Yabancı Devlet Hava Araçları Türk Hava Sahasında Hangi Kurallara Uyar? | 2920 m.90 (2026)

2920 sayılı Kanun m.90 neyi düzenler?

Türk Sivil Havacılık Kanunu esas olarak sivil havacılığı düzenlemekle birlikte devlet hava araçlarının hava sahası içindeki konumuna ilişkin temel hükümler de içerir. m.90, yabancı devlet hava araçlarının Türk hava sahasındaki hareketlerini ve Türk devlet hava araçlarının uçuş kurallarının belirlenmesini düzenleyen bağlantı maddesidir.

Devlet hava aracı statüsü, uluslararası hukukta sivil hava aracından farklıdır. Askerî, gümrük ve polis hizmetlerinde kullanılan hava araçları Chicago Sözleşmesi bakımından devlet hava aracı sayılır. Bu araçlar sivil uçaklara uygulanan uluslararası serbestilerden otomatik yararlanmaz.

Türkiye’nin egemenliği altındaki hava sahasına yabancı devlet hava aracının girişi, devletin iznine tabidir. İzin, uçuşun amacı, rota, zaman, kullanılacak meydan ve operasyon niteliğine göre koşullandırılabilir.

m.90’ın pratik sonucu, “yabancı devlet uçağı olduğu için Türk kurallarının dışında kalır” anlayışının yanlış olmasıdır. İzin verilen uçuş, Türkiye’nin güvenlik ve hava trafik düzeni içinde yapılır.

Hangi hava araçları devlet hava aracı sayılır?

Uluslararası sivil havacılık hukukunda devlet hava aracı kavramının çekirdeği askerî, gümrük ve polis hizmetlerinde kullanılan hava araçlarıdır. Hava aracının üreticisi veya sahibi tek başına belirleyici değildir; hangi devlet hizmetinde kullanıldığı önemlidir.

Bir uçağın devlet mülkiyetinde olması her zaman onun her uçuşta devlet hava aracı olduğu anlamına gelmeyebilir. Aynı şekilde özel bir işletici tarafından sağlanan bir uçak belirli devlet görevi kapsamında özel statüye sahip olabilir. Somut uçuşun hukuki statüsü resmi görev ve izin belgeleriyle belirlenmelidir.

VIP devlet uçuşları, askerî intikal uçuşları, sahil güvenlik/gümrük görevi veya polis operasyonları farklı protokollere tabi olabilir. Bu nedenle operatör yalnız ICAO uçuş planındaki çağrı adına bakmamalı; resmi izin zincirini doğrulamalıdır.

Devlet hava aracı tanımı ile “kamu kurumuna ait sivil işletme uçağı” kavramı karıştırılmamalıdır. Kullanım ve hukuki statü ayrıca incelenir.

Yabancı devlet hava aracı Türkiye’ye nasıl girebilir?

Yabancı devlet hava aracının Türk hava sahasına girmesi kural olarak Türkiye’nin önceden verdiği izin çerçevesinde gerçekleşir. Bu izin diplomatik kanallardan, askerî koordinasyondan veya görev türüne göre yetkili makamlar üzerinden yürütülebilir.

Bir sivil uçuşun yaptığı şekilde uçuş planı sunmak, yabancı devlet uçağı için gerekli tüm izinlerin alındığı anlamına gelmez. Uçuş planı hava trafik yönetimi aracıdır; egemenlik izni ise ayrı hukuki niteliktedir.

İzin belgesinde veya koordinasyon yazısında rota, giriş-çıkış noktaları, iniş meydanı, tarih-saat, görev amacı ve çağrı adı gibi bilgiler yer alabilir. Değişiklik gerektiğinde yetkili makamla yeniden koordinasyon yapılmalıdır.

İzinsiz giriş, yalnız havacılık idaresi açısından değil devlet güvenliği ve uluslararası ilişkiler bakımından ciddi sonuç doğurabilir.

Verilen izin hangi sınırları doğurur?

Devlet hava aracı izni belirli bir uçuşa ve şartlara bağlı olabilir. Belirli hava koridoru, irtifa, meydan veya zaman dilimi öngörülebilir. Tehlikeli madde, silah, sensör veya özel haberleşme sistemleri için ek şartlar bulunabilir.

