Hava Aracı Ne Zaman Muayene ve Kontrol Edilir? Uçuşa Elverişlilik Denetimi | 2920 m.85 (2026)

2920 sayılı Kanun m.85 neyi düzenler?

Bir hava aracının Türk uçak siciline kayıtlı olması, onun teknik olarak her an uçuşa elverişli olduğu anlamına gelmez. m.85, sicil ve teknik güvenlik alanlarını birbirine bağlayan temel hükümdür. Hava aracının tescilden önce uçuşa elverişlilik bakımından muayene ve kontrol edilmesini ve daha sonra da gerekli denetimlerin sürdürülmesini öngörür.

Uçuşa elverişlilik, hava aracının onaylı tip tasarımına, bakım şartlarına ve güvenli uçuş gerekliliklerine uygun olmasıdır. Bu değerlendirme yalnız gövdenin dıştan sağlam görünmesine dayanmaz. Motor, avionik, yapısal bütünlük, bakım geçmişi, zorunlu direktifler ve teknik kayıtlar birlikte değerlendirilir.

m.85 çerçeve hükmüdür. Hangi hava aracının hangi periyotta, hangi yetkili kuruluş tarafından ve hangi teknik standarda göre kontrol edileceği daha ayrıntılı SHGM düzenlemelerinde belirlenir.

Bu yüzden hukuki incelemede yalnız kanun maddesi değil, işlem tarihindeki güncel SHGM mevzuatı ve hava aracının kategori/tipine özgü teknik kurallar kontrol edilmelidir.

Türk uçak siciline tescilden önce neden teknik kontrol yapılır?

Tescil, hava aracına Türk milliyeti ve sicil statüsü kazandıran temel işlemdir. Ancak güvenli uçuş yapamayacak bir uçağın yalnız mülkiyet belgeleri tam diye faaliyete alınması kabul edilemez. m.85 bu nedenle tescil sürecini teknik uygunluk kontrolüyle ilişkilendirir.

İthal edilen ikinci el bir uçakta önceki kayıt devletindeki bakım ve uçuşa elverişlilik geçmişi incelenebilir. Uçağın tip sertifikası, seri numarası, motor ve pervane kayıtları, bakım durumu ve varsa modifikasyonlar kontrol edilir.

Yeni imal edilmiş uçakta üretici belgeleri ve uygunluk kayıtları önemlidir. Daha önce hizmette olan uçakta ise geçmiş hasar ve onarımlar, life-limited parts kayıtları ve airworthiness directives uygulamaları özel önem taşır.

Tescil dosyası ile teknik dosya farklı içeriklere sahip olsa da aynı hava aracına ilişkin bilgilerin uyumlu olması gerekir. Seri numarası veya model bilgisindeki hata, hem sicil hem uçuşa elverişlilik sürecini etkileyebilir.

Uçuşa elverişlilik ilk kontrolden sonra neden devam eden bir yükümlülüktür?

Hava aracı kullanım sırasında aşınır, bakım görür, parça değiştirir ve üretici veya otorite yeni zorunlu teknik talimatlar yayımlayabilir. Bu nedenle uçuşa elverişlilik bir kez kazanılıp sonsuza kadar korunan statü değildir.

Sürekli uçuşa elverişlilik sistemi, hava aracının her uçuş döneminde güncel teknik gereklilikleri karşılamasını amaçlar. Planlı bakım, arıza giderme, periyodik kontrol, komponent ömür takibi ve zorunlu direktiflerin uygulanması bu sistemin parçasıdır.

Bir bakımın süresinin geçirilmesi veya zorunlu direktifin uygulanmaması halinde hava aracının uçuşa elverişlilik durumu etkilenebilir. İşletici yalnız “belgem hâlâ dosyada” diyerek uçuşa devam edemez.

m.86’da uçuşa elverişlilik belgesinin verilmesi, geri alınması ve iptali ayrıca düzenlenir. m.85 teknik kontrolün temelini, m.86 ise belgelendirme sonucunu oluşturur.

Bakım programı m.85 bakımından neden önemlidir?

Her hava aracı için uygulanabilir bakım programı, üretici talimatları ve otorite gereklilikleri bulunur. Bakım programı, hangi kontrolün hangi uçuş saati, çevrim veya takvim süresinde yapılacağını belirler.

Programdaki bakımın zamanında ve yetkili kişiler/kuruluşlarca yapılması uçuşa elverişliliğin temel şartıdır. Bakımın yalnız yapılmış olması değil, doğru belgelenmesi de gerekir.

Motor, iniş takımı, uçuş kontrol yüzeyleri ve avionik gibi kritik sistemlerde komponent ömürleri ayrıca takip edilir. Life-limited part ömrünün aşılması doğrudan emniyet sorunu yaratabilir.

Finansman veya satın alma due diligence’ında bakım programına uyum, teknik değerlemenin de merkezindedir. Yaklaşan ağır bakım veya motor shop visit uçağın ekonomik değerini önemli ölçüde etkiler.

Kaza, hasar veya büyük onarım sonrası yeni kontrol gerekir mi?

Hava aracı ciddi hasar gördüğünde önceki uçuşa elverişlilik varsayımıyla uçuşa devam edilemez. Hasarın niteliği, yapısal etkisi ve onarım yöntemi teknik olarak değerlendirilmelidir.

Büyük onarım veya modifikasyon, onaylı veri ve yetkili bakım kuruluşu çerçevesinde yapılmalıdır. Onarım sonrasında gerekli release veya uygunluk belgeleri düzenlenir.

Hasarlı uçağın bakım yerine uçurulması gerekiyorsa normal uçuşa elverişlilik belgesi şartlarının dışında m.87’deki özel izinli test/ferry uçuşu rejimi gündeme gelebilir.

Bu nedenle m.85, m.86 ve m.87 birbirini tamamlayan bir sistemdir: teknik muayene/kontrol, belge ve gerekli özel uçuş izni.

Teknik kayıtlar neden en az fiziksel kontrol kadar önemlidir?

Uçuşa elverişlilik yalnız uçağa bakılarak doğrulanamaz. Hava aracının bakım geçmişi, komponent seri numaraları, zorunlu direktiflerin uygulanması ve geçmiş onarımlar teknik kayıtlardan anlaşılır.

Eksik veya güvenilir olmayan kayıtlar, fiziksel olarak iyi görünen bir uçağın hukuki ve teknik durumunu belirsiz hale getirir. Özellikle uluslararası ikinci el uçak alımında records review ayrı bir due diligence sürecidir.

Bakım logları, engine/APU records, modification approvals, weight and balance belgeleri ve önceki hasar raporları düzenli tutulmalıdır.

Uçuşa elverişlilik denetiminde otorite veya yetkili kuruluş bu kayıtları isteme ve inceleme yetkisine sahiptir. Kayıt tutmamak ayrıca işletme ve denetim riski yaratır.

SHGM’nin rolü nedir?

Türkiye’de sivil havacılığın teknik düzenleme ve denetim otoritesi Sivil Havacılık Genel Müdürlüğüdür. 2920 sayılı Kanun çerçevesindeki muayene, sertifikasyon ve uçuşa elverişlilik ayrıntıları SHGM mevzuatıyla uygulanır.

SHGM doğrudan denetim yapabileceği gibi mevzuatın öngördüğü yetkili kuruluş ve personel sistemleri üzerinden teknik uygunluğu izleyebilir.

İşletici, denetimde istenen belge ve kayıtları sunmalı; tespit edilen uygunsuzlukları verilen süre ve usule uygun gidermelidir.

İşlem tarihindeki güncel talimat, yönetmelik ve kabul edilen uluslararası standartlar SHGM’nin mevzuat portalından kontrol edilmelidir. Eski bir bakım prosedürüne güvenmek yeterli değildir.

Yurt dışından getirilen hava aracı nasıl değerlendirilir?

Yurt dışından satın alınan veya kiralanan hava aracının önceki kayıt devletindeki sertifikaları Türkiye’deki tescil ve uçuşa elverişlilik sürecinde incelenir. Ancak yabancı belgenin varlığı her durumda Türk makamlarının ek kontrol yapamayacağı anlamına gelmez.

m.88, yabancı uçuşa elverişlilik belgelerinin Türkiye’deki geçerliliği ve Türk makamlarının yabancı uçaklar için belge düzenlemesi konusunu ayrıca düzenler.

İthal uçakta export certificate of airworthiness, deregistration kayıtları, bakım status report ve teknik dosyanın tamlığı önemlidir.

Kayıt geçişi sırasında uçağın yerde kalmaması için teslim ve tescil takvimi önceden planlanmalıdır.

Malik ve işletici hangi sorumluluğu taşır?

Uçağın maliki ile işletici farklı olabilir. Operasyonel leasingde teknik işletme sorumluluğu büyük ölçüde lessee havayolunda olabilir; malik ise sözleşme ve mülkiyet düzeyinde ayrı hak ve yükümlülük taşır.

Kanuni uçuşa elverişlilik gereklilikleri özel sözleşmeyle tamamen ortadan kaldırılamaz. Lease sözleşmesi, bakım yükümlülüğünü kimin yerine getireceğini açıkça dağıtmalıdır.

Finansör veya lessor da teknik kayıtların düzenli sunulmasını covenant olarak isteyebilir. Bu, uçağın teminat değerinin korunması açısından önemlidir.

Uçağın işletmeye alınması veya yeniden tesliminde teknik acceptance süreci m.85 bakımından hukuki risk kontrolü sağlar.

m.85 ile m.86 arasındaki fark nedir?

m.85’in odak noktası, hava aracının uçuşa elverişlilik bakımından muayene ve kontrol edilmesidir. m.86 ise bu değerlendirmenin resmi belgeye dönüşmesini; uçuşa elverişlilik belgesinin verilmesi, geri alınması ve iptalini düzenler.

Dolayısıyla m.85 “teknik kontrol nasıl ve neden yapılır?” sorusuna, m.86 “bu teknik durumun resmi belgesi nedir ve ne zaman geçersiz olur?” sorusuna cevap verir.

Bu ayrım içerik bakımından da önemlidir. Uçuşa elverişlilik belgesinin varlığı m.85 kapsamındaki sürekli bakım ve kontrol yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.

2920 m.85 için 15 maddelik kontrol listesi

• Hava aracının seri numarası doğru mu?
• Tescil öncesi teknik dosya tamam mı?
• Tip sertifikası/uygunluk bilgileri mevcut mu?
• Bakım programı güncel mi?
• Planlı bakımlar zamanında yapılmış mı?
• Zorunlu airworthiness directives uygulanmış mı?
• Motor ve LLP ömürleri takip edilmiş mi?
• Hasar geçmişi belgeli mi?
• Büyük onarım ve modifikasyonlar onaylı mı?
• Teknik loglar eksiksiz mi?
• Weight and balance kayıtları güncel mi?
• SHGM denetim bulguları kapatılmış mı?
• Yabancı belgelerin kabul durumu kontrol edildi mi?
• m.86 uçuşa elverişlilik belgesi geçerli mi?
• Gerekirse m.87 özel uçuş izni planlandı mı?

Site içi ilgili içerikler

Uçak ipoteğinin devri ve sona ermesi – m.84 · Uçak parçaları ve teferruat hukuku – m.68 · Cape Town öncelik kuralı – m.68/A

Resmî kaynaklar

• 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu – m.85
• Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü – uçuşa elverişlilik ve bakım mevzuatı

Sık Sorulan Sorular