Afet Kıymet Belgesi Nedir? 7269 m.17-20 Kapsamında Haklar (2026)

Afet kıymet belgesinin hukuki niteliği nedir?

7269 sayılı Kanunun yeniden yerleşme sistemi, afetzedenin eski taşınmazı ile yeni yerleşimde sağlanan arsa veya konut arasında mali bir denge kurar. Kıymet belgesi, eski taşınmaz için belirlenen değeri resmî bir belgeye bağlayarak bu değerin yeni iskân hesabında kullanılmasını sağlar. Belge yalnız ekspertiz raporu değildir; Kanunun 17, 20, 23 ve 27. maddelerinde doğrudan mali ve tapusal sonuçlara bağlanmıştır.

M.17 uyarınca afet gören yerlerde hasara uğrayan kısımlar içindeki taşınmazlarla, aynı yerde üzerine bina yaptırılmak üzere yetkili idarece belirlenen taşınmazların değerleri Kanundaki özel usulle takdir edilir. Bu değere göre kıymet belgesi düzenlenebilir ve belgenin hak sahibine verilmesi karşılığında söz konusu taşınmaz Hazine adına tescil ettirilebilir.

Güncel kanun metni için 7269 sayılı Kanun’un resmî metni, uygulama ve duyurular için AFAD ile ilgili valilik kayıtları esas alınmalıdır.

Hangi taşınmazlar için kıymet belgesi düzenlenebilir?

M.17 iki temel taşınmaz grubunu kapsar. Birincisi, afet gören yerde hasara uğrayan kısımlar içinde bulunan taşınmazlardır. İkincisi ise aynı yerde yeni bina yaptırmak amacıyla idare tarafından belirlenen taşınmazlardır. Bu taşınmazların değeri m.19’daki komisyon usulüne göre tespit edilir.

Belgenin düzenlenmesi için yalnız taşınmazın afet bölgesinde bulunması yeterli değildir. Yeniden yerleşme programıyla bağlantı ve m.17 kapsamındaki tespit gerekir. Bu nedenle kişinin kendi hazırlattığı değerleme raporu kıymet belgesinin yerine geçmez. Yeniden yerleşimin hangi durumda toplu nakle dönüşebileceği için 7269 m.16 toplu nakil rehberimizi; eski alanın yapı ve ikamete kapatılması bakımından afete maruz bölge rehberimizi inceleyebilirsiniz.

Bina tamamen kullanılamaz hale gelmişse m.24 gereğince enkaz ve malzemenin mülkiyeti ayrıca değerlendirilir. Kıymet takdirinde hangi unsurun arsa, hangi unsurun yapı veya enkaz olarak hesaba alındığı resmi cetvel ve komisyon kararından kontrol edilmelidir.

Yeniden yerleşme yapılmayacak yerde kıymet belgesi verilir mi?

Hayır. M.17 parantez hükmü açık biçimde, yeniden yerleşme yapılmayacak afet yerlerindeki taşınmazlar için kıymet belgesi düzenlenmeyeceğini belirtir. Dolayısıyla her hasarlı taşınmaz malikinin kıymet belgesi alma hakkı olduğu söylenemez.

Bu ayrımın nedeni kıymet belgesinin yeniden iskân sistemi içindeki işlevidir. Belge eski taşınmaz değerini yeni arsa veya konutun maliyet hesabına bağlar. Yeniden yerleşme yapılmayacaksa bu özel mahsup mekanizması da uygulanmaz.

Kişinin yapısı hasarlı olsa bile bulunduğu yerde onarım veya yerinde yeniden yapım uygulanıyorsa, kıymet belgesinden farklı hukuki ve mali araçlar devreye girebilir. Somut afet programının hangi kanun maddelerine dayandığı resmi karardan belirlenmelidir.

Taşınmazın kıymeti kim tarafından belirlenir?

7269 m.19, m.17 kapsamındaki taşınmazların değerini üç kişilik komisyonun belirlemesini öngörür. Köylerde ve şehir/kasabalarda komisyonun bileşimi farklıdır; yerel yönetim temsilcisi, maliye veya tapu teşkilatından üye ve teknik eleman kanunda gösterilen biçimde yer alır. Komisyon mahallin en büyük mülkî amiri tarafından oluşturulur ve çoğunlukla karar verir.

Değerleme cetvelinde taşınmazın yüzölçümü, özellikleri ve takdir edilen bedel bulunur. Bu cetveller 10 gün süreyle mahallî imkân ve şartlara göre ilan edilir. Malik kıymet belgesi düzenlenmeden önce bu ilanı ve kendi taşınmazına yazılan bedeli kontrol etmelidir.

Komisyon değerlemesinin hangi tarih fiyatlarıyla, hangi taşınmaz özellikleri esas alınarak yapıldığı işlem dosyasından anlaşılır. Ada-parsel, yüzölçümü veya vasıfta hata varsa dava süresi beklenmeden idareye de yazılı düzeltme talebi verilebilir; ancak bu başvuru m.19’daki özel dava süresini kaçırmak için gerekçe olmamalıdır.

Kıymet takdirine karşı dava süresi kaç gündür?

M.19 çok kısa ve özel bir süre öngörür. Kıymet cetvelleri 10 gün ilan edilir; takdir edilen kıymete karşı ilan süresinin bitiminden itibaren 7 gün içinde taşınmazın bulunduğu yerdeki Asliye Hukuk Mahkemesinde dava açılabilir. Bu, genel zamanaşımı veya idari dava süresi değildir.

Dava basit yargılama usulüne tabidir ve Kanun bu davaların diğer davalara göre öncelikli görülmesini öngörür. Davanın açılması veya kanun yolu başvurusu, 7269 sayılı Kanuna göre yürütülen işlemleri ve inşaat işlerini durdurmaz. Kanun ayrıca bu davalar nedeniyle ihtiyati tedbir kararı verilemeyeceğini düzenler.

Bu özel dava yolunu ayrıntılı biçimde ayrı bir içerikte ele almak, kıymet belgesi nedir sorusuyla değere nasıl dava açılır arama niyetlerinin karışmasını önler. Buradaki temel uyarı, 7 günlük sürenin son derece kısa olduğudur.

Kıymet belgesi kimin adına düzenlenir?

M.20’ye göre m.19’daki itiraz süresi sonunda itiraz edilmeyen veya dava sonucunda kesinleşen değerleri gösteren belgeler taşınmaz sahipleri adına düzenlenir. Belediye veya köy ihtiyar heyeti, başvuru halinde belgeyi sahibine veya kanuni temsilcisine verir.

Belgenin kimin adına düzenlendiği, yeni yerleşim hesabında kıymet tutarını kimin kullanabileceğini etkiler. Tapu maliki ile fiilî kullanıcı farklıysa sırf fiilî oturma kıymet belgesi sahipliğini değiştirmez. Mülkiyet ve miras ilişkisi belgelendirilmelidir.

Belge kayıtları vali veya kaymakam tarafından tasdikli defterlerde tutulur. Bu nedenle fiziki belgenin kaybolması halinde idari defter kayıtları ve işlem dosyası önem taşır.

Hisseli taşınmazda kıymet belgesi nasıl düzenlenir?

M.20, hisseli veya intikali yapılmamış taşınmazlar için özel hüküm içerir. Hisseli taşınmazın kıymet belgesi hissedarlar adına; miras intikali henüz tapuda yapılmamışsa kanuni mirasçılar adına düzenlenebilir. Bu nedenle afet sonrası kıymet belgesi almak için tapu intikalinin mutlaka önceden tamamlanması her durumda şart değildir.

Ancak pay oranlarının ve mirasçıların doğru belirlenmesi gerekir. Veraset ilamı, nüfus kayıtları ve tapu kaydı birlikte incelenmelidir. Bir mirasçının diğerleri adına kıymet belgesini tek başına kullanabilmesi ayrıca temsil yetkisine bağlıdır.

Hisseli taşınmazın kıymet tutarı ile bireysel afet konutu hak sahipliği aynı şey değildir. Yeni konut sayısı ve ayrı aileler bakımından m.30 ve Hak Sahipliği Yönetmeliği ayrıca uygulanır.

Tapusuz veya mülkiyeti ihtilaflı taşınmazda ne olur?

M.20, tapuda kaydı bulunmayan, mülkiyeti ihtilaflı veya veraset ilamı sunulmamış taşınmazlar için de geçici kayıt yöntemi düzenler. Bu kıymet belgelerine başlangıçta malik veya zilyet adı yazılmaz; ada-parsel, yüzölçümü, nitelik ve takdir edilen değer kaydedilir.

Belge belediye veya köy kasasında saklanır. Hak sahibi daha sonra belli olduğunda adı yazılarak belge kendisine verilir. Bu sistem, mülkiyet uyuşmazlığı çözülmeden kıymet bedelinin yanlış kişiye teslim edilmesini önlemeyi amaçlar.

Tapusuzluk veya mülkiyet ihtilafı ayrıca kadastro ve adli yargı uyuşmazlığı doğurabilir. M.18 kapsamındaki afet kadastrosu bu nedenle kıymet belgesi sürecinin temel altyapılarından biridir.

Kıymet belgesi verilince eski taşınmaz Hazineye mi geçer?

