Deniz Kirliliği Tazminatında Zamanaşımı Kaç Yıl? 5 Yıl ve 10 Yıl Kuralı | 5312 m.12 (2026)
Kısa ve net cevap: 5312 sayılı Kanun m.12 uyarınca Kanun kapsamındaki tazminat talepleri, zarar görenin zararı ve sorumlu tarafı öğrendiği tarihten itibaren beş yıl içinde ileri sürülmelidir; her hâlde olay tarihinden itibaren on yıl geçmekle talep süresi sona erer. Kirlenme bir dizi olaydan meydana gelmişse on yıllık üst sürenin hesabında son olayın tarihi dikkate alınır. Türkiye’nin taraf olduğu uluslararası sözleşmelerde farklı veya özel süreler bulunuyorsa bu sözleşme hükümleri ayrıca uygulanır.
- 5 yıl ve 10 yıl kuralı
- 5 yıllık süre ne zaman başlar?
- 10 yıllık üst süre nasıl hesaplanır?
- Bir dizi olay varsa hangi tarih esas alınır?
- Uluslararası sözleşmeler
- İhtar veya başvuru süreyi korur mu?
- Tarihlerin ispatı
- Hesap örnekleri
- Mersin dosyalarında süre kontrolü
- Sık sorulan sorular
5312 m.12’deki 5 Yıl ve 10 Yıl Kuralı Nedir?
5312 sayılı Kanun deniz kirliliği tazminatında iki aşamalı bir süre sistemi kurar. Birinci süre, zarar görenin hem zararı hem de sorumlu tarafı öğrendiği tarihten itibaren beş yıldır. İkinci süre ise öğrenme gerçekleşmese bile olay tarihinden itibaren işleyen on yıllık üst süredir. Bu iki süre birlikte değerlendirilir.
Örneğin kirlilik olayı 1 Haziran 2026’da gerçekleşmiş, zarar gören kişi zararı ve sorumlu gemiyi aynı gün öğrenmişse beş yıllık süre 1 Haziran 2026’dan itibaren hesaplanır. Sorumlu gemi daha sonra yapılan teknik inceleme ile 1 Aralık 2026’da kesin biçimde belirlenmişse öğrenme tarihinin dosya belgeleriyle değerlendirilmesi gerekir.
Kanunun güncel metni Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı – 5312 sayılı Kanun üzerinden doğrulanmalıdır.
Beş Yıllık Süre Ne Zaman Başlar?
Kanun, yalnız olay tarihini değil zarar ile sorumlu tarafın öğrenilmesini esas alır. Bu nedenle beş yıllık sürenin başlangıcı için zarar görenin hangi tarihte tazmin edilebilir zararı ve bu zarardan sorumlu tarafı bildiği somut dosyada belirlenir. Sadece denizde kirlilik görüldüğü tarih, sorumlu taraf bilinmiyorsa her zaman öğrenme tarihiyle aynı olmayabilir.
Zararın ekonomik boyutu da sonradan belirginleşebilir. Ancak zarar görenin zararın bütün kuruşlarını hesaplamış olması aranmaz; hukuken dikkate alınabilir zararın ve sorumlu tarafın öğrenildiği tarih önemlidir. Bu nedenle “ekspertiz raporu üç yıl sonra çıktı, süre o zaman başladı” şeklinde otomatik bir kural kurulamaz.
Öğrenme tarihi bakımından resmî tutanak, tebligat, acente yazışması, zarar tespit raporu, sigorta başvurusu veya dava öncesi ihtar gibi belgeler delil olabilir. Tarafların sonraki anlatımlarından önce zaman damgalı kayıtlar tercih edilmelidir.
On Yıllık Üst Süre Nasıl Hesaplanır?
5312 m.12, öğrenme gerçekleşmese veya sorumlu taraf yıllarca bulunamasa dahi olaydan itibaren on yıllık bir üst sınır getirir. Bu üst süre, hukuki belirsizliğin süresiz devam etmesini engeller. Zarar gören “sorumluyu daha geç öğrendim” dese bile olaydan itibaren on yıllık üst süre aşılmışsa Kanundaki özel süre sonucu gündeme gelir.
On yıllık süre hesabında olay tarihi doğru belirlenmelidir. Tek bir tanker kazasında sızıntının başladığı olay tarihi genellikle nettir. Yavaş veya farklı zamanlara yayılan boşaltım, ardışık tank sızıntıları veya aynı kirlilik olayını oluşturan birden fazla fiil varsa m.12’nin “bir dizi olay” kuralı ayrıca incelenir.
