Afet Nedeniyle Köy veya Mahalle Başka Yere Taşınabilir mi? 7269 m.16 (2026)

7269 m.16 kapsamında toplu yer değiştirme hangi durumda uygulanır?

7269 sayılı Kanun m.16, tek bir binanın yıkılması veya bir hak sahibine başka parsel verilmesinden daha geniş bir tedbiri düzenler. Burada söz konusu olan, meskûn bir topluluğun bir bölümünün veya tamamının mevcut yerleşimden kaldırılarak güvenli başka bir alana yerleştirilmesidir. Kanun bu ağır tedbiri “kesin lüzum” şartına bağlar.

Kesin zorunluluk; yerleşimin kaya düşmesi, aktif heyelan, taşkın, deprem kaynaklı zemin problemi veya benzeri afet tehlikesi nedeniyle mevcut yerde sürdürülebilir biçimde güvenli hale getirilememesi gibi teknik nedenlere dayanmalıdır. Yerleşim alanının taşınması yalnız idari tercih veya arsa üretme amacıyla kullanılamaz. Teknik tehlike, çözüm seçenekleri ve yeni yerleşim ihtiyacı uzman incelemesiyle ortaya konur.

Güncel kanun metni Mevzuat Bilgi Sistemi’ndeki 7269 sayılı Kanun üzerinden, uygulamaya ilişkin resmî duyurular ise AFAD ve ilgili valilik üzerinden kontrol edilmelidir.

Afet gerçekleşmeden önce köy veya mahalle taşınabilir mi?

Evet. M.16 açıkça “genel hayata etkili afetlerden önce veya sonra” ifadesini kullanır. Dolayısıyla yerleşimin taşınması için mutlaka can kaybı veya büyük yıkım yaşanması beklenmez. Teknik inceleme gelecekteki afet tehlikesinin mevcut yerleşimi kabul edilemez ölçüde tehdit ettiğini gösteriyorsa önleyici nakil kararı verilebilir.

Bu yaklaşım afet hukukunun temel önleme ilkesine uygundur. Kaya düşmesi hattının altında kalan köy, aktif heyelan kütlesi üzerindeki mahalle veya sürekli taşkın altında kalan yerleşim bakımından risk gerçekleşmeden güvenli alana geçiş planlanabilir. Böyle bir kararda tehlikenin niteliği, alınabilecek mühendislik tedbirlerinin yeterliliği ve toplu naklin mali/sosyal sonuçları birlikte değerlendirilir.

Önleyici nakil, kişilerin taşınmaz mülkiyetini kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Eski alandaki yapı ve ikamet yasağı, kamulaştırma, kıymet belgesi veya başka hukuki sonuçlar ayrıca ilgili maddelere göre doğar.

Toplu nakil kararını kim verir?

Kanun, meskûn topluluğun başka yere taşınmasını uzman temsilcilerden oluşan bir komitenin incelemesine bağlar. İlgili bakanlıkların uzman temsilcilerinden oluşan bu yapı, afet tehlikesini ve yerleşim seçeneklerini teknik ve idari açıdan inceler. Kural olarak inceleme sonrasında Cumhurbaşkanı Kararı ile nakil gerçekleştirilir.

Kanun metninde tarihsel bakanlık adları bulunmakla birlikte güncel idari teşkilata ilişkin görevler mevzuattaki halef kurumlar tarafından yürütülür. Bu nedenle somut dosyada işlemi yürüten AFAD, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği birimleri, valilik ve diğer ilgili kurumların görev yazıları incelenmelidir.

Kararın dayanağı yalnız sonuç yazısı değildir. Afet etüt raporu, jeolojik-jeoteknik inceleme, alternatif yer seçimi, yeni yerleşim planı ve komite değerlendirmesi işlem dosyasının parçalarıdır. Malik veya hak sahibi, kendisini etkileyen kararın dayanak belgelerini idareden isteyebilir.

Aynı belediye veya köy sınırları içinde taşınmada Cumhurbaşkanı Kararı gerekir mi?

Hayır. M.16 özel bir istisna getirir: toplu nakil aynı belediye veya köy sınırları içinde yapılacaksa Cumhurbaşkanı Kararı aranmadan kanunda belirtilen ilgili idari makamların müşterek işlemiyle taşınma gerçekleştirilebilir. Bu istisna, yerleşimin yakınındaki güvenli bir alana kaydırılması gibi durumlarda süreci hızlandırır.

