Uçak Her Yere İniş Kalkış Yapabilir mi? Belirlenmiş Havaalanı Kuralı | 2920 m.91 (2026)

2920 sayılı Kanun m.91 neyi düzenler?

Hava aracının kalkış ve iniş yaptığı yer, uçuş emniyetinin en kritik unsurlarındandır. Pist uzunluğu, yüzey, çevre engelleri, kurtarma ve yangın hizmetleri, hava trafik düzeni ve güvenlik gibi birçok unsur meydan uygunluğunu belirler. m.91 bu nedenle sivil hava araçlarının kural olarak belirlenmiş havaalanlarından kalkıp bu alanlara inmesini öngörür.

Bu hüküm, pilotun kendi değerlendirmesini tamamen ortadan kaldırmaz; ancak normal operasyonun nereden yapılabileceği konusunda hukuki bir sınır koyar. Bir tarlanın, karayolunun veya açık alanın fiziksel olarak inişe elverişli görünmesi onu mevzuat bakımından havaalanı haline getirmez.

Kuralın istisnaları uçuş emniyeti için zorunlu iniş ve yetkili makamca izin verilen özel operasyonlardır. İstisna dar yorumlanmalıdır; ticari kolaylık veya zamandan tasarruf, zorunlu iniş sebebi değildir.

m.91, m.92’deki hava yolu ve ATC talimatlarına uyma, m.100’deki kaptanın emniyet sorumluluğu ve güncel meydan/operasyon mevzuatıyla birlikte uygulanır.

“Belirlenmiş havaalanı” ne anlama gelir?

Havaalanı veya meydan, yetkili havacılık otoritesinin ve ilgili idarenin uçuş operasyonuna uygun olarak belirlediği ve kullanılmasına izin verdiği alandır. Alanın hukuki statüsü yalnız pist benzeri yüzey bulunmasına bağlı değildir.

Meydanın hangi hava aracı kategorilerine, hangi saatlerde ve hangi operasyon şartlarıyla açık olduğu önemlidir. Büyük ticari uçaklara açık bir havaalanının her pisti her uçak için uygun olmayabilir; aynı şekilde küçük genel havacılık meydanının ağırlık ve performans sınırları bulunabilir.

NOTAM, AIP ve meydan yayınları güncel kullanılabilirlik durumunu gösterebilir. Pist geçici olarak kapalıysa, meydanın genel olarak ruhsatlı olması o pisti kullanma hakkı vermez.

Kaptan ve operasyon birimi, kalkış/iniş öncesi meydan uygunluğunu ve operasyon kısıtlarını kontrol etmelidir.

Özel havaalanı, heliport veya başka iniş alanı kullanılabilir mi?

Kullanılabilir; ancak ilgili alanın kendi mevzuatı ve izin şartları bulunmalıdır. Özel havaalanı, heliport, heliped, deniz uçağı alanı veya başka özel kullanım sahası sırf özel mülkiyette diye mevzuat dışında değildir.

Helikopter operasyonları sabit kanatlı uçaklardan farklı teknik özelliklere sahip olsa da iniş-kalkış alanı güvenliği ve yetkilendirme gereklilikleri devam eder. Şehir içi bir binanın çatısına pilotun kendi kararıyla rutin iniş yapılamaz.

Tarımsal havacılık, yangınla mücadele veya benzeri özel operasyonlarda belirli alanların kullanımı için önceden izin ve operasyon prosedürü oluşturulabilir. Bu kullanım m.91’in “önceden yetkilendirilmiş özel operasyon” mantığı içindedir.

Alan sahibinin özel izni ile havacılık otoritesinin izin/yetkilendirmesi birbirinden farklıdır; biri diğerinin yerine geçmez.

Acil durumda pilot belirlenmemiş bir yere inebilir mi?

