; veya borç kapanmışken ipotek kaydı terkin edilmezse sonraki satış ve finansman işlemleri aksar.

İpotekli alacak başka kişiye devredilirse ipotek de geçer mi?

Evet. m.84’ün açık hükmüne göre ipotekle güvence altına alınmış alacağın temlikiyle ipotek de yeni alacaklıya geçer. Bu, ipoteğin alacağa bağlı fer’i nitelikteki güvence işlevinin doğal sonucudur.

Örneğin Banka A’nın 20 milyon dolarlık uçak kredisi ve bu alacağı güvence altına alan uçak ipoteği bulunuyorsa, Banka A alacağı Banka B’ye geçerli biçimde devrettiğinde ipotek de aynı alacakla birlikte Banka B’ye geçer.

Ancak bu geçiş yalnız taraflar arasında imzalanan bir satış veya temlik sözleşmesiyle tamamlanmış sayılmamalıdır. m.84, alacağın temlikinin yazılı şekilde ve sicile tescil ile olacağını açıkça düzenler.

Bu nedenle kredi portföyü devrinde uçak ipotekleri sıradan teminatsız alacaklardan ayrı bir kapanış takvimine ihtiyaç duyar. Her uçak için güncel sicil, ipotek tutarı, sıra ve yeni alacaklı bilgileri hazırlanmalıdır.

Alacak ipotekten veya ipotek alacaktan ayrı devredilebilir mi?

Hayır. m.84 bu konuda açık yasak getirir: alacak ipotekten ve ipotek de alacaktan ayrı olarak devredilemez. Bu nedenle “kredi A bankasında kalsın, yalnız uçak ipoteği B şirketine devredilsin” şeklindeki ayrıştırma m.84 sistemine uygun değildir.

Aynı şekilde ipotek Banka A’da bırakılıp alacak Banka B’ye geçirilirse sicil ve alacak sahipliği arasında uyumsuzluk oluşur. Kanun bu bölünmeyi önleyerek ayni güvence ile teminat altındaki alacağın aynı hukuki kaderi izlemesini ister.

Finansman yapısında security trustee, agent veya temsilci mekanizması kullanılıyorsa bu yapının m.74/d veya ilgili diğer mevzuat kapsamında nasıl kurulduğu ayrıca incelenmelidir. Yabancı hukukta kullanılan “security trust” kavramının Türk uçak siciline doğrudan aynı sonuçla taşındığı varsayılmamalıdır.

Alacağın yalnız bir kısmının devri veya sendikasyon kredilerinde pay değişimi varsa ipoteğin yeni pay yapısıyla nasıl ilişkilendirileceği özel tescil analizi gerektirir. Sicil kaydı, ekonomik alacak sahipliğini doğru yansıtmalıdır.

Alacağın temliki için yazılı şekil ve sicil tescili neden zorunludur?

m.84, uçak ipoteğiyle güvence altındaki alacağın temlikini yazılı şekle bağlar ve tescil şartını ayrıca getirir. Bu nedenle yalnız e-posta mutabakatı veya hesap kaydıyla ipotekli alacak devri tamamlanmış kabul edilmemelidir.

Yazılı temlik sözleşmesinde devredilen kredi, borçlu, bakiye, uçak, ipotek tescil bilgisi ve varsa faiz/fer’i alacaklar açıkça tanımlanmalıdır. Birden fazla uçak birlikte ipotekliyse her hava aracı listelenmelidir.

Sicil başvurusunda eski ve yeni alacaklının yetki belgeleri, temlik sözleşmesi ve SHGM’nin güncel olarak talep ettiği diğer belgeler sunulmalıdır. Yabancı tüzel kişilerde apostil, tercüme veya yetki belgeleri ayrıca gerekebilir.

Tescil tamamlandıktan sonra güncel sicil örneği alınarak yeni alacaklı adı, adresi, ipotek tutarı ve sıra kontrol edilmelidir. Başvuru yapıldığına dair belge, sonuç kaydının yerine geçmez.