İzin verilen amaç dışında faaliyet yapılması hukuki sorun yaratır. Örneğin transit izin verilen uçuşun yetkisiz gözlem, fotoğraf veya başka operasyon gerçekleştirmesi m.90 yanında güvenlik ve m.93 kapsamındaki yasaklarla da ilişkilendirilebilir.

Uçuş emniyeti nedeniyle zorunlu rota değişikliği ayrı değerlendirilir. Kaptanın emniyet yetkileri ile devlet izninin sınırları çeliştiğinde can ve uçuş emniyeti önceliklidir; fakat değişiklik derhal ilgili ATC ve yetkili makamlara bildirilmelidir.

İzin belgesinin kokpitte veya operasyon merkezinde erişilebilir bulunması, uçuş ekibinin hangi sınırlamalara tabi olduğunu bilmesi açısından önemlidir.

Yabancı devlet uçakları hava trafik kontrol talimatlarına uymak zorunda mı?

Evet. Türk hava sahasında emniyetli trafik akışı için ATC talimatları ve hava trafik kuralları uygulanır. Devlet uçağı statüsü, diğer hava araçlarıyla çarpışma riskini ortadan kaldırmadığı gibi hava trafik düzeninin dışında hareket hakkı vermez.

Özel askerî görev veya önceden ayrılmış hava sahası varsa farklı koordinasyon prosedürü uygulanabilir. Ancak bu da yetkili makamlarca oluşturulmuş düzen içinde yürür.

Kaptan, emniyet nedeniyle ATC talimatından ayrılmak zorunda kalırsa m.92’deki emniyet ve bildirim mantığı ayrıca önem kazanır. Ayrılma “görev gizliliği” gerekçesiyle sınırsız değildir.

ATC kayıtları, rota ve talimat uyuşmazlıklarında önemli delil olabilir. Devlet uçuşlarının koordinasyon kayıtları da olay sonrası incelemede değerlendirilir.

Türk devlet hava araçlarının uçuş kuralları nasıl belirlenir?

m.90, Türk devlet hava araçlarının uçuş kurallarının devlet tarafından özel olarak belirlenmesine imkan tanır. Askerî veya güvenlik amaçlı uçuşların tüm ayrıntılarının sivil operasyon kurallarıyla birebir aynı olması beklenmez.

Bununla birlikte devlet hava araçlarının da diğer hava araçlarının emniyetini gözetmesi ve mümkün olan ölçüde sivil hava trafik sistemiyle koordineli hareket etmesi gerekir. Uluslararası hukuk da devlet uçaklarının sivil seyrüsefer emniyetini tehlikeye düşürmemesi ilkesine dayanır.

Türk askerî hava araçlarının görev esasları, ilgili kurum ve devlet düzenlemeleriyle belirlenir. Bu özel kurallar kamuya açık sivil uçuş el kitaplarından farklı olabilir.

m.90’ın amacı sivil kanunun devlet hava araçlarının operasyonel ayrıntısını düzenlemek değil, sivil hava sahası sistemiyle hukuki temas noktasını kurmaktır.

Chicago Sözleşmesi m.3 neden önemlidir?

Chicago Sözleşmesi m.3, sözleşmenin devlet hava araçlarına doğrudan uygulanmamasını ve devlet hava aracı kavramının temelini düzenler. Aynı zamanda taraf devletlerin, devlet hava araçları için sivil hava araçlarının seyrüsefer emniyetini gözetme yükümlülüğünü vurgular.

Yabancı devlet hava araçlarının başka bir devletin hava sahasına girmesi için izin gerekliliği de bu egemenlik ve devlet hava aracı ayrımının sonucudur.

2920 m.90, bu uluslararası çerçeveyi Türk hukukundaki hava sahası düzeniyle bağlar. Bu nedenle yorumda yalnız iç hukuk değil Türkiye’nin uluslararası yükümlülükleri de dikkate alınmalıdır.

Devlet hava araçları sivil Chicago rejiminden tamamen kopuk değildir; sivil trafiğin güvenliği bakımından koordinasyon yükümlülüğü devam eder.

Acil durumda yabancı devlet uçağı izin dışına çıkabilir mi?

Uçuş emniyeti, teknik arıza, meteorolojik tehlike veya tıbbi acil durum gibi koşullar önceden verilen rotaya veya meydana aynen uyulmasını imkânsız hale getirebilir. Böyle durumda kaptanın can ve uçuş emniyetini korumak için zorunlu tedbir alması gerekir.

Ancak mümkün olan en kısa sürede ATC’ye ve ilgili Türk makamlarına durum bildirilmelidir. Acil durum, görev amacını genişletme veya izin şartlarını keyfi biçimde ihlal etme gerekçesi değildir.

Zorunlu iniş sonrası güvenlik, gümrük, sınır ve diplomatik koordinasyon süreçleri devreye girebilir. Uçakta özel ekipman veya silah bulunması halinde ilgili makamların talimatları önem taşır.

Olay kaydı, teknik arıza raporu ve ATC haberleşmeleri sonradan izin ihlali tartışmasında temel delil olur.

Devlet hava araçları istedikleri havaalanına inebilir mi?

Hayır. Verilen izin ve Türkiye’nin havaalanı kullanım kuralları esas alınır. m.91’in belirlenmiş havaalanı kuralı ve güvenlik sınırlamaları, devlet uçuşunun niteliğine uygun şekilde dikkate alınır.

Askerî hava meydanı, sivil havaalanı veya özel kullanım alanına iniş için farklı izin zinciri gerekebilir. Slot veya handling teyidi, devlet uçuş izninin yerine geçmez.

Acil durumda alternatif meydana iniş mümkün olabilir; ancak emniyet gereği yapılan sapma derhal koordine edilmelidir.

Devlet uçuşu planlayan birimler, iniş meydanı izni, yakıt/handling, gümrük ve güvenlik gerekliliklerini tek operasyon planında birleştirmelidir.

Operasyon dosyasında hangi belgeler bulunmalıdır?

Diplomatik veya ilgili devlet uçuş izni, uçuş planı, rota ve zaman onayları, mürettebat listesi, hava aracının devlet statüsünü gösteren belgeler ve gerekiyorsa tehlikeli madde/özel ekipman bilgileri hazırlanmalıdır.

İzin numarası ve koşulları operasyon kontrol merkezi ile kaptan tarafından erişilebilir olmalıdır. Son dakika rota değişikliği yapılırsa revize izin veya resmi koordinasyon kaydı saklanmalıdır.

Yabancı devlet uçağının Türkiye’de yakıt, bakım veya teknik yardım alması halinde ilgili hizmet sözleşmeleri ile gümrük prosedürleri ayrıca uygulanabilir.

İzin belgelerinin ve ATC kayıtlarının saklanması, sonradan sınır ihlali veya operasyon uyuşmazlığı iddiasında önem taşır.

2920 m.90 için 14 maddelik kontrol listesi

• Hava aracı gerçekten devlet hava aracı statüsünde mi?
• Uçuş askerî, gümrük, polis veya başka resmi görev mi?
• Türkiye’nin gerekli egemenlik/diplomatik izni alınmış mı?
• İzin tarih ve saat bakımından geçerli mi?
• Rota ve giriş-çıkış noktaları onaylı mı?
• İniş meydanı izin kapsamında mı?
• ATC uçuş planı sunuldu mu?
• Özel hava sahası koordinasyonu tamam mı?
• Tehlikeli madde veya silah için ek izin gerekiyor mu?
• Mürettebat izin koşullarını biliyor mu?
• Acil durum alternatif meydanı planlandı mı?
• Rota değişikliğinde derhal bildirim prosedürü var mı?
• Chicago Sözleşmesi m.3 çerçevesi dikkate alındı mı?
• İzin ve operasyon kayıtları dosyalandı mı?

Site içi ilgili içerikler

Uçakta bulunması zorunlu belgeler – m.89 · Yabancı uçuşa elverişlilik belgesi – m.88 · Uçuşa elverişlilik muayene ve kontrolü – m.85

Resmî kaynaklar

• 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu – m.90
• Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü – güncel uçuş mevzuatı

Sık Sorulan Sorular