M.17, kıymet belgesinin sahibine verilmesi karşılığında ilgili taşınmazın Hazine adına tescil ettirilmesine yetki verir. Dolayısıyla belge yalnız bir değer kağıdı değildir; eski taşınmazın tescil statüsüyle bağlantılıdır. Tescil işlemi somut parsel bakımından tapu sicilinden kontrol edilmelidir.

Kanun, bu tescil sırasında vergi kıymet ve vukuat belgelerinin aranmayacağını da açıkça düzenler. Ayrıca m.25, Kanun kapsamındaki taşınmazların vergi borçlarının tescile engel oluşturmayacağını belirtir.

Malik kıymet belgesini aldıktan sonra eski taşınmaz üzerinde hâlâ sınırsız yapılaşma ve tasarruf hakkı bulunduğunu varsaymamalıdır. Tapu kaydı, Hazine tescili, afet yasağı ve yeni yerleşim belgeleri birlikte incelenmelidir.

Kıymet belgesindeki tutar yeni afet konutu borcundan düşülür mü?

Evet. 7269 m.27’ye göre yeni bina ve arsa maliyeti belirlendikten sonra, hak sahibinin kıymet belgesindeki miktar bu maliyetten düşülür ve kalan kısım borçlandırmaya esas alınır. Bu nedenle kıymet belgesindeki değer doğrudan afetzedenin yeni konut borcunu azaltan unsurdur.

Kıymet belgesi bedeli yeni taşınmazın maliyetinden yüksekse m.27, aradaki farkın hak sahibine ödenmesini düzenler. Böylece eski taşınmaz değeri yeni iskân maliyetinden daha yüksek olduğunda fazla kısım kaybolmaz.

Bu hesap m.40’taki vade ve taksit şartlarından önceki maliyet hesabıdır. Önce net borçlandırılacak maliyet bulunur, ardından m.40’a göre konut veya işyeri borcunun vadesi ve ödeme şartları uygulanır.

Kıymet belgesindeki 10 yıllık süre ne anlama gelir?

M.20, sahibi belli olmayan kıymet belgelerine ilişkin bedellerin koruma altında tutulmasını ve ilan tarihinden itibaren 10 yıl içinde sahibi çıkmayan kıymet belgelerinin hükümsüz hale gelmesini düzenler. Süre dolunca ilgili karşılık kanundaki fon hesabına iade edilir.

Bu hüküm, adı belli ve belgesini teslim almış her hak sahibinin kıymet belgesinin otomatik olarak on yıl sonra yok olduğu şeklinde yorumlanmamalıdır. On yıllık özel düzenleme, sahibi belirlenememiş belge ve karşılıkların akıbetine ilişkindir.

Tapusuz veya miras ihtilaflı taşınmazda hak iddiası bulunan kişi bu nedenle mülkiyet sorununu geciktirmemeli, belge kaydını ve ilan tarihini araştırmalıdır.

Kıymet belgesi kaybolursa ne yapılır?

Fiziki belgenin kaybolması, idari kayıtların da yok olduğu anlamına gelmez. M.20 uyarınca kıymet belgesi kayıtları tasdikli defterlerde tutulduğu için ilgili valilik, kaymakamlık, belediye, köy tüzel kişiliği veya AFAD işlem dosyasından kayıt araştırılabilir. Belgenin tarih, sıra ve taşınmaz bilgileri tespit edilmelidir.

Yeni konut borç hesabında kıymet belgesi mahsup edilmemişse önce maliyet cetveli istenmeli; eski taşınmaza ilişkin kıymet kaydı ve Hazine tesciliyle eşleştirme yapılmalıdır. Açık hesap hatası varsa yazılı düzeltme başvurusu verilmelidir.

Kıymet belgesinin sahte veya değiştirilmiş olması ayrıca adli sorumluluk doğurur. İşlem yalnız idarenin resmî kayıtları üzerinden yürütülmelidir.

Kıymet belgesi dosyası için kontrol listesi

Kıymet belgesindeki bedel yanlış taşınmaza yazılmışsa ne yapılır?

Ada-parsel, yüzölçümü veya malik bilgilerindeki maddi hata kıymet hesabını doğrudan etkiler. Cetvelde komşu parselin bilgileri kullanılmış veya tapu yüzölçümü yanlış aktarılmışsa, 10 günlük ilan süresi içinde idareye yazılı düzeltme başvurusu yapılmalı ve m.19’daki 7 günlük dava süresi de ayrıca korunmalıdır. İdari düzeltme talebinin sonuçlanmasını beklemek özel dava süresini kendiliğinden durdurmaz.

Dilekçeye güncel tapu kaydı, kadastro çapı, varsa aplikasyon krokisi ve hatayı gösteren kıymet cetveli eklenmelidir. Düzeltme yapılırsa yeni cetvel veya kararın hangi tarihte kesinleştiği ve kıymet belgesine doğru tutarın işlendiği kontrol edilmelidir.

Kıymet belgesi yeni konutun tapusu yerine geçer mi?

Hayır. Kıymet belgesi eski taşınmazın değerini ve mahsup hakkını gösterir; yeni konut veya arsanın mülkiyet belgesi değildir. Yeni taşınmazın tahsisi, kura, borçlandırma ve tapu tescili 7269 sayılı Kanunun diğer hükümlerine göre ayrıca yürütülür.

Bu nedenle elinde kıymet belgesi bulunan kişi, yeni yerleşimde belirli bir parsel veya bağımsız bölüm üzerinde tapu hakkı kazandığını varsaymamalıdır. Hak sahipliği komisyon kararı, kura/tahsis tutanağı, borçlandırma senedi ve tapu kaydı birlikte incelenmelidir.

Kıymet belgesi tutarı enflasyona göre güncellenir mi?

7269 m.17-20 sisteminde kıymet belgesi, kanuni değerleme sürecinde belirlenen bedeli gösterir. Belgenin düzenlenmesinden sonra hangi aşamada ve hangi oranla güncelleme yapılacağı konusunda genel bir “her yıl TÜFE uygulanır” kuralı bu maddelerde yer almaz. Bu nedenle eski tarihli kıymet belgesinin bugünkü piyasa fiyatına kendiliğinden dönüştüğü varsayılmamalıdır.

Yeni konut maliyet hesabında uygulanacak özel kanun değişiklikleri veya dönemsel düzenlemeler varsa ayrıca kontrol edilmelidir. Mahsup cetvelinde farklı bir güncelleme yapılmışsa bunun hukuki dayanağı idareden yazılı olarak istenmelidir.

Kıymet belgesi başka kişiye devredilebilir mi?

Belge sıradan bir alacak senedi gibi serbestçe devredilecek ticari kıymetli evrak değildir. M.20 belgeyi taşınmaz sahibi, hissedar veya kanuni mirasçıyla ilişkilendirir. Mülkiyet ve hak sahipliği değişikliği varsa bunun tapu, miras veya kanuni temsil belgeleriyle resmî kayıtlara işlenmesi gerekir.

Üçüncü kişiye özel sözleşmeyle “kıymet belgesi satışı” yapılması yeni iskân hakkını kendiliğinden devretmez. Yeni konut hak sahipliği ve borçlandırma kişiye bağlı şartlar taşıyabilir; devir işlemi yapılmadan önce AFAD ve tapu kayıtlarındaki statü kontrol edilmelidir. Özellikle ölüm, miras paylaşımı, satış veya hissedar değişikliği varsa belge üzerindeki isim ile güncel hak sahipliği kaydının birbirine uygunluğu ayrıca resmî kayıtlardan yazılı olarak doğrulanmalıdır.

Sık Sorulan Sorular

1. Afet kıymet belgesi nedir?

7269 m.17-20 kapsamında eski taşınmazın kanuni usulle belirlenen değerini gösteren ve yeniden iskân hesabında kullanılan belgedir.

2. Her hasarlı ev için kıymet belgesi verilir mi?

Hayır. Yeniden yerleşme yapılmayacak afet yerlerindeki taşınmazlar için m.17 kıymet belgesi düzenlenmeyeceğini söyler.

3. Değeri kim belirler?

M.19’daki üç kişilik kıymet takdir komisyonu belirler.

4. Değere itiraz süresi kaç gündür?

10 günlük ilan bittikten sonra 7 gün içinde taşınmazın bulunduğu yerdeki Asliye Hukuk Mahkemesinde dava açılır.

5. Kıymet belgesi verilince eski tapu ne olur?

M.17 kapsamında belge karşılığında ilgili taşınmaz Hazine adına tescil edilebilir; somut tapu kaydı kontrol edilmelidir.

6. Hisseli evde belge kimin adına çıkar?

Hissedarlar adına; intikali yapılmamış miras taşınmazında kanuni mirasçılar adına düzenlenebilir.

7. Tapusuz taşınmaz için belge düzenlenir mi?

M.20, sahibi başlangıçta yazılmadan taşınmaz bilgileri ve bedelin kaydedilebilmesine imkân verir.

8. Belge bedeli yeni konut borcundan düşer mi?

Evet. M.27 gereğince maliyetten düşülür.

9. Kıymet belgesi bedeli yeni konut maliyetinden yüksekse ne olur?

Aradaki fark hak sahibine ödenir.

10. On yıllık süre herkes için mi geçerlidir?

Hayır. M.20’deki on yıllık özel hüküm, sahibi çıkmayan kıymet belgeleri ve karşılıklarıyla ilgilidir.

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →