Sivil Hava Aracı Türk Uçak Siciline Girmeden Önce Muayene Edilir mi? Uçuşa Elverişlilik Kontrolü | 2920 m.85 (2026)

2920 sayılı Kanun m.85 neyi düzenler?

2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanununun 85. maddesi, sivil hava araçlarının teknik uçuş emniyetine ilişkin temel kontrol kuralını kurar. Kanunun amacı yalnız hava aracının kimin adına kayıtlı olduğunu belirlemek değildir. Bir hava aracının Türk sivil havacılık sisteminde işletilebilmesi için teknik açıdan uçuşa elverişli olduğunun da idari ve teknik denetim sistemi içinde doğrulanması gerekir.

Maddeye göre sivil hava araçları Türk Uçak Siciline tescil edilmeden önce uçuşa elverişlilik yönünden muayene ve kontrol edilir. Ayrıca tescilden sonra da ilgili mevzuatta öngörülen hallerde bu denetimler devam eder. Dolayısıyla ilk tescil bir defalık ve süresiz bir teknik güvence sağlamaz. Hava aracının hizmet ömrü boyunca sürekli uçuşa elverişliliğin korunması gerekir.

Bu sistem iki farklı hukuki alanı birbirine bağlar. Birincisi Türk Uçak Sicili ve tescil hukuku; ikincisi ise teknik sertifikasyon, bakım ve sürekli uçuşa elverişlilik rejimidir. Sicil kaydı mülkiyet ve hukuki statü bakımından önem taşırken uçuşa elverişlilik kontrolü teknik emniyet bakımından belirleyicidir.

m.85 ayrıca muayene ve kontrolün esasları, uygulanacak standartlar ve kontrolü yapacak kuruluşların ilgili idari düzenlemelerle belirlenmesine imkân verir. Günümüzde bu görev Sivil Havacılık Genel Müdürlüğünün düzenleme, yetkilendirme ve denetim sistemi içinde yürütülmektedir.

Türk Uçak Siciline tescilden önce muayene neden yapılır?

Tescil öncesi muayenenin temel amacı, Türk siciline girecek hava aracının teknik geçmişinin ve mevcut durumunun uçuş emniyeti standartlarına uygun olup olmadığını belirlemektir. Bir hava aracının satın alınmış olması, ithalat işlemlerinin tamamlanması veya mülkiyet şartlarının sağlanması onun otomatik olarak uçuşa elverişli olduğu anlamına gelmez.

Özellikle daha önce yabancı bir devlet sicilinde kayıtlı kullanılmış hava araçlarında teknik geçmiş kritik öneme sahiptir. Bakım kayıtları, uçuş saatleri, iniş-kalkış çevrimleri, motor ve APU kayıtları, zorunlu uçuşa elverişlilik direktiflerinin uygulanma durumu, büyük tamir ve modifikasyonlar ile kaza/olay geçmişi incelenmelidir.

Tescil öncesi teknik kontrol, yalnız fiziki gözle muayene değildir. Hava aracının tip sertifikası, kabul edilmiş tasarım verileri, üretim standardı, bakım programı ve teknik kayıt sürekliliği birlikte değerlendirilir. Eksik teknik kayıt, hava aracının fiziksel olarak iyi durumda görünmesine rağmen sertifikasyon bakımından ciddi engel yaratabilir.

Alıcı açısından bu kontrol aynı zamanda hukuki ve ekonomik bir due diligence aracıdır. Teknik uygunluk sorunu bulunan uçak, tescil edilebilse dahi gerekli uçuşa elverişlilik sertifikası olmadan ticari işletmede kullanılamaz. Bu nedenle satın alma sözleşmesinde teslim ve kapanış şartları uçuşa elverişlilik durumuyla açıkça ilişkilendirilmelidir.

Tescilden sonra uçuşa elverişlilik kontrolleri biter mi?

Hayır. m.85, tescil sonrasında da mevzuatta öngörülen hallerde muayene ve kontrol yapılacağını açıkça düzenler. Hava aracının teknik durumu kullanım, bakım, parça değişimi, modifikasyon, kaza veya ağır hasar gibi nedenlerle zaman içinde değişebilir.

Sürekli uçuşa elverişlilik kavramı, hava aracının yalnız ilk teslim tarihinde değil bütün işletme süresince uygun bakım ve kontrol sistemi altında tutulmasını ifade eder. Bakım programına uygun periyodik işlemlerin yapılması, zorunlu direktiflerin uygulanması, arızaların giderilmesi ve teknik kayıtların güncel tutulması bu sistemin parçalarıdır.

SHGM tarafından 11 Eylül 2026 tarihinde yürürlüğe konulan SHT-CAM Revizyon 9, sürekli uçuşa elverişlilik yönetimi alanındaki güncel düzenleyici çerçevenin parçasıdır. Revizyonun sınırlı bir maddede değişiklik yapmış olması, SHT-CAM sisteminin bütününün yürürlükte ve denetim konusu olduğu gerçeğini değiştirmez.

İşletici veya malik, uçuşa elverişlilik sorumluluğunu yalnız bakım kuruluşuna sözleşmeyle devrederek ortadan kaldıramaz. Yetkilendirilmiş kuruluşların görevleri bulunmakla birlikte malik, işletici, sürekli uçuşa elverişlilik yönetim kuruluşu ve bakım kuruluşunun sorumlulukları kendi mevzuat alanlarında ayrı ayrı devam eder.

Türk Uçak Siciline tescil ile uçuşa elverişlilik belgesi aynı şey midir?

Hayır. Tescil ve uçuşa elverişlilik iki farklı hukuki işlemdir. Tescil, hava aracının Türk Uçak Siciline kaydedilmesiyle ilgilidir. Uçuşa elverişlilik belgesi ise hava aracının teknik ve sertifikasyon şartlarını sağlayarak uçuş yapmaya uygunluğunu gösterir.

Bir hava aracının mülkiyet ve tescil şartlarını sağlaması, teknik sertifika şartlarını otomatik olarak sağlamaz. Aynı şekilde teknik olarak uçabilecek durumda olan bir hava aracı, Türk siciline kayıt ve gerekli idari belgeler tamamlanmadan normal şekilde Türk sivil hava aracı olarak işletilemez.

2920 m.86, uçuşa elverişlilik belgesinin verilmesi, geri alınması ve iptali konusunu ayrıca düzenler. Bu nedenle m.85 teknik muayene ve kontrol sürecini; m.86 ise bunun sonucunda ortaya çıkan belgelendirme rejimini oluşturur.

Satın alma veya finansman kapanışında “aircraft registration certificate” ile “certificate of airworthiness” aynı belgeymiş gibi kontrol yapılmamalıdır. Her belgenin geçerlilik tarihi, düzenleyen makam, kapsamı ve varsa sınırlamaları ayrı incelenmelidir.

2025 tarihli SHY-21 Yönetmeliği m.85 bakımından neden önemlidir?

28 Nisan 2025 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan güncel SHY-21 Yönetmeliği, ülkemizin sivil hava aracı siciline kayıtlı veya kaydedilecek hava araçları ile ilgili ürün, parça ve cihazların uçuşa elverişlilik ve çevresel sertifikasyonuna ilişkin usul ve esasları düzenler. Yönetmelik aynı zamanda tasarım ve üretim organizasyonlarının yetkilendirilmesini de kapsar.

SHY-21’in kapsamı tip sertifikası, tahditli tip sertifikası, ilave tip sertifikası, uçuşa elverişlilik sertifikaları, özel uçuş izinleri, tamir tasarım onayları, çevresel koruma gereksinimleri, parça ve cihaz sertifikasyonu ile uçuşa elverişlilik direktifleri gibi geniş bir alanı kapsar.

Bu nedenle m.85’teki “muayene ve kontrol” kavramını yalnız hangarda yapılan fiziksel kontrol olarak anlamak eksik olur. Hava aracının onaylı tasarıma uygunluğu ve sertifikasyon zinciri de teknik uçuşa elverişlilik değerlendirmesinin parçasıdır.

SHY-21’in dayanağında 2920 sayılı Kanunun özellikle 86 ve 87. maddeleri ile Şikago Sözleşmesinin uçuşa elverişlilik konulu Ek-8 hükümleri bulunur. m.85 ise bu sistemin kanundaki genel muayene ve kontrol temelini oluşturur.

SHT-21, SHT-CAM ve UED-2026/1 neyi değiştirir?

SHGM’nin 15 Eylül 2026 tarihli duyurusuna göre SHT-21 en son 2 Temmuz 2026 tarihinde Revizyon 2, SHT-CAM ise 11 Eylül 2026 tarihinde Revizyon 9 olarak yürürlüktedir. Aynı duyuruyla yayımlanan UED-2026/1 Genelgesi, bu talimatların uygulanmasında kabul edilebilir uyum yöntemleri ve rehber dokümanlara ilişkin güncel çerçeveyi belirler.

UED-2026/1 kapsamında Genelge eklerinde Türkçe olarak yer verilen kabul edilebilir uyum yöntemleri ve rehber dokümanlar, SHGM düzenleyici işlemi niteliğinde olup SHT-21 ve SHT-CAM kapsamındaki faaliyetlerde öncelikle uygulanır. Genelgede farklı yöntem kullanmak isteyen kuruluş ve kişilerin öngörülen usule uygun olarak SHGM onayı alması gerekir.

Bu güncel değişiklikler, 2920 m.85’in genel kanuni kuralının uygulamadaki teknik ayrıntılarının zaman içinde geliştiğini gösterir. Kanun sabit temel çerçeveyi kurarken, teknik havacılık standartları talimat ve genelgelerle güncel tutulur.

Hava aracı alımı, ithalatı, tescili veya yeniden hizmete alınması işlemlerinde yalnız eski bir bakım mevzuatı listesine güvenilmemelidir. İşlem tarihinde yürürlükte olan SHGM düzenlemeleri kontrol edilmelidir.

Uçuşa elverişlilik muayenesinde hangi standartlar uygulanır?

Uygulanacak standartlar hava aracının kategorisine, tip sertifikasına, üretim ve tasarım onayına, kullanım amacına ve ilgili uluslararası standartlara göre belirlenir. Şikago Sözleşmesinin Ek-8 uçuşa elverişlilik alanında temel uluslararası referanslardan biridir.

SHY-21 ve SHT-21 sistemi, EASA sertifikasyon yaklaşımıyla uyumlu teknik çerçeveye dayanır. SHGM ayrıca kabul edilen tip sertifikaları ve ilgili teknik standartlar konusunda resmi listeler ve rehberler yayımlar. SHGM’nin güncel sertifikasyon sayfasında EASA, FAA ve Brezilya ANAC tarafından yayımlanmış belirli tip sertifikalarının kabul edildiği bilgisi yer almaktadır.

Ancak yabancı otorite tarafından bir tip sertifikasının düzenlenmiş olması, belirli hava aracının Türk sicilinde otomatik olarak uçuşa elverişli sayılacağı anlamına gelmez. Seri numarası bazındaki hava aracının bakım ve konfigürasyon durumu ayrıca doğrulanmalıdır.

Özellikle büyük tamir veya modifikasyon yapılmış uçaklarda kullanılan tasarım verisinin onaylı olması gerekir. Supplemental Type Certificate, repair design approval veya eşdeğer onayların gerçek hava aracı üzerindeki uygulaması teknik kayıtlarla eşleştirilmelidir.

Muayene ve kontrolü kim yapar?

m.85, muayene ve kontrolün esasları ile bu işlemleri yapacak kuruluşların idari düzenlemelerle belirlenmesini öngörür. Güncel sistemde SHGM doğrudan düzenleyici ve denetleyici otoritedir; ayrıca belirli faaliyetler yetkilendirilmiş kuruluşlar ve onaylı personel tarafından mevzuata uygun şekilde yürütülür.

Bakım kuruluşunun yetkisi ile uçuşa elverişlilik gözden geçirme yetkisi aynı olmayabilir. Kuruluşun sahip olduğu SHGM onayının kapsamı, hava aracı tipi ve yapılacak işlem bakımından geçerli olmalıdır.

Yabancı bir bakım kuruluşunun düzenlediği bakım çıkış belgesinin Türkiye’de hangi şartlarla kabul edileceği de ayrı değerlendirilmelidir. İlgili ikili veya çok taraflı anlaşmalar, SHGM kabul prosedürleri ve sertifika geçerliliği önem taşır.

Malik veya işletici, hizmet aldığı kuruluşun yetki sertifikasını ve kapsamını işlem öncesinde kontrol etmelidir. Yetki kapsamı dışında yapılan bakım veya inceleme, uçuşa elverişlilik belgesinin geçerliliğini riske atabilir.

Yurtdışından satın alınan veya ithal edilen uçakta hangi kontroller önemlidir?

İthal hava aracında öncelikle önceki devlet sicilinden terkin belgesi ve teknik kayıt zinciri incelenir. Hava aracının aynı anda iki farklı devletin normal sicilinde kayıtlı olması mümkün değildir. Tescil hukuku ile teknik sertifikasyon süreci eş zamanlı planlanmalıdır.

Export Certificate of Airworthiness veya eşdeğer belge varsa belgenin düzenleyen otoritesi, tarihi ve şartları incelenir. Bu belge önemli bir teknik kaynak olsa da Türk makamının kendi mevzuatı uyarınca yapacağı değerlendirmeyi tamamen ortadan kaldırmaz.

Airworthiness Directives, life-limited parts, engine/APU status, damage history, repairs, modifications ve continuing airworthiness kayıtları eksiksiz olmalıdır. Özellikle eksik logbook veya kayıp bakım kaydı gelecekte yeniden oluşturulması zor bir sertifikasyon problemi doğurabilir.

Satın alma sözleşmesinde teslim şartı olarak “airworthy condition” ifadesi tek başına yeterli olmayabilir. Hangi otoritenin standardına göre, hangi sertifikalarla ve hangi teknik kayıt setiyle teslim yapılacağı açıkça yazılmalıdır.

Büyük tamir, modifikasyon veya hasar sonrası tekrar kontrol gerekir mi?

Evet, yapılan işlemin niteliğine göre uçuşa elverişlilik değerlendirmesi yeniden gündeme gelebilir. Hava aracının onaylı tasarımına etki eden modifikasyonların uygun tasarım verisine dayanması gerekir. Büyük tamirlerin de onaylı teknik yöntemlerle ve yetkili kuruluşlar tarafından yapılması zorunludur.

Kaza veya ciddi olay sonrası yalnız hasarın fiziksel olarak onarılması yeterli değildir. Onarımın tasarım onayı, malzeme ve parça uygunluğu, bakım release kayıtları ve gerekiyorsa uçuş testleri tamamlanmalıdır.

Yeni aviyonik sistem, kabin konfigürasyonu, anten, özel görev ekipmanı veya yapısal değişiklik gibi işlemler ağırlık-denge, elektrik yükü, performans ve sertifikasyon verileri üzerinde etki yaratabilir. Değişikliğin küçük veya büyük sınıflandırması yetkili teknik çerçevede yapılmalıdır.

Değişikliklerin teknik kayıtları saklanmalı; hava aracı satıldığında yeni malike devredilmelidir. Eksik modifikasyon belgesi, sonraki otorite denetiminde veya satış due diligence sürecinde ciddi değer kaybı yaratabilir.

Tescil ve uçuşa elverişlilik dosyasında hangi belgeler kontrol edilmelidir?

İlk grup mülkiyet ve sicil belgeleridir: satış sözleşmesi veya mülkiyet dayanağı, önceki sicilden terkin belgesi, üretici ve seri numarası, tescil işareti ve malik bilgileri.

İkinci grup sertifikasyon belgeleridir: tip sertifikası verileri, varsa export airworthiness certificate, uçuşa elverişlilik sertifikası başvuru belgeleri, gürültü sertifikası ve gerekli özel izinler.

Üçüncü grup teknik kayıtlardır: airframe, engine ve APU logları, zorunlu direktif kayıtları, life-limited parts listesi, bakım programı, ağır bakım kayıtları, tamir ve modifikasyon dosyaları.

Dördüncü grup organizasyon ve yetki belgeleridir: bakım kuruluşu onayı, CAMO/CAO yetkisi, ilgili sertifikalı personel belgeleri ve SHGM başvuru/onay kayıtları. Her belgenin işlem tarihinde geçerli olduğu doğrulanmalıdır.

2920 m.85 için 16 maddelik kontrol listesi

• Hava aracının üretici seri numarası doğru mu?
• Önceki devlet sicili ve terkin belgesi mevcut mu?
• Tip sertifikası veya kabul edilen tasarım verisi uygun mu?
• Tescil öncesi uçuşa elverişlilik incelemesi tamamlandı mı?
• Airframe logbook eksiksiz mi?
• Motor ve APU kayıtları eksiksiz mi?
• Uçuşa elverişlilik direktifleri uygulanmış mı?
• Life-limited parts süreleri doğrulanmış mı?
• Büyük tamir ve modifikasyonlar onaylı mı?
• Bakım kuruluşunun yetki kapsamı uygun mu?
• Sürekli uçuşa elverişlilik yönetimi mevzuata uygun mu?
• SHT-21 Rev.2 ve SHT-CAM Rev.9 güncel hükümleri kontrol edildi mi?
• UED-2026/1 kapsamındaki güncel uygulama yöntemleri incelendi mi?
• Uçuşa elverişlilik belgesi ile tescil belgesi ayrı ayrı mevcut mu?
• Sigorta ve diğer işletme belgeleri güncel mi?
• Tescil sonrası periyodik denetim planı oluşturuldu mu?

Site içi ilgili içerikler

Türk Uçak Sicili nedir? – m.50 · Uçak ipoteğinin devri ve sona ermesi – m.84 · Uçak parçaları ve teferruat – m.68

Resmî kaynaklar

• 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu – m.85
• 28.04.2025 tarihli SHY-21 Yönetmeliği – Resmî Gazete
• SHGM – SHY-21 Yönetmeliği Hakkında
• SHGM – UED-2026/1 Genelgesi
• SHGM – SHT-CAM Revizyon 9

Sık Sorulan Sorular