Uçak ipoteği hangi hallerde sona erer?

m.84 üç açık sona erme sebebi sayar: alacağın sona ermesi, alacaklının feragati ve ipotek ile mülkiyetin aynı kişide birleşmesi. Bu haller gerçekleştiğinde ipotek düşer.

Alacağın sona ermesi tipik olarak borcun tamamen ödenmesiyle gerçekleşir. Ancak ibra, takas veya başka bir sona erme sebebi de temel alacağı ortadan kaldırabilir. Hangi işlemin alacağı gerçekten sona erdirdiği genel borçlar hukuku hükümleriyle birlikte değerlendirilir.

Feragat, alacaklının ipotek hakkından vazgeçmesidir. Alacak devam ederken yalnız teminattan vazgeçmek mümkündür; bu durumda alacak şahsi olarak sürebilir fakat uçak üzerindeki ipotek sona erer.

İpotekli alacaklı aynı zamanda uçağın maliki haline gelirse hakların aynı kişide birleşmesi nedeniyle ipotek düşebilir. Bu birleşmenin nasıl gerçekleştiği ve başka hak sahiplerine etkisi somut sicil dosyasına göre incelenir.

Borcun tamamen ödenmesi halinde ipotek otomatik olarak sicilden silinir mi?

Alacağın sona ermesi ipoteğin düşme sebebidir; ancak m.84 ayrıca ipoteğin düşmesi üzerine kaydın sicilden terkin olunacağını belirtir. Bu nedenle ekonomik olarak borcun kapanması ile sicil kaydının fiilen silinmesi iki ayrı adımdır.

Malik banka dekontunu saklamalı, alacaklıdan borcun kapandığını ve ipoteğin terkinine muvafakat edildiğini gösteren resmi belgeyi almalıdır. SHGM’nin güncel terkin prosedürü tamamlanmalıdır.

Sicilde kalmış eski ipotek, uçak satışında veya yeni kredi alınmasında ciddi sorun yaratır. Alıcı veya yeni finansör “borç ödendi” beyanıyla yetinmez; temiz sicil kaydı görmek ister.

2920 m.63’teki sicilden terkin ve ipotek hakkının korunması da hava aracının sicilden tamamen terkin edildiği özel durumlarda ayrıca önemlidir.

Alacaklı ipotekten feragat edebilir mi?

Evet. m.84 alacaklının feragatini açık sona erme sebebi sayar. Alacaklı, kredi borcu devam ettiği halde teminat politikasına göre uçak üzerindeki ipotek hakkından vazgeçebilir.

Örneğin borçlu başka teminat sunar, kredi bakiyesini önemli ölçüde azaltır veya uçak satışı için banka release vermeyi kabul ederse ipotekten feragat/terkin mekanizması kullanılabilir.

Feragat açık ve yetkili kişi tarafından yapılmalıdır. Banka veya şirket adına ipotekten vazgeçme yetkisi olan imza sahiplerinin temsil belgeleri kontrol edilmelidir.

Birden fazla uçak birlikte ipotekliyse yalnız bir uçak üzerindeki ipoteğin kaldırılması, diğer uçaklardaki ipoteğin otomatik sona erdiği anlamına gelmez. Release belgesinde hangi tescilin kaldırıldığı açıkça yazılmalıdır.

İpotek hakkı ile mülkiyet aynı kişide birleşirse ne olur?

m.84’e göre ipotek ile mülkiyetin aynı kişide birleşmesi ipoteğin düşme sebeplerindendir. Alacaklı herhangi bir hukuki nedenle hava aracının maliki haline gelmişse kendi malı üzerinde kendi lehine ipotek bulundurmasının teminat fonksiyonu ortadan kalkar.

Ancak m.83’teki temellük yasağı unutulmamalıdır. Borç ödenmezse uçağın otomatik olarak alacaklıya geçmesini öngören önceden yapılmış anlaşma geçersizdir. Mülkiyet birleşmesi kanuna uygun başka bir işlem sonucunda gerçekleşmelidir.

Örneğin cebri satışta alacaklının kanunun izin verdiği şartlarla ihaleye katılması veya temerrüt sonrası bağımsız bir satış işlemi farklı hukuki analiz gerektirebilir. m.83 yasağı dolanılmamalıdır.

Mülkiyet birleşmesinin diğer ipotekli alacaklıların haklarına etkisi de ayrıca incelenmelidir. Bir alacaklının malik olması, alt sıradaki hakların otomatik olarak yok olduğu anlamına gelmez.

İpotek sona erdiğinde sicilden terkin nasıl yapılır?

Sona erme sebebi gerçekleştiğinde amaç sicilin gerçek hukuki durumu yansıtmasıdır. Terkin başvurusu SHGM’nin güncel form ve belge şartlarına göre yapılır.

Alacak tamamen ödendiyse kapama yazısı ve alacaklının terkin muvafakati; feragat varsa feragat belgesi; birleşme varsa mülkiyet değişimini gösteren belgeler dosyaya konur.

Tescil/terkin işlemi tamamlandıktan sonra yeni sicil örneği alınmalıdır. İpotek satırı hâlâ görünüyorsa başvuru sonucu tamamlanmamış olabilir. Yalnız e-posta onayı veya başvuru numarası yeterli kabul edilmemelidir.

Uluslararası Sicilde Cape Town teminatı varsa Türk Uçak Sicilindeki terkin uluslararası kaydı kendiliğinden kaldırmaz. Uluslararası discharge/consent işlemleri ayrıca yapılmalıdır.

Malik hangi durumda alacaklıdan ipotekten feragat etmesini isteyebilir?

m.84’ün son cümlesi malike özel bir talep hakkı verir. Malik, ipoteğin ileri sürülmesini sürekli olarak imkânsız kılan bir defiye sahip ise alacaklıdan ipotekten feragat etmesini isteyebilir.

Buradaki önemli kelime “daimi”dir. Geçici ödeme ertelemesi veya kısa süreli takip engeli, ipoteğin sürekli olarak kullanılamaz hale geldiğini göstermeyebilir.

Örneğin alacağın zamanaşımı veya başka kesin savunma nedeniyle artık ipotek üzerinden ileri sürülmesinin kalıcı olarak mümkün olmadığı bir durum somut hukuki koşullara göre bu hükmün kapsamında değerlendirilebilir.

Malik bu talebi belgelemeli; alacaklı kabul etmezse uygun yargısal yol üzerinden sicil durumunun düzeltilmesini sağlamalıdır. Sicilde ekonomik ve hukuki dayanağı kalmamış ipoteklerin süresiz tutulması mülkiyetin kullanımını gereksiz sınırlar.

m.84 için 15 maddelik kontrol listesi

• Devredilen alacak ipotekle güvence altında mı?
• Temlik sözleşmesi yazılı mı?
• Alacak ve ipotek birlikte mi devrediliyor?
• Yeni alacaklı açıkça tanımlandı mı?
• Sicile tescil başvurusu yapıldı mı?
• Güncel sicil örneği alındı mı?
• Borç tamamen sona erdi mi?
• Feragat varsa yetkili kişi imzaladı mı?
• İpotek ve mülkiyet aynı kişide birleşti mi?
• m.83 temellük yasağı gözetildi mi?
• Sona eren ipotek sicilden terkin edildi mi?
• Birlikte ipotekte yalnız ilgili uçak mı serbest bırakıldı?
• Daimi defi nedeniyle feragat talebi var mı?
• Cape Town/Uluslararası Sicil kaydı ayrıca kapatıldı mı?
• Satış veya yeniden finansman öncesi temiz sicil teyit edildi mi?

Site içi ilgili içerikler

Cebri icra ve temellük yasağı – m.83 · Malikin halefiyeti – m.82 · Malikin ödeme hakkı – m.81 · Sicilden terkin ve ipotek korunması – m.63

Resmî kaynaklar

• 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu – m.84
• Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü – Kanunlar
• SHGM Mevzuat Sistemi

Sık Sorulan Sorular