Ancak Cumhurbaşkanı Kararı aranmaması teknik incelemeyi gereksiz kılmaz. Yeni alanın afet bakımından güvenli, altyapıya uygun ve planlanabilir olması gerekir. Aynı köy sınırı içinde bulunması tek başına yeni yerin güvenli olduğunu göstermez.

Nakil kararının hangi parselleri ve hangi haneleri kapsadığı açıkça belirlenmelidir. Yerleşimin yalnız belirli kesimi taşınacaksa sınırların teknik rapor ve krokiyle gösterilmesi, eşit uygulama bakımından önem taşır.

Afetzedeler başka bir ile taşınabilir mi?

Evet. M.16, taşınma yerinin afet bölgesinin bulunduğu il sınırları dışında belirlenebilmesini açıkça kabul eder. Bu durumda yeni yerleşim başka bir ilde olabilir. Böyle bir karar, yalnız fiziksel konut üretimini değil eğitim, sağlık, ulaşım, istihdam ve sosyal bağların yeniden kurulmasını da etkiler.

Başka ile taşınma kararında yeni alanın seçimi, hak sahiplerinin yerleştirilmesi, taşınma takvimi ve eski yerleşimle bağlantılı mülkiyet hakları yazılı idari belgelerle yürütülmelidir. Kişilerin yeni yerde hangi taşınmazı, hangi borçlandırma şartıyla ve hangi tarihte teslim alacağı ayrı hak sahipliği belgelerinde gösterilir.

İl dışı nakil, kişinin nüfus kaydı veya özel hukuk ilişkilerinin kendiliğinden sona ermesi anlamına gelmez. Adres, okul, sosyal yardım, tarımsal kayıt ve diğer idari sistemlerde ayrıca güncelleme yapılması gerekir.

İl dışına taşınma giderlerini kim karşılar?

7269 m.16 bu konuda açık hüküm içerir. Taşınma yeri, afet bölgesinin bulunduğu ilin dışında belirlenmişse afetzedelerin taşınmasıyla ilgili giderler afetler fonundan karşılanır. Bu hüküm, toplu nakil kararının kişiye yüklediği zorunlu taşınma maliyetinin kamu kaynağıyla karşılanmasını amaçlar.

Kanun “taşınmayla ilgili giderler” ifadesini kullanır. Uygulamada hangi gider kalemlerinin karşılanacağı, taşıma organizasyonu ve ödeme yöntemi ilgili idari karar ve bütçe düzenlemeleriyle somutlaştırılır. Kişi kendi başına yaptığı her masrafın otomatik olarak geri ödeneceğini varsaymamalıdır.

Ödeme veya taşıma hizmeti sunulmuşsa teslim tutanağı, taşıma listesi ve varsa banka dekontları saklanmalıdır. Giderin karşılanmadığı iddia edilecekse önce resmî nakil kararının il dışı yerleşimi kapsadığı ve talep edilen giderin taşınmayla doğrudan bağlantısı gösterilmelidir.

Yeni yerleşim yeri nasıl seçilir?

Yeni yerleşim alanının seçimi, önceki riskin başka bir alanda yeniden üretilmemesini gerektirir. Jeolojik-jeoteknik etüt, taşkın ve heyelan değerlendirmesi, ulaşım, su, kanalizasyon, elektrik, okul, sağlık ve ekonomik faaliyet imkânları birlikte ele alınır. Güvenli zemin kadar topluluğun sürdürülebilir yaşam koşulları da önemlidir.

Yer seçimi sonrasında gerekli kamu arazisinin tahsisi, satın alma veya kamulaştırma m.21; parselasyon ve tescil m.22; hak sahiplerine arsa dağıtımı ve kıymet belgesinin hesaba katılması m.23 gibi devam eden hükümlerle yürütülebilir. Dolayısıyla m.16 yalnız “taşıma kararı”nı düzenleyen halka olup yeni yerleşimin taşınmaz hukuku sonraki maddelerde tamamlanır.

Yeni alanın imar planı, çevre düzeni ve teknik altyapı kararları da ayrıca onaylanmalıdır. Kişiye sözlü olarak gösterilen arazi, resmî tahsis ve tescil yapılmadıkça mülkiyet hakkı oluşturmaz.

Eski yerleşimdeki tapulu taşınmazın mülkiyeti ne olur?

Toplu nakil kararı tek başına eski tapunun otomatik olarak Hazineye geçmesi anlamına gelmez. Eski taşınmazın statüsü, afete maruz bölge yasağı, kıymet takdiri, Hazine adına tescil, kamulaştırma veya başka işlem olup olmadığına göre belirlenir. Her parselin tapu ve karar dosyası ayrıca incelenmelidir.

M.17 kapsamında hasarlı alandaki taşınmaz için kıymet belgesi düzenlenerek Hazine adına tescil yapılması mümkün olabilir. Yeniden yerleşme yapılmayacak afet yerlerinde ise m.17’nin kıymet belgesi sistemi aynı şekilde uygulanmaz. Bu nedenle “yeni konut aldım, eski tapu otomatik devlete geçti” veya “eski tapu bende kaldı, orada tekrar ev yapabilirim” şeklindeki genellemeler doğru değildir.

Eski alan m.14 uyarınca yapı ve ikamet için yasaklanmışsa, mülkiyet devam etse bile yapılaşma ve oturma yasağı geçerlidir. Afete maruz bölge kararı rehberimiz bu ayrımı ayrıntılı açıklar.

Toplu nakil kararı ile afete maruz bölge kararı aynı şey midir?

Hayır. M.14 yapı ve ikamet için yasaklanmış afet bölgesini; m.16 ise meskûn topluluğun başka yere taşınmasını düzenler. Uygulamada aynı yerleşim için iki işlem birlikte görülebilir fakat hukuki dayanakları ve sonuçları farklıdır.

Bir parsel afete maruz bölge içinde kalabilir ancak topluluğun tamamı başka ile taşınmayabilir. Tersine, geniş bir yerleşim planlaması kapsamında bazı yapıların güvenli yeni alana nakli m.16 çerçevesinde yürütülebilir. Hangi kararın kişiyi etkilediği karar tarih ve sayılarıyla tespit edilmelidir.

Yasaklı alan sınırının daha sonra mühendislik tedbirleriyle daraltılması m.14 kapsamında mümkündür. Bu değişiklik, daha önce tamamlanmış yeni konut tahsisini veya borçlandırmayı kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Toplu nakilde afet konutu hak sahipliği nasıl belirlenir?

Yerleşimin taşınmasına karar verilmiş olması, her sakinin otomatik ve bağımsız yeni konut hak sahibi olduğu anlamına gelmez. Kalıcı konut hak sahipliği 7269 m.28-30 ve Afet Sebebiyle Hak Sahibi Olanların Tespiti Hakkındaki Yönetmelik çerçevesinde ayrıca belirlenir.

Hak sahipliği başvurusu için m.28’deki ilan ve iki aylık talep-taahhüt süresi takip edilmelidir. Afet hak sahipliği başvuru süresi yazımızdaki süre, toplu nakil kararı nedeniyle kendiliğinden ortadan kalkmaz.

Bir hanede birden fazla malik, hissedar veya ayrı aile varsa m.30 ve yönetmelikteki özel hükümler devreye girer. Konut, işyeri ve ahır hakları farklı kategorilerde değerlendirilebilir.

İşyeri, ahır ve tarımsal faaliyetler taşınmada nasıl ele alınır?

Kırsal yerleşimin başka alana taşınması yalnız konutu değil, geçim kaynaklarını da etkiler. Hayvancılık yapan kişinin ahır, tarım yapan kişinin araziye erişim, esnafın işyeri ihtiyacı yeni yerleşim planında dikkate alınmalıdır. Ancak her faaliyet için otomatik aynı büyüklükte taşınmaz hakkı doğmaz; hak sahipliği ve planlama kuralları ayrı uygulanır.

Yeni köy yerleşim alanında konut parselleri, ortak alanlar, hayvancılık yapıları ve yollar plan kararıyla belirlenebilir. Tarımsal parsellerin mülkiyetinin yeni konut tahsisiyle otomatik değişmediği unutulmamalıdır. Eski köydeki tarla, bağ veya bahçe afete maruz yapı alanından farklı statüde olabilir.

Taşınma nedeniyle ekonomik faaliyet fiilen imkânsız hale gelmişse sosyal ve ekonomik destek programları ayrıca araştırılmalıdır; m.16 tek başına bütün gelir kaybının tazminini düzenleyen hüküm değildir.

Toplu nakil kararına karşı itiraz veya dava açılabilir mi?

Kişinin taşınmazını ve yerleşim hakkını doğrudan etkileyen kesin ve icrai nakil kararı idari yargı denetimine tabidir. Kararın teknik sebebi, yetkili makam, usul, yeni alanın güvenliği ve kişinin kapsam içinde bulunup bulunmadığı bakımından hukuka aykırılık ileri sürülebilir.

2577 sayılı İYUK m.7 uyarınca özel kanunda farklı süre bulunmayan idari işlemler için idare mahkemelerinde genel dava açma süresi 60 gündür. Ancak sürenin başlangıcı kararın niteliğine, ilan veya bireysel tebliğ usulüne göre belirlenir. Topluluğu ilgilendiren genel karar ile kişiye yapılan konut tahsisi gibi bireysel işlemler aynı tarihte kesinleşmeyebilir.

Dava açılması kararın uygulanmasını kendiliğinden durdurmaz. Yürütmenin durdurulması istenecekse İYUK m.27’deki açık hukuka aykırılık ve telafisi güç veya imkânsız zarar şartları birlikte değerlendirilir. Teknik afet riskinin yüksek olduğu dosyada mahkeme kamu güvenliğini de dikkate alır.

Toplu nakil dosyasında tutulması gereken belgeler

Toplu nakle katılmayan malik eski yerde kalabilir mi?

Bu sorunun cevabı yalnız m.16’daki nakil kararına bakılarak verilmez. Eski yerleşim aynı zamanda m.14 kapsamında yapı ve ikamet için yasaklanmış afet bölgesi ilan edilmişse, malik yeni konut istemese dahi yasaklı yapıda oturmaya devam edemez. Can güvenliği tedbiri bireysel tercihle bertaraf edilemez.

Eski alan yasaklı değil fakat belirli hak sahipleri için nakil imkânı sunulmuşsa, kararın zorunlu mu isteğe bağlı mı olduğu ve kişinin taşınmazının hangi kapsamda bulunduğu resmî işlemden belirlenmelidir. Yeni konut tahsisinin kabul edilmemesi, daha önce doğmuş borçlandırma veya eski taşınmazın Hazineye devri gibi sonuçları kendiliğinden ortadan kaldırmayabilir. Bu nedenle feragat veya teslim almama kararı verilmeden önce eski ve yeni taşınmazın tapu statüsüyle hak sahipliği kararı, borçlandırma kaydı ve varsa yıkım yasağı birlikte mutlaka dikkatle incelenmelidir.

Sık Sorulan Sorular

1. Deprem veya heyelan nedeniyle köy tamamen taşınabilir mi?

Evet. M.16’daki kesin zorunluluk ve usul şartları oluşursa topluluğun tamamı başka yere nakledilebilir.

2. Afet olmadan önce de nakil kararı verilebilir mi?

Evet. Kanun genel hayata etkili afetlerden önce veya sonra nakle izin verir.

3. Her taşınmada Cumhurbaşkanı Kararı gerekir mi?

Kural olarak gerekir; aynı belediye veya köy sınırları içindeki toplu nakilde kanunun özel istisnası uygulanır.

4. Başka ile taşınırsam nakliye masrafını ben mi öderim?

Taşınma yeri afet bölgesinin bulunduğu ilin dışındaysa m.16 taşınmayla ilgili giderlerin afetler fonundan karşılanmasını öngörür.

5. Yeni yere taşınınca eski tapum otomatik silinir mi?

Hayır. Eski taşınmazın statüsü kıymet belgesi, tescil, kamulaştırma veya afet yasağına göre ayrıca belirlenir.

6. Toplu nakil kararı yeni konut hakkını otomatik verir mi?

Hayır. Hak sahipliği m.28-30 ve yönetmelik uyarınca ayrıca tespit edilir.

7. Eski köydeki tarlamı kullanabilir miyim?

Tarım arazisinin kullanım durumu, afete maruz bölge sınırı ve ilgili idari karara göre ayrıca incelenir.

8. Yeni yerleşim güvenli değilse itiraz edilebilir mi?

Teknik ve hukuki gerekçelerle idari başvuru ve kesin işleme karşı idari dava yolu değerlendirilebilir.

9. Aynı köy içinde daha yüksek bir alana taşınmada hangi usul uygulanır?

M.16 aynı belediye/köy sınırı içindeki toplu nakil için Cumhurbaşkanı Kararı aramayan özel usul öngörür.

10. Taşınma kararıyla afete maruz bölge kararı aynı mı?

Hayır. M.14 yapı ve ikamet yasağını, m.16 topluluğun başka yere naklini düzenler.

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →