Uçuşa Elverişlilik Belgesi Nasıl Alınır, Geri Alınır veya İptal Edilir? | 2920 m.86 (2026)

2920 sayılı Kanun m.86 neyi düzenler?

2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanununun 86. maddesi, uçuşa elverişlilik belgesinin hukuki dayanağını oluşturur. Kanun teknik ayrıntıları tek tek saymak yerine belgenin verilmesi, geri alınması ve iptali ile yetkili makamların belirlenmesini idari havacılık mevzuatına bırakır. Bunun nedeni, uçuşa elverişlilik standartlarının teknik gelişmelere paralel olarak sürekli güncellenmesidir.

Bu hüküm m.85’teki muayene ve kontrol kuralının doğal devamıdır. m.85 hava aracının tescilden önce ve sonra teknik açıdan kontrolünü düzenler; m.86 ise bu teknik uygunluğun hangi belge rejimiyle hukuki olarak tanınacağını düzenler.

Uçuşa elverişlilik belgesi, yalnız hava aracının o gün çalışır durumda olduğunu gösteren bir servis fişi değildir. Belge, belirli tip/tasarım standartlarına, bakım gerekliliklerine ve sürekli uçuşa elverişlilik sistemine uygunluğun otorite tarafından kabul edildiğini gösteren temel havacılık belgesidir.

Belgenin verilmiş olması da süresiz ve koşulsuz uçuş hakkı yaratmaz. Hava aracının teknik şartları, bakım durumu veya zorunlu gerekliliklere uyumu sonradan bozulursa belge geçerliliğini kaybedebilir veya yetkili otorite tarafından geri alınabilir.

Uçuşa elverişlilik belgesi neyi kanıtlar?

Uçuşa elverişlilik belgesi, belirli hava aracının onaylı tasarım ve teknik gereklilikler çerçevesinde uçuşa uygun durumda bulunduğunu gösterir. Belge hava aracına ilişkindir; pilot lisansı, işletme ruhsatı veya havaalanı kullanım izninin yerine geçmez.

Hava aracının Türk Uçak Siciline kayıtlı olması ile uçuşa elverişlilik belgesine sahip olması da aynı şey değildir. Türk Uçak Sicili hukuki tescil ve ayni haklar bakımından önemlidir; uçuşa elverişlilik belgesi ise teknik emniyet bakımından ayrı bir fonksiyona sahiptir.

Belge seri numarası bazında belirli hava aracına bağlıdır. Aynı model iki uçaktan birinin geçerli belgesi olması, diğerinin de otomatik olarak uçuşa elverişli olduğu anlamına gelmez. Her hava aracının kendi bakım, hasar, modifikasyon ve teknik kayıt geçmişi bulunur.

Belge üzerinde yer alan sınırlamalar, kategori veya özel şartlar da dikkate alınmalıdır. Uçuşa elverişli olmak, her türlü ticari operasyonda sınırsız kullanım hakkı anlamına gelmez; işletme ve operasyon mevzuatındaki ayrı izinler ayrıca gereklidir.

2026 itibarıyla hangi uçuşa elverişlilik belge ve izinleri kullanılır?

SHGM’nin güncel sertifikasyon sisteminde hava aracının niteliğine ve tabi olduğu mevzuata göre farklı belge türleri bulunabilir. SHY-21 kapsamındaki standart uçuşa elverişlilik sertifikaları, tahditli uçuşa elverişlilik sertifikaları ve özel uçuş izinleri bunlar arasındadır.

SHGM’nin sertifikasyon sayfasında, ilgili sürekli uçuşa elverişlilik sistemine tabi hava araçları için Uçuşa Elverişlilik Sertifikası ile Uçuşa Elverişlilik Gözden Geçirme Sertifikası; belirli ulusal rejime tabi hava araçları için Ulusal Uçuşa Elverişlilik Sertifikası; araştırma, geliştirme, deneysel veya tip sertifikasına uyum gösterimi süreçlerindeki hava araçları için ise Özel Uçuş İzni ve uçuş koşulları onayı gibi mekanizmalar açıklanmaktadır.

Belge türü seçimi malik veya işletmecinin serbest tercihine bağlı değildir. Hava aracının tipi, kullanım amacı, sertifikasyon statüsü ve yürürlükteki SHGM mevzuatı hangi belgenin uygulanacağını belirler.

