Savcı Memurun İfadesini Doğrudan Alabilir mi? 4483 Sayılı Kanun Madde 4

Memur veya diğer kamu görevlisi hakkında yapılan suç duyurusunda ilk sorulardan biri, Cumhuriyet savcısının doğrudan ifadeye çağırıp çağıramayacağıdır. Cevap, isnadın 4483 sayılı Kanun kapsamına girip girmediğine bağlıdır. Görev sebebiyle işlendiği ileri sürülen ve özel bir soruşturma usulüne tabi olmayan bir suç söz konusuysa, 4483 sayılı Kanun’un 4. maddesindeki ön izin mekanizması devreye girer. Bu mekanizma, ceza soruşturmasının esası hakkında karar veren bir yargılama değildir; kamu görevlisi hakkında genel ceza soruşturmasına geçilmeden önce kanunda gösterilen idari merciin soruşturma izni verip vermeyeceğini belirleyen usuldür.

Bu yazıyla ilgili genel bir sorunuz mu var? Anonim soru sor

4483 Sayılı Kanun Madde 4 Ne Düzenler?

4483 sayılı Kanun’un 4. maddesi, Cumhuriyet başsavcılıklarının kanun kapsamına giren bir suç iddiasını öğrendiğinde izleyeceği ilk yolu açıkça belirler. Maddeye göre savcılık, ivedilikle toplanması gerekli ve kaybolma ihtimali bulunan delilleri tespit etmek dışında işlem yapmaz; hakkında ihbar veya şikâyet bulunan memur ya da diğer kamu görevlisinin ifadesine başvurmaz ve evrakı soruşturma izni vermeye yetkili mercie iletir. Dolayısıyla 4483 kapsamındaki bir dosyada izin sürecinden önce yapılabilecek işlemler, delilin kaybolmasını önlemeye yönelik zorunlu koruma işlemleriyle sınırlıdır.

Bu kuralın amacı kamu görevlisini ceza sorumluluğundan muaf tutmak değildir. Kanun, görev sebebiyle işlenen suçlarda ceza soruşturmasına geçişi belirli bir izin prosedürüne bağlamıştır. Soruşturma izni verilip karar kesinleştiğinde dosya yetkili Cumhuriyet başsavcılığına gönderilir ve savcılık Ceza Muhakemesi Kanunu’ndaki yetkilerini kullanır. İzin mekanizması ile ceza soruşturmasının esas aşamasını birbirinden ayırmak gerekir.

Hangi Suç İddialarında Bu Usul Uygulanır?

4483 sayılı Kanun’un 2. maddesi, Devletin ve diğer kamu tüzel kişilerinin genel idare esaslarına göre yürüttüğü kamu hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli görevleri ifa eden memur ve diğer kamu görevlilerinin görevleri sebebiyle işledikleri suçlar için bu usulü öngörür. Bu nedenle sırf kişinin memur olması yeterli değildir. İsnat edilen fiilin görev sebebiyle işlendiği ve özel bir soruşturma usulüne tabi olmadığı belirlenmelidir.

Kanun ayrıca görev ve sıfatları nedeniyle özel soruşturma usulüne tabi olanlara ilişkin düzenlemeleri, suçun niteliği nedeniyle başka kanunlarda öngörülen özel soruşturma usullerini ve ağır cezayı gerektiren suçüstü hâlini saklı tutar. Bu ayrım önemlidir. Örneğin tamamen özel hayata ilişkin bir fiil, yalnızca fail memur olduğu için 4483 kapsamına girmez. Aynı şekilde kanunun açıkça başka bir usul öngördüğü kişi veya suçlarda özel hüküm uygulanır.

Soruşturma İzninden Önce Savcı Hangi İşlemleri Yapabilir?

Madde 4’te tanınan yetki dar ve amaçla sınırlıdır. Savcılık, kaybolması muhtemel bir delilin muhafazasını sağlayabilir; olay yerinde kısa sürede yok olabilecek fiziksel bulguları tespit ettirebilir; zaman geçmesi hâlinde ulaşılamayacak bir kayıt veya belgenin korunmasını sağlayabilir. Bu işlemlerin ortak noktası, delilin kaybolmasını önlemektir. Delilin değerlendirilerek şüphelinin savunmasının alınması veya soruşturmanın esasına ilişkin kapsamlı şüpheli sorgusu yapılması bu aşamanın konusu değildir.

Bu nedenle soruşturma izni aşamasında “savcılık hiçbir işlem yapamaz” demek de doğru değildir. Kanun, kaybolma ihtimali bulunan deliller bakımından açık bir istisna tanımıştır. Ancak bu istisna, genel ceza soruşturmasının tamamını izin kararından önce yürütme yetkisine dönüştürülemez. İşlemin gerçekten acil delilin korunması amacı taşıyıp taşımadığı, dosya içeriğine ve yapılan işlemin niteliğine göre değerlendirilir.

Memurun İfadesi Neden Doğrudan Alınamaz?

4483 m.4, izin öncesinde hakkında ihbar veya şikâyet bulunan kamu görevlisinin ifadesine başvurulmamasını açıkça düzenler. Bu hüküm, ceza muhakemesindeki şüpheli ifadesi bakımından bir usul sınırıdır. Kamu görevlisine suç isnadı yöneltilerek savcılıkta şüpheli sıfatıyla savunmasının alınması, izin mekanizmasının sonucunu beklemeyi gerektirir.

Bununla birlikte ön inceleme sürecinde idari merci tarafından görevlendirilen ön incelemeci ile Cumhuriyet savcısının fonksiyonları aynı değildir. Ön inceleme, soruşturma izni verilip verilmeyeceğine dayanak oluşturmak amacıyla yürütülür. Ceza soruşturması ise izin kesinleştikten sonra Cumhuriyet başsavcılığı tarafından yürütülür. Bu iki aşamadaki ifade ve bilgi alma işlemlerini birbirine karıştırmak, hem dosyanın usulünü hem de tarafların haklarını yanlış değerlendirmeye yol açar.

Kaybolma İhtimali Bulunan Delil Ne Anlama Gelir?

Kanun tek tek delil türü saymaz; ölçüt, delilin ivedilikle toplanmasının gerekli olması ve gecikme hâlinde kaybolma ihtimalinin bulunmasıdır. Dijital kayıtların otomatik olarak silinmesi, kamera görüntülerinin kısa saklama süresi sonunda yok olması, olay yerindeki fiziki izlerin değişmesi veya bozulması gibi durumlar bu ölçütün neden var olduğunu gösterir. Burada yapılacak işlem, suçun sübutu hakkında nihai kanaat oluşturmak değil, daha sonra yürütülecek soruşturmada kullanılabilecek delilin ortadan kalkmasını önlemektir.

Dosyada bu nitelikte bir delil varsa şikâyetçinin de başvurusunu somutlaştırması önem taşır. Delilin nerede bulunduğu, hangi tarihe ilişkin olduğu, kim tarafından tutulduğu ve neden kısa sürede kaybolabileceği açıkça belirtilmelidir. 4483 m.4’te 2004 yılında 5232 sayılı Kanunla yapılan değişiklikler de ihbar ve şikâyetlerin soyut ve genel olmamasını, kişi veya olayın gösterilmesini ve iddiaların ciddi bulgu ve belgelere dayanmasını arar.

Soruşturma İzni Kesinleşince Ne Olur?

4483 sayılı Kanun’un 11. maddesine göre soruşturma izni kararının itiraz edilmeden kesinleşmesi, itirazın reddedilmesi veya soruşturma izni verilmemesi kararına karşı yapılan itirazın kabul edilmesi üzerine dosya yetkili ve görevli Cumhuriyet başsavcılığına gönderilir. Bu aşamadan sonra savcılık genel ceza muhakemesi yetkilerini kullanır. Şüphelinin ifadesinin alınması, tanıkların dinlenmesi, bilirkişi incelemesi, dijital materyalin incelenmesi ve gerekli koruma tedbirlerinin değerlendirilmesi artık ceza soruşturmasının konusu olabilir.

İzin kararının kesinleşmesi ile mahkûmiyet kararı birbirinden tamamen farklıdır. Soruşturma izni, suçun kesin olarak işlendiğini göstermez; ceza soruşturmasına geçilebilmesinin ön koşulunu yerine getirir. Cumhuriyet savcısı daha sonra elde edilen deliller üzerinden kamu davası açmaya yeterli şüphe bulunup bulunmadığını değerlendirir.

Ceza Soruşturması ile Disiplin Soruşturması Aynı Şey Değildir

4483 sayılı Kanun’un 2. maddesi disiplin hükümlerini saklı tutar. Bir eylem hem disiplin hukukunu hem ceza hukukunu ilgilendirebilir. 4483 kapsamındaki soruşturma izni mekanizması ceza soruşturmasının ön koşuludur; kurum içi disiplin incelemesinin hukuki dayanağı ve amacı ayrıdır. Bu nedenle ceza soruşturması için izin sürecinin bulunması, disiplin yönünden kurumun mevzuatındaki yetkileri kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Aynı şekilde disiplin soruşturmasında alınan ifade ile Cumhuriyet savcılığında şüpheli sıfatıyla alınan ifade de aynı hukuki işlem değildir. Hangi makamın hangi sıfatla işlem yaptığı ve kişiye hangi hakların tanındığı dosyada ayrı ayrı incelenmelidir.

Dosyada Kontrol Edilmesi Gereken Belgeler

Bir 4483 dosyasında sağlıklı hukuki değerlendirme için yalnızca şikâyet dilekçesine bakmak yeterli değildir. Öncelikle isnat edilen fiilin tarihi ve kamu görevlisinin o tarihteki görevi belirlenmelidir. Ardından fiilin görev sebebiyle işlenip işlenmediği, özel soruşturma usulü bulunup bulunmadığı, ihbar veya şikâyetin 4483 m.4 şartlarını taşıyıp taşımadığı ve izin vermeye yetkili merciin doğru belirlenip belirlenmediği kontrol edilir.

Uygulamada şu belgeler özellikle önemlidir: şikâyet veya ihbar dilekçesi, ekindeki somut belgeler, varsa acil delil tespit tutanakları, izin merciine gönderme yazısı, ön inceleme görevlendirme/onay belgesi, ön inceleme raporu, soruşturma izni verilmesine veya verilmemesine ilişkin gerekçeli karar, tebliğ evrakı ve varsa itiraz dilekçesi ile itiraz merciinin kararı. İzin kesinleşmişse savcılığa gönderme yazısı da dosyada bulunmalıdır.

Şikâyetçi Açısından İzlenecek Yol

Şikâyetçi, kamu görevlisi hakkında suç iddiasını yalnızca genel ifadelerle değil; kişi, olay, tarih ve mümkünse belge bağlantısını kurarak ortaya koymalıdır. 5232 sayılı Kanunla değişik 4483 m.4 uyarınca ciddi bulgu ve belgelere dayanmayan, soyut ve genel nitelikteki ihbar ve şikâyetler işleme konulmayabilir. Kimlik ve adres şartları da kanunda düzenlenmiştir; iddiaların doğruluğundan kuşkuya yer bırakmayacak belgelerle ortaya konulduğu istisnai durumda kimlik bilgilerinin doğruluğu şartına ilişkin özel hüküm bulunmaktadır. Başsavcılık ve izin merciinin ihbarcı veya şikâyetçinin kimlik bilgilerini gizli tutma yükümlülüğü de aynı düzenlemede yer alır.

Şikâyetin savcılığa yapılması hâlinde dosyanın 4483 kapsamına girdiği anlaşılırsa savcılık, kanundaki sınırlı acil delil işlemlerinden sonra evrakı yetkili izin merciine iletir. Bu nedenle “savcılığa başvurdum, neden hemen şüpheli ifadesi alınmadı?” sorusunun cevabı çoğu zaman 4483 m.4’teki izin prosedürüdür.

Kamu Görevlisi Açısından İzlenecek Yol

Hakkında 4483 süreci yürütülen kamu görevlisi açısından ilk ayrım, işlemin ön inceleme mi yoksa kesinleşmiş izin sonrası ceza soruşturması mı olduğudur. Tebliğ edilen soruşturma izni kararına karşı 4483 m.9’daki on günlük itiraz süresi ayrıca değerlendirilmelidir. İtiraz, kararın kendisine tebliğinden itibaren işlemeye başlar. İzin verilmemesi hâlinde ise Cumhuriyet başsavcılığı veya şikâyetçi itiraz hakkına sahiptir.

Savunma hazırlanırken fiilin görevle bağlantısı, isnadın somutlaştırılması, belgelerin bütünlüğü, ön inceleme raporunun gerekçesi, izin kararının kapsamı ve kararın hangi fiilleri içerdiği ayrı başlıklar hâlinde incelenmelidir. Özellikle 4483 m.8 uyarınca izin verilen olaydan tamamen ayrı veya farklı bir fiil ortaya çıkarsa yeniden izin gerekip gerekmediği gündeme gelir; yalnız hukuki nitelendirmenin değişmesi yeni izin gerektirmez.

Sık Yapılan Hatalar

• Memur olan herkes için izin gerektiğini düşünmek: Kanun, görev sebebiyle işlenen ve 4483 kapsamına giren suçlar için uygulanır.
• Savcılığın hiçbir işlem yapamayacağını söylemek: Kaybolma ihtimali bulunan ve ivedilikle toplanması gereken deliller bakımından m.4 açık istisna getirir.
• İzin öncesi şüpheli ifadesi ile ön inceleme kapsamında bilgi alınmasını aynı görmek: Makam ve işlemin hukuki niteliği farklıdır.
• İzin kararını mahkûmiyet gibi değerlendirmek: İzin, ceza soruşturmasına geçiş usulüdür; suçluluğu belirlemez.
• İtiraz süresini kaçırmak: 4483 m.9’daki süre tebliğden itibaren on gündür.
• Şikâyeti soyut bırakmak: 4483 m.4 somut kişi/olay ve ciddi bulgu-belge şartını açıkça düzenler.

İlgili İçerikler

• Görevi Kötüye Kullanma Şikâyet Dilekçesi
• İdari Dava Dilekçesinde Neler Yazmalı?
• Kamu Denetçiliği Kurumuna Nasıl Başvurulur?

Resmî Kaynaklar

• TBMM – 4483 sayılı Kanun metni
• TBMM – 5232 sayılı değişiklik Kanunu
• Mevzuat Bilgi Sistemi

Sık Sorulan Sorular

Savcı 4483 kapsamındaki memuru izin çıkmadan şüpheli olarak çağırabilir mi?

4483 m.4, kanun kapsamındaki fiil yönünden izin sürecinden önce hakkında ihbar veya şikâyet bulunan kamu görevlisinin ifadesine başvurulmamasını düzenler. Savcılığın bu aşamadaki yetkisi acil ve kaybolma ihtimali bulunan delilleri tespit etmekle sınırlıdır.

Savcı kamera kaydını izin çıkmadan isteyebilir mi?

Kamera kaydı kısa sürede silinecek veya kaybolacaksa, kaybolma ihtimali bulunan delilin korunmasına yönelik işlem 4483 m.4 kapsamındaki acil delil tespit yetkisi içinde değerlendirilebilir.

Soruşturma izni verilirse memur suçlu sayılır mı?

Hayır. Soruşturma izni, ceza soruşturmasının yürütülebilmesi için usul şartıdır. Suçun işlenip işlenmediği ceza soruşturması ve gerektiğinde yargılama sonunda belirlenir.

Şikâyet doğrudan savcılığa yapılabilir mi?

Evet. Ancak savcılık fiilin 4483 kapsamına girdiğini değerlendirirse m.4’teki usule göre evrakı soruşturma izni vermeye yetkili mercie iletir; yalnız acil delilleri koruyabilir.

İzin verilmezse dosya tamamen kapanır mı?

Soruşturma izni verilmemesi kararına Cumhuriyet başsavcılığı veya şikâyetçi 4483 m.9 uyarınca tebliğden itibaren on gün içinde itiraz edebilir. İtiraz sonucu kesinleşir.

İzin verilirse kim itiraz edebilir?

Soruşturma izni verilmesine ilişkin karara hakkında ön inceleme yapılan memur veya diğer kamu görevlisi itiraz edebilir.

Disiplin soruşturması için de aynı izin gerekir mi?

4483 m.2 disiplin hükümlerini saklı tutar. Ceza soruşturması izni ile kurum içi disiplin süreci farklı hukuki mekanizmalardır.

Şikâyet dilekçesi yalnız “görevi kötüye kullandı” demekle yeterli olur mu?

Hayır. 5232 sayılı Kanunla değişik 4483 m.4, ihbar ve şikâyetin soyut ve genel olmamasını, kişi veya olayın belirtilmesini ve iddianın ciddi bulgu ve belgelere dayanmasını arar.

Soruşturma izni hangi fiilleri kapsar?

4483 m.8’e göre izin, ihbar veya şikâyet konusu olaylar ile bunlara bağlı olarak soruşturmada ortaya çıkabilecek konuları kapsar. Tamamen ayrı veya farklı bir fiil ortaya çıkarsa yeniden izin gerekir; yalnız hukuki nitelendirmenin değişmesi yeni izin gerektirmez.

Ofis Konumu

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →