Bilirkişilik Eğitiminde Devamsızlık Hakkı Ne Kadar? 1/12 Kuralı – Yönetmelik m.30/7 | 2026
Bilirkişilik eğitiminde devam zorunluluğunun hukuki dayanağı
Bilirkişilik Yönetmeliği m.30/7, temel eğitime katılımı zorunlu tutar. Aynı fıkra eğitim kuruluşuna, katılımcıların derslere devam durumunu gösteren bir çizelge düzenleme yükümlülüğü getirir ve derslerin 1/12’sine devam etmeyen kişinin eğitim programıyla ilişiğinin kesileceğini açıkça düzenler.
Bu hüküm, temel eğitimin yalnız belge almak için kayıt olunan biçimsel bir süreç olmadığını gösterir. Teorik ve uygulamalı derslerin fiilen takip edilmesi eğitimin tamamlanmasının şartıdır. Katılımcının eğitime kayıt yaptırmış olması, eğitim ücretini ödemiş bulunması veya ders notlarını sonradan edinmesi devam zorunluluğunun yerine geçmez.
2026 itibarıyla temel eğitim süresi Yönetmelik m.30/2 gereği 12 saat teorik ve 12 saat uygulamalı olmak üzere en az 24 ders saatidir. Süreyi ayrıntılı ele alan Bilirkişilik Temel Eğitimi Kaç Saat? rehberimizde 2025 değişikliği sonrası güncel düzenlemeyi açıkladık.
1/12 devamsızlık kuralı nasıl uygulanır?
Yönetmelik hükmü “derslerin 1/12’sine devam etmeyenlerin eğitim programıyla ilişiği kesilir” şeklindedir. Bu nedenle devamsızlık hesabı eğitim kuruluşunun onaylı programındaki toplam ders saati ve katılım çizelgesi üzerinden yapılmalıdır. Eğitim programı asgari 24 ders saatinden uzun düzenlenmişse hesap da fiilen yürütülen/onaylı ders saatleri üzerinden değerlendirilmelidir.
Asgari 24 ders saatlik bir program bakımından 1/12 oranı matematiksel olarak iki ders saatine karşılık gelir. Ancak bu sonuç “iki saat devamsızlık serbesttir” biçiminde yorumlanmamalıdır; Yönetmelik, 1/12’ye devam etmeyen kişinin programla ilişiğinin kesileceğini söyler. Bu nedenle eğitim kuruluşunun ders saati tanımı, yoklama yöntemi ve program çizelgesi mutlaka dikkate alınmalıdır.
Eğitim bir günün tamamı yerine farklı oturumlara ayrılmış olabilir. Yoklama da saat, ders veya oturum bazında tutulabilir. Katılımcı kendi hesabına güvenmek yerine eğitim kuruluşunun devam çizelgesini takip etmeli ve tereddüt varsa yazılı bilgi istemelidir. Çünkü ilişik kesme sonucu başvuru için gereken temel eğitim belgesinin alınmasını doğrudan etkiler.
Teorik ve uygulamalı derslerde devam kuralı ayrı mı uygulanır?
Yönetmelik m.30/7, temel eğitime katılımın zorunlu olduğunu genel olarak düzenler. Temel eğitim m.30/2 uyarınca teorik ve uygulamalı iki bölümden oluşur. Dolayısıyla katılımcının yalnız teorik derslere katılıp uygulamalı bölümü ihmal etmesi veya bunun tersini yapması temel eğitimin bütünlüğüyle bağdaşmaz.
Uygulamalı eğitimde Bilirkişi Bilgi Sisteminin kullanılması, sistematik tekniklerle çalışma, örnek olay üzerinden rapor düzenleme ve uygulama gözetimi gibi faaliyetler yürütülür. Bu faaliyetlerin yalnız ders notu okuyarak telafi edildiği varsayılamaz. Yönetmelik fiili katılımı esas aldığı için her iki eğitim bölümünün de onaylı programa uygun şekilde izlenmesi gerekir.