Özel uçuş izni, normal uçuşa elverişlilik sertifikasının genel alternatifi değildir. Normal sertifika şartlarını karşılamayan fakat belirli güvenli koşullarda uçuş yapabilecek hava araçlarının, örneğin bakım tesisine ferry uçuşu veya test amacıyla sınırlı uçuşu için özel rejim söz konusudur. Bu konu 2920 m.87 ile ayrıca düzenlenir.

Uçuşa elverişlilik belgesi başvurusu nasıl değerlendirilir?

Başvuruda hava aracının kimliği ve hukuki statüsü açık biçimde belirlenir. Üretici, model, üretici seri numarası, tescil işareti, malik ve varsa işletici bilgileri resmi kayıtlarla uyumlu olmalıdır.

İkinci aşamada hava aracının onaylı tasarım ve sertifikasyon temeli incelenir. Tip sertifikası, Type Certificate Data Sheet, varsa supplemental type certificate, büyük tamir ve modifikasyon onayları ile ilgili tasarım verileri değerlendirilir.

Üçüncü aşamada teknik kayıt sürekliliği kontrol edilir. Airframe, engine ve APU logları, bakım programı, zorunlu Airworthiness Directive kayıtları, life-limited parts listeleri, ağırlık-denge kayıtları ve önemli bakım işlemleri incelenir.

Dördüncü aşamada gerekli fiziksel muayene ve teknik incelemeler yapılır. Hava aracının belge üzerindeki konfigürasyonla fiilen uyumlu olması gerekir. Kâğıt üzerinde onaylı olup uçakta farklı uygulanmış bir modifikasyon teknik uygunsuzluk doğurabilir.

Uçuşa elverişlilik belgesi için hangi temel şartlar aranır?

İlk şart, hava aracının kabul edilmiş veya onaylı bir tip/tasarım temelinde bulunmasıdır. Standart sertifikasyon sisteminde hava aracının üretim ve tasarım konfigürasyonu ilgili tip sertifikasına uygun olmalıdır.

İkinci şart, zorunlu uçuşa elverişlilik direktiflerinin uygulanmış olmasıdır. Uçuş emniyeti açısından zorunlu olarak yayımlanmış bir direktif henüz uygulanmamışsa ve verilen süre dolmuşsa hava aracının normal işletimi mümkün olmayabilir.

Üçüncü şart bakımın mevzuata uygun kuruluş ve yetkili personel tarafından yürütülmesidir. Bakım çıkış sertifikaları, component release belgeleri ve bakım kuruluşu yetki kapsamı kontrol edilir.

Dördüncü şart teknik kayıtların izlenebilirliğidir. Özellikle yaşam sınırlı kritik parçaların geçmişi ve kalan ömürleri kanıtlanamıyorsa fiziksel olarak iyi görünen bir parçanın emniyetli kullanım süresi kabul edilemeyebilir.

Beşinci şart, hava aracının sürekli uçuşa elverişlilik yönetiminin mevzuata uygun yürütülmesidir. Uygun bakım programı, arıza takibi, zorunlu direktif yönetimi ve konfigürasyon kontrolü yalnız belge başvurusunda değil bütün işletme süresince korunmalıdır.

Belgenin geçerliliği nasıl korunur?

Uçuşa elverişlilik belgesi alındıktan sonra malik ve işletici bakım yükümlülüklerine devam etmek zorundadır. Belge bir defalık kontrolün sonucu olsa da hava aracının teknik uygunluğu dinamiktir.

Periyodik bakım takvimine uyulmalı, zorunlu direktifler süresinde uygulanmalı, arızalar onaylı prosedürlere göre giderilmeli ve teknik kayıtlar eksiksiz tutulmalıdır. Uçuş sırasında ortaya çıkan defect veya deferred item’lar ilgili MEL/CDL ve bakım kuralları içinde yönetilmelidir.

11 Eylül 2026 tarihinde yürürlüğe giren SHT-CAM Revizyon 9, sürekli uçuşa elverişlilik yönetimi sisteminin güncel düzenlemelerinden biridir. 15 Eylül 2026 tarihli UED-2026/1 ise SHT-21 ve SHT-CAM kapsamındaki kabul edilebilir uyum yöntemlerinin güncel uygulanma çerçevesini açıklamaktadır.

Malik veya işletici, mevzuat revizyonlarını takip etmek zorundadır. Bir önceki revizyona göre doğru olan uygulama yeni zorunlu düzenleme yürürlüğe girdikten sonra yeterli olmayabilir.

Uçuşa elverişlilik belgesi hangi durumda geri alınabilir?

Belgeye esas teknik şartların artık sağlanmaması geri alma veya askıya alma sürecini gündeme getirebilir. Örneğin zorunlu bakım süresinin aşılması, kritik bir uçuşa elverişlilik direktifinin uygulanmaması veya hava aracında onaysız büyük değişiklik yapılması ciddi uygunsuzluk yaratır.

Kaza veya ağır hasar sonrasında da mevcut belgenin normal operasyon için kullanılmaya devam edilmesi mümkün olmayabilir. Önce hasarın değerlendirilmesi, onaylı tamir tasarımının uygulanması, gerekli bakım release işlemleri ve gerekiyorsa otorite kontrolü tamamlanmalıdır.

Teknik kayıtların güvenilirliğini kaybetmesi de belge statüsünü etkileyebilir. Yaşam sınırlı parçanın geçmişi bilinmiyorsa veya logbook sürekliliğinde kritik boşluk varsa otorite güvenli kullanımın kanıtlanmasını isteyebilir.

Geri alma işlemi cezai yaptırım olmak zorunda değildir. Temel amaç uçuş emniyetini korumaktır. Uygunsuzluk giderildiğinde ilgili mevzuat izin veriyorsa belge yeniden geçerli hale getirilebilir veya yeniden düzenlenebilir.

Uçuşa elverişlilik belgesinin iptali hangi durumda söz konusu olabilir?

İptal, belgenin dayanağının ortadan kalktığı veya belgenin hukuken sürdürülemeyeceği durumlarda gündeme gelebilir. Hava aracının sertifikasyon statüsünün değişmesi, ağır ve geri döndürülemez uygunsuzluklar veya mevzuatta öngörülen diğer durumlar buna örnek olabilir.

Belgenin sahte veya gerçeğe aykırı bilgiye dayanarak alınmış olması da idari ve gerektiğinde cezai sonuç doğurabilir. Teknik kayıtların kasıtlı biçimde tahrif edilmesi yalnız sertifikasyon sorunu değil, havacılık emniyetini doğrudan etkileyen ciddi bir ihlaldir.

İptal ile geçici askıya alma aynı hukuki sonuç değildir. Askıya alma, şartlar düzelene kadar belgenin kullanımını durdurabilir; iptal ise mevcut belgenin hukuki varlığını sona erdirir ve yeni başvuru gerekebilir.

Somut işlemde hangi kararın verildiği, hangi hukuki dayanağa bağlı olduğu ve kararın itiraz/yargı yolları yazılı idari işlem üzerinden değerlendirilmelidir.

Şikago Sözleşmesi ve yabancı sertifikalar m.86’yı nasıl etkiler?

m.86, Türkiye’nin taraf olduğu milletlerarası anlaşmaları saklı tutar. Sivil havacılıkta Şikago Sözleşmesi ve özellikle uçuşa elverişliliğe ilişkin Ek-8 temel uluslararası çerçevelerden biridir.

Yabancı otorite tarafından düzenlenen tip sertifikaları veya uçuşa elverişlilik belgeleri, ilgili kabul rejimi kapsamında Türkiye’de dikkate alınabilir. SHGM güncel sisteminde EASA, FAA ve Brezilya ANAC tarafından yayımlanan belirli tip sertifikalarının kabulü konusunda resmi bilgiler yayımlar.

Ancak yabancı belgeye sahip olmak, belirli bir uçağın Türk sicilinde otomatik sertifikalandırılması anlamına gelmez. Hava aracının seri numarası bazında teknik konfigürasyonu, bakım geçmişi ve Türk mevzuatına uyumu ayrıca doğrulanır.

Türk tescilli hava aracının yurtdışında işletilmesi halinde de tescil devleti sorumlulukları, işletme devleti kuralları ve varsa ikili anlaşmalar birlikte incelenebilir. Uçuşa elverişlilik sorumluluklarının devri veya paylaşımı özel anlaşmalara tabi olabilir.

Uçak satılırsa veya tescil devleti değişirse uçuşa elverişlilik belgesi ne olur?

Hava aracının satışı, mülkiyetin değişmesi anlamına gelir; teknik sertifikasyonun aynı biçimde otomatik devam edeceği varsayılmamalıdır. Yeni malik, tescil ve sürekli uçuşa elverişlilik sorumluluklarını devralırken belge ve kayıtların güncelliğini kontrol etmelidir.

Hava aracı Türkiye’den başka devlet siciline çıkacaksa export airworthiness certification ve yeni devletin kabul koşulları gündeme gelebilir. Türk belgesinin yabancı devlet tarafından hangi kapsamda kabul edileceği o devletin mevzuatı ve uluslararası düzenlemelerle belirlenir.

Yabancı sicilden Türkiye’ye gelen uçakta ise önceki sertifika ve export certificate teknik delil niteliğindedir; SHGM’nin Türk siciline giriş için aradığı şartlar ayrıca tamamlanır.

Satış sözleşmesinde teknik kayıtların teslimi açık kapanış şartı olmalıdır. Sertifika aslı bulunup logbook ve bakım kayıtları eksikse yeni malik ciddi sertifikasyon maliyetiyle karşılaşabilir.

Uçuşa elverişlilik denetiminde hangi kayıtlar özellikle incelenir?

Hava aracının tip ve seri numarası, tescil işareti, mevcut uçuşa elverişlilik sertifikası ve varsa uçuşa elverişlilik gözden geçirme belgesi ilk gruptur.

Bakım programı, son ağır bakım kayıtları, line/base maintenance release belgeleri, motor ve APU durumları, life-limited parts kayıtları ve zorunlu direktiflerin uyum tabloları ikinci gruptur.

Modifikasyon, repair, STC ve teknik emir kayıtları üçüncü gruptur. Onaysız veya kaynağı belirsiz değişiklik tespit edilirse hava aracının onaylı konfigürasyona dönüşü veya yeni tasarım onayı gerekebilir.

Ağırlık-denge raporu, equipment list, minimum equipment list ile gerçek uçak konfigürasyonunun uyumu da önemlidir. Teknik belgedeki ekipmanla uçaktaki ekipman farklıysa kayıtlar düzeltilmeden normal işletim devam ettirilmemelidir.

2920 m.86 için 16 maddelik kontrol listesi

• Hava aracı doğru tip sertifikasyon temelinde mi?
• Üretici seri numarası ve tescil işareti doğru mu?
• Uçuşa elverişlilik sertifikası geçerli mi?
• Gözden geçirme sertifikası gerekiyorsa güncel mi?
• Bakım programı onaylı ve güncel mi?
• Zorunlu Airworthiness Directive’ler uygulanmış mı?
• Life-limited parts kayıtları eksiksiz mi?
• Motor ve APU durumları doğrulanmış mı?
• Büyük tamir ve modifikasyonlar onaylı mı?
• Bakım kuruluşu uygun yetkiye sahip mi?
• Sürekli uçuşa elverişlilik yönetimi mevzuata uygun mu?
• SHT-21 Rev.2 hükümleri kontrol edildi mi?
• SHT-CAM Rev.9 hükümleri kontrol edildi mi?
• UED-2026/1 güncel uyum yöntemleri incelendi mi?
• Belgenin askıya alınmasına veya geri alınmasına yol açan açık uygunsuzluk var mı?
• Satış veya tescil değişikliğinde yeni sertifikasyon adımları planlandı mı?

Site içi ilgili içerikler

Uçuşa elverişlilik muayene ve kontrolü – m.85 · Türk Uçak Sicili – m.50 · Uçak parçaları ve teferruat – m.68

Resmî kaynaklar

• 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu – m.86
• SHY-21 Yönetmeliği – Resmî Gazete
• SHGM – Uçuşa Elverişlilik Sertifikaları
• SHGM – UED-2026/1 Genelgesi
• SHGM – SHT-CAM Revizyon 9

Sık Sorulan Sorular