Evet. Motor arızası, yakıt kritikliği, yangın, kontrol kaybı riski, ciddi tıbbi acil durum veya başka uçuş emniyeti tehdidi nedeniyle belirlenmiş meydan dışında zorunlu iniş gerekebilir. m.91’in genel kuralı can ve uçuş emniyetini feda etmeyi gerektirmez.

Kaptan m.100 kapsamında emniyet için gerekli kararı vermelidir. Zorunlu iniş alanı seçilirken insan hayatı, yerdeki üçüncü kişiler, arazi yapısı, engeller ve uçağın performansı dikkate alınır.

Mümkünse ATC’ye acil durum bildirilir ve niyet açıklanır. Haberleşme mümkün değilse emniyet tedbiri alındıktan sonra olay yetkili makamlara bildirilmelidir.

Acil durum sona erdikten sonra uçak aynı yerden kendiliğinden tekrar kalkmamalıdır. Teknik durum, arazi uygunluğu, kurtarma/taşıma seçenekleri ve gerekli özel izinler değerlendirilmelidir.

Bakanlık/SHGM önceden meydan dışı operasyon izni verebilir mi?

Kanunun istisna mantığı, belirli özel operasyonların yetkili makamın önceden izniyle normal havaalanı dışında yapılabilmesine imkan tanır. Ancak izin genel ve sınırsız bir serbesti değildir.

İzin; belirli hava aracı, operasyon türü, alan, tarih veya emniyet prosedürüne bağlanabilir. İşletici izin kapsamını genişletemez.

Örneğin yangın söndürme veya özel çalışma uçuşunda geçici operasyon alanı kullanılabilir. Alanın risk değerlendirmesi ve çevre güvenliği önceden planlanmalıdır.

İzin belgesi operasyon dosyasında saklanmalı ve kaptana şartları açıkça aktarılmalıdır. Denetimde “sözlü izin vardı” savunmasına güvenilmemelidir.

Zorunlu iniş yapılan yerden kalkış nasıl olur?

Zorunlu inişin hukuken haklı olması, aynı yerden yeni bir kalkışın otomatik olarak serbest olduğu anlamına gelmez. Uçak hasar görmüş olabilir, pist olmayan yüzey kalkış için daha yüksek risk taşıyabilir veya yerel güvenlik tedbirleri gerekebilir.

Önce teknik kontrol yapılır. Normal uçuşa elverişlilik statüsü etkilenmişse m.87 kapsamındaki özel ferry/test izni gündeme gelebilir.

Alan bakımından m.91’e uygun özel izin gerekir. Ayrıca arazi sahibi, kolluk, yerel makam veya kurtarma ekipleriyle koordinasyon gerekebilir.

Kalkışın yalnız “uçak oraya kendi başına indi, yine kalkabilir” varsayımıyla yapılması hukuki ve emniyet riski yaratır.

Kaptan pilotun m.91 bakımından sorumluluğu nedir?

Kaptan, uçuşun emniyetli yürütülmesinden birinci derecede sorumludur. Planlanan meydanın kullanılabilirliğini, performans gerekliliklerini ve hava durumunu değerlendirmelidir.

İşletme ticari baskıyla uygun olmayan meydana iniş talimatı verse dahi kaptan emniyet açısından gerekli kararı vermelidir. m.103 kapsamında iç talimatlar kaptanın kanuni sorumluluğunu azaltamaz.

Acil durumda meydan dışı iniş yapma kararı da kaptanın emniyet yetkisinin parçasıdır. Ancak olay sonrası nedenler ve karar süreci teknik/operasyon kayıtlarında açıklanmalıdır.

Kaptanın emniyet yetkisi keyfi meydan seçme yetkisi değildir. Normal şartlarda m.91 kuralı ve izinler bağlayıcıdır.

ATC talimatı ile meydan kullanımı nasıl ilişkilidir?

Kontrollü hava sahasında kalkış ve iniş ATC talimatlarıyla koordine edilir. ATC clearance, meydanın hukuken işletmeye açık olup olmadığına ilişkin tüm lisans/izin şartlarının yerine geçtiği anlamına gelmez; ancak trafik emniyeti açısından bağlayıcıdır.

Bir pilot yetkili meydanı kullanıyor olsa bile piste veya yaklaşmaya ATC izni olmadan giremez. Tersine ATC’nin verdiği acil talimat, emniyet gereği alternatif meydana yönelmeyi gerektirebilir.

m.92, belirlenmiş hava yolları ve ATC talimatlarına uyma yükümlülüğünü ayrıca düzenler. m.91 ile m.92 birlikte uçuşun coğrafi ve trafik yönetimi çerçevesini oluşturur.

Uçuş planında destination/alternate bilgileri güncel meydan uygunluğuna göre düzenlenmelidir.

Arazi sahibinin izni varsa tarlaya iniş yapılabilir mi?

Normal şartlarda hayır. Arazi sahibinin medeni hukuk bakımından kullanım izni vermesi, alanı havacılık mevzuatı bakımından yetkili havaalanına dönüştürmez.

Özel operasyon için m.91 ve güncel SHGM kuralları çerçevesinde gerekli havacılık izni ayrıca alınmalıdır. Çevre güvenliği, engeller, yerleşim, üçüncü kişi riski ve operasyonel performans değerlendirilir.

Acil zorunlu inişte arazi sahibinden önceden izin alma imkanı bulunmayabilir. Bu durum acil inişi hukuka aykırı hale getirmez; fakat sonradan doğan zarar ve kurtarma işlemleri ayrı hukuki konudur.

Arazi kullanımı için yerel idari izin veya çevre mevzuatı şartları da gündeme gelebilir.

Yetkisiz meydana iniş sigortayı etkileyebilir mi?

Sigorta poliçesi onaylı meydan kullanımı, operasyon türü ve pilot yükümlülüklerine ilişkin şartlar içerebilir. Yetkisiz ve zorunluluk bulunmayan meydan dışı operasyon poliçe kapsamı bakımından uyuşmazlık yaratabilir.

Buna karşılık gerçek acil durumda emniyet için yapılan zorunlu inişin değerlendirmesi farklıdır. Poliçe şartları, olayın nedeni ve kaptanın kararının makullüğü incelenir.

Leasing ve finansman sözleşmeleri de izin dışı operasyonu sözleşmesel ihlal sayabilir. Özellikle değerli iş jetleri ve kiralık hava araçlarında permitted airports/territory hükümleri bulunabilir.

SHGM izni alınmış olması özel sözleşmedeki bildirim veya onay şartlarını otomatik olarak ortadan kaldırmaz.

2920 m.91 için 15 maddelik kontrol listesi

• Kalkış ve iniş meydanı yetkili mi?
• Pist hava aracı tipi ve ağırlığına uygun mu?
• Meydan açık mı, NOTAM kontrol edildi mi?
• Gerekli slot/operasyon izinleri tamam mı?
• Özel alan kullanılıyorsa SHGM izni mevcut mu?
• Arazi sahibi izni ayrıca alınmış mı?
• Heliport/özel meydan şartları karşılanıyor mu?
• Uçuş planı doğru meydanı gösteriyor mu?
• ATC clearance ve yaklaşma prosedürü hazır mı?
• Alternatif meydan planlandı mı?
• Acil meydan dışı iniş kriterleri ekipçe biliniyor mu?
• Zorunlu iniş sonrası bildirim prosedürü var mı?
• Tekrar kalkış için özel izin gerekiyor mu?
• Sigorta/lease meydan kısıtları kontrol edildi mi?
• Kaptanın m.100 emniyet sorumluluğu gözetildi mi?

Site içi ilgili içerikler

Yabancı devlet hava araçlarının Türk hava sahası kuralları – m.90 · Uçakta bulunması zorunlu belgeler – m.89 · Test ve ferry uçuşu – m.87

Resmî kaynaklar

• 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu – m.91
• Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü – havaalanı ve uçuş operasyon mevzuatı

Sık Sorulan Sorular