Teorik eğitim ise yargılama hukukunun genel ilkeleri, bilirkişilik mevzuatı, temel ve etik ilkeler, ispat faaliyeti, teknik-hukuki konu ayrımı ve rapor yazım usulü gibi konuları içerir. Temel eğitimin amacı iki kısmı birlikte tamamlamaktır.
Eğitim kuruluşu devam çizelgesi tutmak zorunda mı?
Evet. Yönetmelik m.30/7 bu konuda açık hüküm içerir. Eğitim kuruluşu, katılımcıların derslere devam durumunu gösteren çizelge düzenlemek zorundadır. Dolayısıyla devam kontrolü isteğe bağlı bir idari uygulama değil, Yönetmeliğin öngördüğü zorunlu eğitim kaydıdır.
Katılımcı bakımından bu çizelgenin önemi büyüktür. Eğitime katıldığı hâlde yoklamada hata bulunduğunu düşünen kişi durumu eğitim süreci devam ederken derhal kuruluşla paylaşmalıdır. Program tamamlandıktan sonra hatalı yoklama iddiasının ispatı daha güç hâle gelebilir.
Eğitim kuruluşunun izin ve denetim sistemi de Yönetmelikte ayrıntılıdır. Daire Başkanlığı eğitim kuruluşlarını denetleyebilir; eğitim programına ve mevzuata aykırılıklar izin bakımından sonuç doğurabilir. Bu nedenle yoklama ve devam çizelgesi yalnız katılımcı belgesi için değil, eğitim kuruluşunun mevzuata uygunluğu için de önem taşır.
Sağlık raporu veya başka mazeret devamsızlığı otomatik olarak kaldırır mı?
Yönetmelik m.30/7’de temel eğitim bakımından “mazeretli devamsızlık ayrıca sayılmaz” veya “sağlık raporlu günler hesaba katılmaz” şeklinde bir istisna yer almamaktadır. Hüküm, katılımı zorunlu tutar ve 1/12 oranındaki devamsızlığa ilişik kesme sonucu bağlar. Bu nedenle sağlık raporu veya kişisel mazeretin devam zorunluluğunu otomatik ortadan kaldırdığı sonucuna varılmamalıdır.
Somut eğitim programında olağanüstü durum, dersin eğitim kuruluşunca ertelenmesi veya telafi dersi düzenlenmesi gibi farklı bir durum varsa bunun mevzuata uygunluğu ve Daire Başkanlığının program onayı çerçevesinde değerlendirilmesi gerekir. Katılımcının kendi kararıyla kaçırdığı dersi başka bir gün başka grupla telafi ettiğini varsayması yeterli değildir.
En güvenli yöntem, zorunlu bir mazeret ortaya çıktığında eğitim kuruluşuna gecikmeden yazılı bildirim yapmak ve program/izin koşullarına uygun bir çözüm bulunup bulunmadığını sormaktır. Ancak açık Yönetmelik hükmü değiştirilmeden katılım şartının ortadan kalktığı söylenemez.
Geç kalmak veya dersten erken ayrılmak devamsızlık sayılır mı?
Yönetmelik, devamın nasıl dakika bazında ölçüleceğini tek tek düzenlemez; ancak devam çizelgesi tutulmasını zorunlu kılar. Eğitim kuruluşunun onaylı programı, ders saatleri ve yoklama yöntemi bu noktada önemlidir. Bir ders saatinin önemli bölümüne katılmamak, kuruluşun devam kayıtlarına devamsızlık olarak yansıyabilir.
Katılımcı, geç giriş veya erken çıkışların nasıl kaydedildiğini eğitimin başında öğrenmelidir. Özellikle 1/12 sınırının düşük olması nedeniyle küçük görünen devam eksiklikleri toplamda programla ilişiğin kesilmesi sonucuna yol açabilir.
Yoklama sisteminin elektronik veya imzalı çizelge olması sonucu değiştirmez. Esas olan katılımcının onaylı eğitim programına fiilen katılıp katılmadığıdır.
Eğitim programıyla ilişiğin kesilmesi ne anlama gelir?
İlişiğin kesilmesi, kişinin o temel eğitim programını başarıyla tamamlamış sayılmaması sonucunu doğurur. Yönetmelik m.32’deki tamamlama belgesi ancak eğitimi tamamlayan katılımcılara verilir. Devam şartını kaybeden kişi tamamlanmış bir temel eğitim belgesine dayanarak bilirkişilik başvurusu yapamaz.
Bu sonuç, bilirkişilik başvurusunun diğer şartlarından bağımsızdır. Kişinin beş yıllık mesleki kıdeminin bulunması, uzmanlık belgesine sahip olması veya uzun mesleki deneyimi eğitim devam şartını tek başına telafi etmez. Temel eğitimden açık bir muafiyet kapsamında değilse geçerli eğitim belgesi aranır.
İlişiği kesilen kişinin yeniden eğitim alıp alamayacağı, başvuracağı yeni eğitim programının koşulları ve güncel ilanlar üzerinden değerlendirilmelidir. Yönetmelik temel eğitim için tek seferlik başvuru hakkı sınırlaması getirmez; ancak yeni programın tüm devam ve içerik koşullarının yeniden sağlanması gerekir.
Devamsızlık temel eğitim belgesini nasıl etkiler?
Yönetmelik m.32’ye göre eğitimi tamamlayan katılımcılara eğitim kuruluşunca en geç 15 gün içinde temel eğitimi tamamladıklarına dair belge verilir. Buradaki temel koşul eğitimin tamamlanmış olmasıdır. M.30/7 uyarınca ilişiği kesilen kişi “eğitimi tamamlayan katılımcı” statüsünde değildir.
Belge, bilirkişilik başvurusunda sunulan belgelerden biridir ancak tek başına bilirkişiliğe kabul sağlamaz. Bölge kurulu ayrıca mesleki kıdem, fiili çalışma, uzmanlık alanı, adli sicil ve diğer kabul şartlarını inceler. Başvuru şartlarını ayrıca yayımlayacağımız kabul koşulları rehberinde m.38 üzerinden ayrıntılı ele alıyoruz.
Katılım belgesinin düzenlenmesi, eğitim kuruluşunun sorumluluğundadır. Belge üzerinde eğitim tarihi, program ve gerekli diğer unsurların doğru olması önemlidir. Eğitim kuruluşunun izinli olup olmadığı da Bilirkişilik Daire Başkanlığı duyurularından kontrol edilmelidir.
Yenileme eğitiminde de devam zorunluluğu var mı?
Yönetmelik m.30/8 yenileme eğitimini, sicile kayıtlı bilirkişiler için teorik ve uygulamalı toplam en az altı saat olmak üzere üç yılda bir verilen eğitim olarak düzenler. Bilirkişinin sicile kaydedildiği tarihten itibaren üçüncü yılın içinde yenileme eğitimine katılması zorunludur.
Temel eğitimdeki m.30/7 devam çizelgesi ve 1/12 hükmü doğrudan “temel eğitim” başlığı altında düzenlenmiştir. Yenileme eğitiminin kendi zorunluluğu ise m.30/8’de açıkça belirtilir. Yenileme programının fiili katılım koşulları eğitim ilanı ve Daire Başkanlığının güncel düzenlemeleriyle birlikte kontrol edilmelidir.
Yenileme eğitimini almayan kişi, bu eğitimi tamamlamadıkça yeniden bilirkişilik yapmak için başvuruda bulunamaz. Ayrıntılar için Bilirkişilik Yenileme Eğitimi Kaç Saat, Ne Zaman? rehberimizi inceleyebilirsiniz.
Katılımcının eğitim öncesi yapması gereken kontroller
- Eğitim kuruluşunun Daire Başkanlığından izinli olduğunu doğrulayın.
- Programın toplam ders saatini ve teorik/uygulamalı dağılımını öğrenin.
- Yoklama ve devam çizelgesinin nasıl tutulduğunu sorun.
- Geç kalma ve erken ayrılmanın nasıl kaydedildiğini öğrenin.
- Zorunlu mazeret hâlinde yazılı bildirim kanalını önceden öğrenin.
- Programın m.30/2 uyarınca en az 24 ders saati olduğunu doğrulayın.
- Katılım belgesinin m.32 uyarınca en geç 15 gün içinde verileceğini bilin.
- Temel eğitim belgesinin tek başına bilirkişilik kabulü sağlamadığını dikkate alın.
Bu kontroller, eğitim sonunda belge aşamasında yaşanabilecek uyuşmazlıkları azaltır. Özellikle 1/12 sınırı nedeniyle yoklama kayıtlarının düzenli takip edilmesi önemlidir.
1/12 kuralı neden sıkı düzenlenmiştir?
Bilirkişilik raporu yargılamada özel veya teknik bilgiyi mahkemeye aktaran önemli bir araçtır. Temel eğitim de bilirkişinin hukuki sınırlarını, etik ilkeleri, rapor yazımını ve uygulama becerisini öğrenmesini amaçlar. Bu nedenle eğitimin önemli bölümüne katılmadan yalnız sertifika almak sistemin amacıyla bağdaşmaz.
Teorik bölümde hukuki konu–teknik konu ayrımı, bağımsızlık, tarafsızlık, gizlilik ve görev sınırı gibi konular; uygulamalı bölümde ise Bilirkişi Bilgi Sistemi kullanımı ve örnek rapor çalışması bulunur. Devam zorunluluğu, bu iki eğitsel unsurun fiilen edinilmesini güvence altına alır.
Sık sorulan sorular
1. Bilirkişilik temel eğitiminde devamsızlık hakkı kaç saattir?
Yönetmelik sabit bir “saat hakkı” yazmaz. M.30/7, derslerin 1/12’sine devam etmeyen kişinin programla ilişiğinin kesileceğini düzenler. Hesap programın ders saatine göre yapılır.
2. 24 saatlik eğitimde 1/12 kaç saattir?
Matematiksel olarak iki ders saatidir. Ancak hüküm “iki saat serbest devamsızlık” şeklinde değil, 1/12’ye devam etmeyen kişinin ilişiğinin kesilmesi şeklinde uygulanır.
3. Sağlık raporu devamsızlığı siler mi?
Yönetmelik m.30/7 sağlık raporu için otomatik bir istisna öngörmez. Somut program ve eğitim kuruluşunun mevzuata uygun uygulaması ayrıca değerlendirilmelidir.
4. Eğitim kuruluşu yoklama tutmak zorunda mı?
Evet. M.30/7 katılımcıların devam durumunu gösteren çizelge düzenlenmesini zorunlu kılar.
5. Devamsızlıktan ilişiği kesilen kişi belge alabilir mi?
Temel eğitimi tamamlamış sayılmadığı için m.32 kapsamındaki tamamlama belgesi verilemez.
6. Temel eğitimi tekrar almak mümkün mü?
Yönetmelik tek seferlik eğitim hakkı koymaz. Yeni bir izinli eğitim programına kaydolunarak şartlar yeniden tamamlanabilir; güncel ilanlar kontrol edilmelidir.
7. Teorik derslere katılıp uygulamaya gitmemek mümkün mü?
Hayır. Temel eğitim teorik ve uygulamalı bölümlerden oluşur ve eğitime katılım zorunludur.
8. Yenileme eğitimi de zorunlu mu?
Evet. Sicile kayıtlı bilirkişi üçüncü yıl içinde, teorik ve uygulamalı toplam en az altı saatlik yenileme eğitimine katılmalıdır.
Resmî kaynaklar
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu – Bilirkişilik eğitimi, başvuru ve hukuk yargılaması rehberleri.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