Üst sürenin varlığı nedeniyle sorumlu taraf bulunamamış dosyalarda delil ve araştırma işlemleri ertelenmemelidir. AIS, VDR ve bazı dijital sistem kayıtlarının saklama süresi on yıldan çok daha kısa olabilir.
Kirlenme Bir Dizi Olaydan Oluşuyorsa Hangi Tarih Esas Alınır?
5312 m.12, kirlenmenin tek olay değil bir dizi olay sonucu meydana gelmesi halinde on yıllık üst sürenin son olay tarihinden itibaren hesaplanmasını öngörür. Bu hüküm, aynı kirlenme sürecine bağlı ardışık fiillerde ilk olay tarihinin tek başına esas alınmasını engeller.
Ancak birbirinden bağımsız iki ayrı kirlilik olayını sırf aynı tesis veya gemiyle ilgili olduğu için tek olay dizisi saymak doğru değildir. Olaylar arasındaki teknik, zaman ve nedensellik bağı incelenmelidir. Aynı tanktan günler boyunca devam eden sızıntı ile aylar sonra gerçekleşen yeni bir kaza hukuken farklı değerlendirilebilir.
Olay dizisinin başlangıç ve bitişini belirlemek için operasyon kayıtları, tank seviyeleri, kamera, sensör, jurnal ve müdahale raporları kullanılmalıdır. Son olay tarihinin hatalı seçilmesi üst süre hesabını doğrudan etkiler.
Uluslararası Sözleşmelerde Farklı Süre Varsa Hangisi Uygulanır?
5312 m.12, Türkiye’nin taraf olduğu uluslararası sözleşmelerdeki özel süre hükümlerini saklı tutar. Deniz kirliliğinin türüne göre uluslararası petrol kirliliği veya diğer deniz sorumluluk rejimleri daha kısa hak düşürücü süreler veya farklı dava açma şartları öngörebilir.
Bu nedenle “5312’de beş yıl var, beş yıl içinde her zaman dava açılır” sonucu güvenli değildir. Önce olayın hangi uluslararası sözleşmenin maddi ve coğrafi kapsamına girdiği belirlenmelidir. Sözleşme özel süre getiriyorsa bu süre kaçırılmamalıdır.
Sorumluluk sınırı ve uluslararası sözleşme seçimi için Deniz Kirliliğinde Sorumluluk Sınırlandırılabilir mi? yazımız tamamlayıcıdır.
İhtar, Sigorta Başvurusu veya İdari Talep Süreyi Her Durumda Korur mu?
Hayır. Bir ihtarname göndermek, sigortacıya başvurmak veya idari kuruma tazminat dosyası vermek her hukuk rejiminde aynı sonucu doğurmaz. Zamanaşımının kesilmesi, durması veya uluslararası sözleşmedeki hak düşürücü sürenin korunması için hangi işlemin gerekli olduğu uygulanacak düzenlemeye göre belirlenir.
Özellikle uluslararası sözleşmede “belirli süre içinde dava açma” veya benzeri hak düşürücü şart bulunuyorsa yalnız müzakere veya ihbar yapmak yeterli olmayabilir. Bu nedenle olayın ilk hukuki incelemesinde bir “süre matrisi” hazırlanmalıdır.
5312 m.11 kapsamındaki tazminat bildirim dosyasını Deniz Kirliliği Tazminat ve Müdahale Gideri Talebi Nasıl Bildirilir? yazımızda açıkladık.
Öğrenme ve Olay Tarihleri Nasıl İspatlanır?
- İlk kirlilik ihbarının tarih-saat kaydını alın.
- Resmî olay ve müdahale tutanaklarını saklayın.
- Zarar görenin ilk zarar tespit veya ekspertiz tarihini kaydedin.
- Sorumlu gemi/tesisin ilk ne zaman belirlendiğini belgeleyin.
- Sigorta veya P&I ile ilk yazışma tarihini saklayın.
- İhtar ve başvuru evrakının tebliğ kayıtlarını koruyun.
- Bir olay dizisi varsa her sızıntının başlangıç-bitiş kayıtlarını çıkarın.
- Teknik raporların yalnız düzenleme tarihini değil dayandığı olay tarihlerini yazın.
- Uluslararası sözleşme uygulanıyorsa özel süreyi ayrı kaydedin.
- Dava/başvuru için son günü takvimde güvenlik payıyla izleyin.
Süre Hesabına İlişkin Örnekler
Örnek 1: Olay 10 Ocak 2026’da gerçekleşmiş ve zarar gören aynı gün hem zararını hem sorumlu gemiyi öğrenmiştir. Beş yıllık öğrenme süresi bu tarihten itibaren işlemeye başlar; on yıllık üst sınır ayrıca 10 Ocak 2036’dır.
Örnek 2: Olay 10 Ocak 2026’da gerçekleşmiş ancak kaynağı bilinmeyen kirliliğin sorumlu gemisi 10 Temmuz 2027’de teknik incelemeyle belirlenmiştir. Beş yıllık öğrenme süresi açısından 10 Temmuz 2027 önem kazanır; fakat on yıllık üst süre yine olay tarihinden hesaplanır.
Örnek 3: Aynı tank arızasına bağlı sızıntılar 1–5 Mart 2026 arasında devam etmiş ve hukuken tek olay dizisi oluşturmuştur. M.12’deki üst süre bakımından son olay olan 5 Mart 2026 tarihi dikkate alınır. Somut olayda olayların tek bir dizi oluşturduğu teknik delille belirlenmelidir.
Mersin’de Deniz Kirliliği Dosyalarında Süre Kontrolü
Mersin Limanı veya açıklarında meydana gelen olaylarda sorumlu tarafın yabancı gemi olması, sigorta ve uluslararası sözleşme katmanını sıkça gündeme getirir. Bu nedenle Türk Kanunundaki beş ve on yıllık sürelerle yetinmeden geminin taşıdığı madde, bayrağı, sertifikaları ve uygulanabilir sözleşme aynı gün incelenmelidir.
Kaynağı bilinmeyen kirlenmede sorumlu tarafın tespiti zaman alabilir. Bu süreç için Kirleten Belli Değilse Kim Müdahale Eder? yazımızdaki delil koruma adımları uygulanmalıdır.
Sık Sorulan Sorular
1. 5312’ye göre deniz kirliliği tazminatı zamanaşımı kaç yıldır?
Zarar ve sorumlu tarafın öğrenilmesinden itibaren beş yıl; her halde olaydan itibaren on yıllık üst süre vardır.
2. Beş yıl olay tarihinden mi başlar?
Beş yıllık süre zarar ile sorumlu tarafın öğrenilmesine bağlanmıştır. On yıllık üst süre olay tarihinden başlar.
3. Sorumlu gemi üç yıl sonra bulunursa ne olur?
Öğrenme tarihi beş yıllık süre bakımından önemlidir; ancak on yıllık üst sınır olay tarihinden işlemeye devam eder.
4. Birden fazla sızıntı varsa hangi tarih esas alınır?
Kirlenme hukuken bir olay dizisinden oluşuyorsa m.12 üst süreyi son olay tarihine bağlar.
5. Uluslararası sözleşmede üç yıllık süre varsa beş yıl beklenebilir mi?
Hayır. 5312, uluslararası sözleşmelerdeki özel süreleri saklı tutar; uygulanabilir özel süre kaçırılmamalıdır.
6. Sigortacıyla görüşmek süreyi keser mi?
Her durumda değil. Uygulanacak mevzuata göre süreyi koruyan hukuki işlem ayrıca belirlenmelidir.
7. Zarar tespit raporu çıkana kadar süre başlamaz mı?
Böyle otomatik bir kural yoktur. Esas olan zararın ve sorumlu tarafın öğrenilmesidir.
8. Sorumlu bilinmiyorsa delil toplamaya gerek var mı?
Evet. Elektronik ve teknik deliller kısa sürede kaybolabilir; tespit süreci derhal başlatılmalıdır.
9. On yıllık süre uzatılabilir mi?
5312’deki üst süre ve uygulanabilir uluslararası sözleşme hükümleri somut olayda esas alınır; sözleşmeyle keyfî şekilde değiştirilmemelidir.
10. Dosyada ilk yapılacak süre işlemi nedir?
Olay tarihi, zarar öğrenme tarihi, sorumlu taraf öğrenme tarihi ve varsa uluslararası sözleşmedeki özel son günler tek süre tablosuna yazılmalıdır.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
