Uçaktan Paraşütle Atlamak, Akrobasi, Madde Atmak ve Reklam Yapmak Yasak mı? | 2920 m.93 (2026)

2920 sayılı Kanun m.93 neden özel uçuş yasakları getirir?

Sivil hava aracının uçuşa elverişli olması ve pilotun lisanslı bulunması, uçuş sırasında her faaliyetin yapılabileceği anlamına gelmez. Bazı faaliyetler uçuş emniyeti, yerdeki kişilerin güvenliği, kamu güvenliği, hava sahası düzeni ve çevresel riskler nedeniyle özel izin ve prosedür gerektirir.

2920 m.93 bu alanlarda kanuni çerçeveyi kurar. Hükmün mantığı, normal uçuş yetkisinin paraşüt faaliyeti, akrobasi, havadan madde bırakma, reklam veya özel görev faaliyeti gibi ek riskli operasyonları kendiliğinden kapsamadığını göstermektir.

Bu nedenle operasyon planlamasında önce faaliyetin m.93 veya ilgili ikincil mevzuat kapsamında sınırlı olup olmadığı belirlenmelidir. Ardından ilgili SHGM talimatları, hava sahası izni, NOTAM ihtiyacı, yer güvenliği ve sigorta şartları kontrol edilmelidir.

m.93, m.92’deki hava yolu ve ATC kuralları ile birlikte uygulanır. Özel faaliyet için izin alınmış olması pilotun ATC talimatlarından veya hava sahası kurallarından bağımsız hareket edebileceği anlamına gelmez.

Uçaktan paraşütle atlamak yasak mı?

Paraşütle atlama, normal sivil uçuşun doğal bir unsuru değildir ve özel operasyon niteliği taşır. Sportif paraşüt faaliyeti, eğitim veya gösteri uçuşu ilgili havacılık düzenlemeleri ve hava sahası izinleri çerçevesinde yürütülmelidir.

Acil durumda kullanılan paraşüt veya uçuş emniyetini korumaya yönelik zorunlu tahliye farklı değerlendirilir. m.93’ün amacı can kurtarmak için kullanılan emniyet sistemini engellemek değil, planlı paraşüt faaliyetinin kontrolsüz yapılmasını önlemektir.

Planlı paraşüt operasyonunda atlayış bölgesi, irtifa, hava sahası, ATC koordinasyonu, yer güvenliği ve meteorolojik şartlar önceden belirlenir. Bölgede başka hava trafiğinin bulunması ciddi çarpışma riski yaratabilir.

İşletici ayrıca hava aracının paraşüt operasyonuna uygun konfigürasyonda olup olmadığını, kapı ve kabin düzenini, ağırlık-denge limitlerini ve pilotun ilgili operasyon yeterliğini kontrol etmelidir.

Akrobatik uçuş veya hava gösterisi yapılabilir mi?

Akrobatik uçuş, hava aracının normal uçuş parametrelerinin ötesinde manevralar içerdiği için ek risk taşır. Loop, roll, spin veya benzeri manevralar her uçak tipi ve her pilot için serbest değildir.

Hava aracının uçuş el kitabında akrobasiye izin verilmesi, tek başına her bölgede gösteri uçuşu yapılabileceği anlamına gelmez. Hava sahası, asgari irtifa, yerleşim alanları ve gösteri organizasyonu bakımından idari izinler gerekebilir.

Hava gösterilerinde izleyici alanı ile uçuş hattı arasında güvenlik mesafeleri, emergency response ve hava trafik koordinasyonu önem taşır. Gösteri programındaki her hava aracı ve pilotun uygunluğu ayrıca doğrulanmalıdır.

Akrobasi için tasarlanmamış veya sertifikalandırılmamış uçakta gösteri yapmak, yalnız m.93 değil uçuşa elverişlilik ve pilot sorumluluğu bakımından da ciddi ihlal oluşturabilir.

Uçaktan herhangi bir madde atmak, dökmek veya püskürtmek serbest mi?

Kural olarak uçuş sırasında uçaktan madde bırakılması özel düzenlemeye tabidir. Havadan bırakılan küçük bir cismin dahi yüksek hız nedeniyle yerde ciddi zarar verme ihtimali vardır.

Tarımsal ilaçlama, orman yangınıyla mücadele veya kamu yararı taşıyan belirli özel görevlerde mevzuatın izin verdiği operasyonlar yapılabilir. Ancak bu operasyonlar normal yolcu veya genel havacılık uçuşunun parçası değildir.

Tarımsal faaliyetlerde yalnız havacılık izni değil, kullanılacak kimyasalın çevre ve tarım mevzuatına uygunluğu, saha güvenliği ve yerde bulunan kişilerin korunması da önemlidir. Rüzgar sürüklenmesi komşu araziye zarar verebilir.

Yangın söndürme operasyonlarında su veya retardant bırakılması özel görev kapsamında planlanır. Uçuş güzergâhı, bırakma sahası, yer ekipleri ve diğer hava araçları merkezi koordinasyon içinde çalışmalıdır.

Uçaktan fotoğraf veya görüntü almak her yerde serbest mi?

Hayır. Uçuş sırasında fotoğraf ve görüntü alma, özellikle güvenlik nedeniyle görüntülenmesi yasaklanmış veya özel izne tabi sahalar bakımından sınırlanabilir. Askeri tesisler, kritik altyapı veya geçici güvenlik bölgeleri buna örnek olabilir.

Modern sistemlerde yalnız klasik fotoğraf makinesi değil, yüksek çözünürlüklü kamera, haritalama sensörü, lidar veya diğer uzaktan algılama ekipmanı da operasyonun amacına göre değerlendirilmelidir.

Hava fotoğrafçılığı ticari faaliyet olarak yürütülecekse uçuş izinleri, hava sahası koordinasyonu ve ilgili özel mevzuat tamamlanmalıdır. Pilotun normal rota üzerinde kişisel fotoğraf çekmesi ile profesyonel haritalama görevi aynı hukuki çerçevede değildir.

Kişisel veri veya özel hayatın gizliliği konusu da ayrıca gündeme gelebilir. Havacılık izni, görüntü verisinin işlenmesi bakımından diğer hukuk kurallarını ortadan kaldırmaz.

Uçak başka bir hava aracını veya cismi çekebilir mi?

Planör çekme, reklam pankartı çekme veya başka bir cismi havada sürükleme özel operasyon niteliğindedir. Hava aracının çekme sistemine uygun sertifikasyonu ve pilotun ilgili yetkinliği bulunmalıdır.

Çekilen cismin aerodinamik etkisi uçağın performansını, tırmanma oranını ve manevra kabiliyetini değiştirir. Bağlantı sisteminin kopması yerde veya havada tehlike yaratabilir.

Planör çekme faaliyetinde çekme uçağı, planör ve pilotlar arasında prosedür standardı gerekir. Kalkış ve ayrılma bölgesi başka trafiğe karşı koordine edilmelidir.

Reklam pankartı gibi operasyonlarda m.93’ün reklam hükümleri de ayrıca devreye girer. Bir faaliyet aynı anda birden fazla izin ve teknik gerekliliğe tabi olabilir.

Havadan reklam veya propaganda yapılabilir mi?

Hava aracıyla pankart çekme, havadan yazı oluşturma veya diğer reklam faaliyetleri normal uçuş yetkisinin kendiliğinden parçası değildir. İlgili izin ve operasyon kuralları yerine getirilmelidir.

Reklam uçuşunda rota, yerleşim alanları, asgari irtifa, pankartın çekilmesi/bırakılması ve hava aracının performans limitleri önem taşır. Reklamın içeriği de ilgili genel hukuk kurallarına tabi olabilir.

Propaganda niteliğindeki uçuşlarda kamu düzeni, güvenlik ve özel mevzuat hükümleri ayrıca değerlendirilir. Havacılık izni, içeriğin başka hukuk alanlarına uygun olduğu anlamına gelmez.

İşletici ticari sözleşme yapmadan önce operasyon için gerekli izinlerin alınabilirliğini teyit etmelidir. İzin çıkmadan reklam kampanyası taahhüdüne girilmesi sözleşmesel sorumluluk yaratabilir.

Silah, patlayıcı, radyoaktif veya diğer tehlikeli maddeler uçakta taşınabilir mi?

Tehlikeli maddelerin hava yoluyla taşınması sıkı ulusal ve uluslararası kurallara tabidir. Patlayıcı, yanıcı, zehirli, radyoaktif veya başka yüksek riskli maddeler normal bagaj veya kargo gibi kabul edilemez.

Taşıma ancak ilgili tehlikeli madde sınıflandırması, ambalajlama, işaretleme, beyan, eğitim ve izin şartları sağlanarak yapılabilir. Bazı maddeler tamamen yasak olabilir; bazıları yalnız kargo hava aracında veya özel onayla taşınabilir.

Silah ve mühimmat taşımacılığı da güvenlik, gümrük, kolluk ve havacılık mevzuatına bağlıdır. Yolcunun silah ruhsatına sahip olması, silahı kabinde serbestçe taşıyabileceği anlamına gelmez.

İşletici ICAO Technical Instructions, IATA Dangerous Goods Regulations ve SHGM’nin güncel tehlikeli madde mevzuatını birlikte uygulamalıdır. Yanlış beyan ciddi uçuş emniyeti riski yaratır.

Uçaktan her türlü radyo yayını yapılabilir mi?

Hava aracındaki telsiz sistemleri seyrüsefer ve ATC haberleşmesi için lisanslı frekanslarda kullanılır. Uçuş emniyeti için gerekli olmayan yayınların yapılması frekans düzenini ve başka hava araçlarının haberleşmesini bozabilir.

m.93’ün haberleşme sınırlamaları, yetkisiz veya gereksiz yayınların önlenmesine hizmet eder. Telsiz kullanımında tahsisli frekans, çağrı adı ve iletişim prosedürlerine uyulmalıdır.

Yolcu elektronik haberleşme sistemleri veya uydu bağlantıları ise ilgili teknik sertifikasyon ve işletme kuralları çerçevesinde kullanılabilir. Bunlar ATC frekansında serbest yayın anlamına gelmez.

Kasıtlı parazit, sahte çağrı veya yanlış acil durum mesajı ciddi hukuki ve emniyet sonuçları doğurabilir.

m.93 kapsamındaki özel faaliyet için izin nasıl planlanmalıdır?

İlk adım faaliyetin doğru tanımlanmasıdır. Paraşüt, akrobasi, çekme, havadan püskürtme veya hava fotoğrafçılığı farklı teknik ve idari şartlara sahiptir.

İkinci adım hava aracının sertifikasyon uygunluğudur. Uçak yalnız normal kategori için onaylıysa akrobasi veya çekme faaliyetine uygun olmayabilir.

Üçüncü adım pilot ve ekip yeterliğidir. Özel operasyon tecrübesi, training/check gereklilikleri ve varsa özel yetkiler doğrulanmalıdır.

Dördüncü adım hava sahası ve yer güvenliğidir. ATC koordinasyonu, NOTAM, saha izinleri, izleyici/yer personeli güvenliği ve acil durum planı tamamlanmalıdır.

Yasak veya izinsiz faaliyetin sonucu ne olabilir?

İzinsiz özel operasyon, SHGM idari yaptırımları ve pilot/işletici lisans veya ruhsat işlemlerini gündeme getirebilir. İhlalin niteliğine göre uçuşun durdurulması veya başka tedbirler uygulanabilir.

Yerde kişiye veya mala zarar verilirse özel hukuk tazminat sorumluluğu doğabilir. Uçaktan bırakılan madde, çekilen pankart veya kontrolsüz akrobasi nedeniyle oluşan zarar ayrıca değerlendirilir.

Tehlikeli madde veya güvenlik kısıtlı faaliyetlerde ceza hukuku ve diğer özel mevzuat da gündeme gelebilir. 2920 m.93, başka kanunların uygulanmasını engellemez.

Sigorta poliçesi yetkisiz operasyonu kapsam dışı bırakabilir. İşletici yalnız hukuki izin değil sigorta endorsement ve operasyon kapsamını da önceden kontrol etmelidir.

2920 m.93 için 17 maddelik özel operasyon kontrol listesi

• Faaliyet m.93 kapsamında yasak/sınırlı mı?
• Kanuni veya idari istisna mevcut mu?
• SHGM/Bakanlık izni gerekiyor mu?
• Hava aracı bu faaliyet için sertifikalı mı?
• Pilot gerekli yetkinliğe sahip mi?
• ATC koordinasyonu yapıldı mı?
• NOTAM gerekiyor mu?
• Paraşüt sahası emniyetli mi?
• Akrobasi bölgesi ve irtifaları uygun mu?
• Madde bırakma/püskürtme sahası izinli mi?
• Görüntüleme yapılacak alan güvenlik kısıtlı mı?
• Çekme ekipmanı sertifikalı mı?
• Reklam faaliyeti ayrıca izinli mi?
• Tehlikeli madde beyan ve paketleme kuralları sağlandı mı?
• Telsiz ve haberleşme kuralları uygun mu?
• Sigorta özel operasyonu kapsıyor mu?
• Acil durum ve yer güvenliği planı hazır mı?

Site içi ilgili içerikler

ATC talimatından ayrılma – m.92 · Havaalanı dışında kalkış ve iniş – m.91 · Uçakta zorunlu belgeler – m.89

Resmî kaynaklar

• 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu – m.93
• SHGM Mevzuat Sistemi
• Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü
• ICAO – Dangerous Goods

Sık Sorulan Sorular