AFAD Geçici Barınma ve Nakdî Yardımı Geri Ödenir mi? 7269 m.13 (2026)

7269 sayılı Kanunda geçici barınma yardımı nedir?

Afet sonrasında ilk ihtiyaç kalıcı konutun yapımı değil, can güvenliği sağlandıktan sonra kişinin güvenli bir yerde barınmasıdır. 7269 sayılı Kanun bu nedenle acil ve geçici yardım sistemi ile kalıcı iskân sistemini birbirinden ayırır. Geçici barınma, afetzedenin kalıcı konutu yapılıncaya veya başka güvenli çözüm oluşuncaya kadar baraka, konut, kiralama, satın alma ya da nakdî destek yoluyla korunmasını amaçlar.

Kanunun 13. maddesinin (d) bendinde, afete uğrayanların veya uğraması muhtemel olanların bulundukları yerde ya da başka yerde geçici olarak barındırılmaları için baraka ve konut inşa edilebileceği, ettirilebileceği, kiralanabileceği veya satın alınabileceği düzenlenir. Bu tedbirler kısa zamanda gerçekleştirilemiyorsa, geçici iskân tedbirini kendisi almak isteyen kişiye nakdî yardım yapılması da mümkündür.

Güncel kanun metni Mevzuat Bilgi Sistemi’ndeki 7269 sayılı Kanun üzerinden, afet uygulamasına ilişkin duyurular ise AFAD’ın resmî sayfası üzerinden kontrol edilmelidir.

Geçici barınma ve nakdî yardım neden geri ödenmez?

7269 m.13/d’nin son cümlesi açık bir mali kural getirir: bu bent gereğince yapılan harcamalar ve ödemeler borçlandırmaya tabi tutulmaz. Dolayısıyla baraka kurulması, geçici konut kiralanması veya geçici iskânı kendi imkânıyla sağlayacak afetzedeye yapılan nakdî ödeme, sonradan kişiye konut borcu olarak çıkarılamaz.

Bu hüküm sosyal yardım niteliğindeki acil barınma tedbirinin amacına uygundur. Afet nedeniyle evi kullanılamayan kişiden, devletin geçici güvenli barınma sağlamak için yaptığı acil gideri uzun vadeli kredi gibi geri istemesi kanunun sistemine aykırı olur. Borçlandırma ancak kanunda kalıcı yapı, arsa, kredi veya benzeri yardım için ayrıca öngörülen hallerde gündeme gelir.

Afet ve Acil Durum Harcamaları Yönetmeliği de aynı ayrımı sürdürür. Acil yardım hesabından yapılan belirli geçici iskân giderleri borçlandırmaya tabi değildir; geçici iskân amacıyla yapılan barınak daha sonra daimi iskân olarak kullanılmaya uygun görülürse, o aşamada 7269 sayılı Kanunun ilgili kalıcı iskân ve borçlandırma hükümleri ayrıca uygulanabilir.

Kimlere geçici barınma sağlanabilir?

M.13/d, yalnız kesin hak sahibi kabul edilmiş kişilerden söz etmez; afete uğrayanların veya uğraması muhtemel olanların geçici barınmasını düzenler. Bu nedenle geçici barınmanın amacı, kalıcı hak sahipliği komisyonunun tamamlanmasını beklemeden can ve sağlık güvenliğini sağlamaktır. Hasarlı veya tehlike altındaki konutundan çıkarılan kişi, kanuni ve idari şartlar oluştuğunda geçici barınma tedbirlerinden yararlanabilir.

Bu durum kalıcı konut hakkıyla karıştırılmamalıdır. Bir kişinin çadır, konteyner, geçici konut, kira desteği veya başka acil barınma tedbirinden yararlanması, 7269 m.29 kapsamında kalıcı konut hak sahibi olduğunun kabul edildiği anlamına gelmez. Hak sahipliği mülkiyet, hasar, eşe ait başka konut ve diğer yasal şartlar yönünden ayrıca incelenir.

Geçici barınma desteğinin kapsamı, afetin türü ve büyüklüğü, fiili ikamet, tahliye durumu ve AFAD’ın o afete ilişkin uygulama kararıyla belirlenir. Her afet için aynı tutar ve aynı yardım yöntemi uygulanmak zorunda değildir.

Geçici barınma için baraka veya konut nasıl temin edilir?

Kanun idareye birden fazla yöntem tanır. Geçici barınak doğrudan inşa edilebilir, başka bir kuruma veya yükleniciye yaptırılabilir, mevcut konut kiralanabilir ya da satın alınabilir. Seçim afetin büyüklüğüne, bölgedeki konut stokuna, iklim koşullarına, altyapıya ve geçici barınmanın ne kadar sürmesinin beklendiğine göre yapılır.

Konteyner kent, prefabrik barınak veya toplu geçici yaşam alanlarının kurulması halinde su, elektrik, kanalizasyon, sağlık ve güvenlik gibi altyapı hizmetlerinin de geçici iskânın parçası olarak planlanması gerekir. Kişilerin rastgele tehlikeli araziye baraka kurmasına izin verilmesi m.13’ün amacı değildir; geçici alanın da afet ve sağlık güvenliği taşıması gerekir.

Geçici barınak kişiye tahsis edilmişse kullanım hakkı mülkiyet hakkı değildir. Tahsis şartları, kullanım süresi, teslim ve tahliye esasları idarenin düzenlemelerine tabidir.

Nakdî geçici barınma yardımı ne zaman yapılır?

Kanun, idarenin baraka veya konut sağlama tedbirlerinin kısa zamanda yerine getirilemeyeceği hallerde, geçici iskân tedbirlerini kendileri almak isteyenlere nakdî yardım yapılabilmesini öngörür. Bu nedenle ödeme, kişinin kalıcı konut satın almasına yönelik kredi değil, geçici barınma çözümünü kendisinin kurabilmesi için verilen acil destektir.

Nakdî yardımın verilmesi için kişinin kendi başına bir tutar belirleyip idareden istemesi yeterli değildir. Ödeneğin ve yardım miktarının yetkili makamca belirlenmesi gerekir. Başvuru, ödeme ve yararlanma şartları ilgili afet için AFAD/valilik duyurusunda açıklanabilir.

Ödeme banka hesabına yapılıyorsa dekont ve yardımın hangi hukuki kaleme dayandığını gösteren karar saklanmalıdır. Daha sonra kalıcı konut borçlandırması yapılırken bu ödemenin mahiyeti konusunda uyuşmazlık çıkarsa, belgedeki “geçici barınma/nakdî yardım” açıklaması önem taşır.

Geçici barınma yardımının miktarını kim belirler?

7269 m.13/d, geçici barındırma işleri için gerekli ödenek ile afetzedelere nakden yapılacak yardımların miktarının yetkili idarece belirlenmesini öngörür. Bugünkü idari yapıda afet ve acil durum hizmetleri AFAD koordinasyonunda yürütülür. Ödeme tutarı kanunda sabit bir lira rakamı olarak yazılı değildir.

Bu nedenle internette önceki bir afete ilişkin açıklanan kira veya barınma desteği tutarının yeni bir afette aynen uygulanacağı varsayılmamalıdır. Güncel karar, ödeme dönemi, başvuru tarihi ve yararlanma şartları resmî duyurudan kontrol edilmelidir.

Yardım tutarının belirlenmesi idari işlem niteliğindedir. Aynı hukuki durumda olan kişilere farklı uygulama yapıldığı ileri sürülüyorsa eşitlik, hukuki güvenlik ve ilgili yardım kararındaki objektif ölçütler yönünden dosya incelenebilir.

Geçici barınakta ne kadar süre kalınabilir?

Kanun m.13/d, barınaklarda oturulacak sürenin yetkili idarece tespit edilmesini düzenler; herkese uygulanacak sabit bir “altı ay” veya “bir yıl” süresi koymaz. Süre, afetin koşulları, kalıcı iskânın ilerlemesi ve geçici alanın güvenliği dikkate alınarak belirlenir.

Bu nedenle geçici barınakta kalma hakkının kalıcı ve süresiz kira hakkına dönüştüğü söylenemez. İdare, kalıcı konut teslimi, bölgenin kapanması veya başka güvenli barınma imkânı oluşması nedeniyle tahliye tarihi belirleyebilir. Tahliye işleminin resmî dayanağı ve kişiye yapılan bildirim saklanmalıdır.

Geçici konut daha sonra daimi iskân olarak değerlendirilirse, bu değişiklik açık bir idari karara dayanmalıdır. Böyle bir durumda yardımın mali niteliği de değişebilir ve kanundaki kalıcı borçlandırma hükümleri gündeme gelebilir.

Geçici barınma yardımı ile kalıcı afet konutu arasındaki fark nedir?

Bu ayrım özellikle AFAD ödeme açıklamalarında önemlidir. “Kira yardımı”, “geçici barınma desteği” veya “nakdî yardım” olarak yapılan ödeme ile kalıcı konut için imzalanan borçlandırma senedi farklı hukuki sebeplere dayanır.

Geçici yardım almak afet konutu hak sahipliğini engeller mi?

Tek başına engellemez. Kalıcı hak sahipliği 7269 m.28-30 ve Hak Sahipliği Yönetmeliği’nde belirlenen şartlara göre tespit edilir. Geçici barınma yardımından yararlanmış olmak, kişinin mülkiyet ve hasar durumunu değiştirmez.

Bununla birlikte aynı gider için farklı kamu desteklerinin çifte ödenmesine ilişkin özel sınırlamalar bulunabilir. İlgili afet için yayımlanan yardım programının koşulları ayrıca kontrol edilmelidir. Buradaki temel kural, m.13/d kapsamındaki geçici barınma giderinin m.40 borçlandırmasına dönüştürülememesidir.

Kalıcı hak sahipliği başvurusu açıldığında iki aylık süre ayrıca korunmalıdır. Afet hak sahipliği başvuru süresi rehberimiz bu ayrı süreci açıklamaktadır.

Geçici barınma yardımı DASK tazminatından düşülür mü?

DASK tazminatı, 6305 sayılı Afet Sigortaları Kanunu ve poliçe hükümlerine dayanan sigorta alacağıdır. 7269 m.13/d geçici barınma yardımı ise kamu hukuku kapsamında acil yardım niteliğindedir. İki ödemenin hukuki sebebi farklıdır.

Bu nedenle geçici barınma yardımı yapılması, DASK’ın poliçe kapsamında bina hasarına ilişkin tazminat borcunu kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Aynı şekilde DASK’tan tazminat alınması da geçici barınma ihtiyacını otomatik olarak sona erdirmez. Somut programda özel mahsup kuralı varsa o düzenleme ayrıca incelenmelidir.

DASK ödeme süresi hakkında DASK tazminatı kaç günde ödenir rehberimize bakılabilir.

Geçici barınma yardımı kira yardımıyla aynı şey midir?

Her zaman değildir. Kira desteği geçici barınmanın bir yöntemi olabilir; ancak farklı afet programlarında “kira yardımı”, “taşınma yardımı”, “barınma desteği” veya “nakdî yardım” farklı şartlarla düzenlenebilir. Ödemenin hukuki niteliği, ödeme kararında ve resmî duyuruda belirtilen dayanağa göre belirlenir.

Örneğin 6306 sayılı Kentsel Dönüşüm Kanunu kapsamındaki kira yardımı ile 7269 sayılı afet yardımı aynı değildir. Birinin tutarı, süresi ve başvuru şartı diğerine uygulanamaz. Ödeme belgesinde hangi kanun ve programa dayanıldığı mutlaka kontrol edilmelidir.

Geçici barınma yardımı yanlışlıkla borç hanesine yazılırsa ne yapılır?

Borçlandırma hesabında m.13/d kapsamındaki geçici barınma veya nakdî yardım tutarı kalıcı konut borcuna eklenmişse, önce borçlandırma cetveli ve maliyet hesabı yazılı olarak istenmelidir. Hangi kalemin hangi kanun maddesine göre borçlandırıldığı açıkça gösterilmelidir.

Hata tespit edilirse AFAD il müdürlüğüne veya borçlandırmayı yapan yetkili birime yazılı düzeltme başvurusu verilmeli; ödeme dekontu, yardım kararı ve m.13/d dayanağı eklenmelidir. Borçlandırma senedi imzalanmış olsa dahi açık kanun hükmüne aykırı hesaplamanın düzeltilmesi talep edilebilir.

İdare düzeltme talebini reddederse kesin ve icrai mali işlemin iptali için idari yargı yolu değerlendirilebilir. 2577 sayılı İYUK m.7’deki genel dava süresi ve işlemin tebliğ tarihi somut dosyada ayrıca hesaplanmalıdır.

Geçici barınma dosyasında hangi belgeler saklanmalıdır?

• Afet ve tahliye/hasar tespit belgesi,
• Geçici barınma tahsis veya yardım kararı,
• Nakdî yardım banka dekontu,
• Ödemenin açıklaması ve hukuki dayanağı,
• Geçici barınak teslim tutanağı,
• Varsa kira sözleşmesi veya barınma merkezine giriş kaydı,
• Tahliye/çıkış bildirimi,
• Kalıcı hak sahipliği başvurusu ve komisyon kararı,
• Kalıcı konut borçlandırma cetveli,
• Yanlış mahsup varsa düzeltme dilekçesi ve cevabı.

Geçici barınma yardımında fiilî ikamet nasıl ispatlanır?

Afet yardımlarında kişinin gerçekten etkilenen konutta yaşayıp yaşamadığı önem taşıyabilir. Nüfus adres kaydı temel delillerden biridir; ancak adres kaydının güncel olmaması halinde elektrik-su faturası, kira sözleşmesi, bina yönetimi kaydı, okul kaydı veya başka resmî belgeler somut programa göre destekleyici olabilir. Hangi belgenin kabul edileceği ilgili AFAD duyurusunda belirtilir.

Kişi afet tarihinde başka yerde fiilen yaşıyorsa yalnız tapu malikliği geçici barınma yardımını otomatik sağlamaz. Tersine, kiracı veya aile ferdi olarak fiilen hasarlı konutta yaşayan kişi kalıcı malik hak sahipliğine sahip olmasa bile acil barınma tedbirlerinden yararlanabilir. Bu nedenle geçici yardım ile mülkiyete dayalı kalıcı hak sahipliği ayrı değerlendirilmelidir.

Geçici barınak daha sonra daimi konuta dönüşürse borç çıkar mı?

Afet ve Acil Durum Harcamaları Yönetmeliği, geçici iskân olarak yapılan barınakların daimi iskân olarak kullanılmasının uygun görülmesi halinde 7269 sayılı Kanunun ilgili hükümleri çerçevesinde borçlandırma yapılabilmesine imkân tanır. Bu nedenle başlangıçta geçici tahsis edilen yapının hukuki statüsü sonradan resmî kararla değiştirilirse, m.13/d’deki borçsuz geçici yardım rejimi aynen devam etmeyebilir.

Bu değişiklik kendiliğinden oluşmaz. Yapının daimi iskâna dönüştürüldüğünü, hak sahibini, maliyetini ve borçlandırma esasını gösteren açık idari işlem gerekir. Kişiye borç senedi sunulmuşsa önce yardımın geçici mi daimî mi olduğu ve dönüşüm kararının tarihi kontrol edilmelidir.

Geçici yardım alan kişi ölürse geri ödeme mirasçılara geçer mi?

M.13/d kapsamında hukuken borçlandırmaya tabi olmayan geçici yardım, kişinin ölümüyle mirasçılara geri ödeme borcu olarak dönüşmez. Ortada kanundan doğan bir borç yoksa miras yoluyla intikal edecek bir geri ödeme yükümlülüğü de bulunmaz. Ancak yardımın yersiz veya hileli alındığına ilişkin ayrıca tesis edilmiş kamu alacağı varsa bunun hukuki niteliği farklıdır.

Kalıcı afet konutu borcu ise ayrı konudur; hak sahipliği ve borçlandırma sonrası ölüm halinde borcun ve taşınmazın mirasçılara etkisi m.40, tapu-ipotek kayıtları ve miras hükümleriyle birlikte değerlendirilir.

Yanlış veya fazla geçici barınma ödemesi geri istenebilir mi?

“Borçlandırmaya tabi değildir” kuralı, hiç hakkı olmadığı halde veya hesap hatasıyla alınan her kamu ödemesinin kesin olarak geri istenemeyeceği anlamına gelmez. M.13/d’nin koruduğu durum, hukuka uygun olarak yapılan geçici barınma yardımının kredi/borç olarak tahsil edilmemesidir. Yersiz ödeme iddiası varsa idarenin hangi maddi ve hukuki sebebe dayandığını yazılı işlemle göstermesi gerekir.

Geri alma işlemine karşı başvuruda yardım kararı, başvuru formu, banka dekontu ve kişinin afet tarihindeki durumunu gösteren belgeler sunulmalıdır. İdari işlem kesinleşirse iptal davası süresi ayrıca takip edilmelidir.

Sık Sorulan Sorular

1. AFAD geçici barınma yardımı geri ödenir mi?

7269 m.13/d kapsamındaki harcama ve ödemeler borçlandırmaya tabi tutulmaz.

2. Konteyner veya baraka bedeli sonradan borç çıkar mı?

Geçici barınma olarak sağlanmışsa m.13/d kapsamında borçlandırılmaz; daimi iskâna dönüştürülürse ayrı karar ve borçlandırma hükümleri gündeme gelebilir.

3. Nakdî barınma desteği konut kredisi midir?

Hayır. Geçici iskânı sağlamak için verilen acil nakdî yardımdır.

4. Geçici yardım almak afet konutu hakkını kaldırır mı?

Hayır. Kalıcı hak sahipliği m.28-30’a göre ayrıca belirlenir.

5. Yardım tutarı kanunda sabit mi?

Hayır. Kanun tutarın yetkili idarece belirlenmesini öngörür.

6. Geçici barınakta kalma süresi sabit mi?

Hayır. Süre yetkili idarece afetin şartlarına göre belirlenir.

7. DASK tazminatı alınca geçici yardım geri istenir mi?

Kanunda m.13/d yardımının sırf DASK ödemesi nedeniyle borca dönüşeceğine dair genel kural yoktur; özel yardım programı şartları ayrıca incelenir.

8. Kentsel dönüşüm kira yardımı ile aynı mı?

Hayır. 6306 sayılı Kanun kapsamındaki kira yardımı ayrı hukuki rejime tabidir.

9. Yardım borçlandırma cetveline eklenmişse ne yapmalıyım?

Maliyet hesabını isteyip m.13/d gereğince yazılı düzeltme başvurusu yapılmalıdır.

10. Geçici yardım için hak sahipliği başvurusu beklenir mi?

Geçici barınma acil yardım niteliğindedir; kalıcı hak sahipliği süreci ayrı yürür.

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →