Borsa Meslek Komitesi Kaç Kişidir? Üye Sayısı, Görev Süresi ve Görev Yasağı | 5174 m.36 (2026)
Kısa ve net cevap: 5174 sayılı Kanun m.36’ya göre ticaret borsası meslek komiteleri dört yıl için seçilir. Komiteler, meslek grubundaki üye sayısına göre beş veya yedi kişiden oluşur; aynı sayıda yedek üye de seçilir. Komite kendi üyeleri arasından dört yıl için bir başkan ve bir başkan yardımcısı seçer. Kanundaki görev bağdaşmazlığı kuralları nedeniyle aynı kişinin aynı faaliyet alanındaki belirli oda, borsa ve esnaf kuruluşu organlarında eş zamanlı görev üstlenmesi sınırlandırılmıştır.
Meslek komiteleri borsanın sektör temelli temsil mekanizmasıdır. Borsaya dahil malların ticareti farklı ürün ve sektörlerden oluştuğu için üyelerin tamamının tek kurulda ayrıntılı teknik çalışma yapması yerine meslek grupları üzerinden komiteler kurulur. Bu komiteler piyasa sorunlarını tespit eder, teklif hazırlar, gerektiğinde meclis veya yönetim kuruluna bilgi verir ve borsanın karar süreçlerine sektörel veri sağlar.
Borsa meslek komitesi ne işe yarar?
Meslek komitesi, belirli bir meslek grubunda kayıtlı borsa üyelerinin sorunlarını ve piyasa koşullarını kurumsal olarak değerlendiren seçilmiş organdır. Hububat, canlı hayvan, yağlı tohum, pamuk veya başka ürün grupları borsa yapısına göre ayrı komitelerde temsil edilebilir.
Komite karar organı olarak meclisin veya yürütme organı olarak yönetim kurulunun yerine geçmez. Görevi sektörel inceleme, görüş ve öneri üretmek; meslek grubundaki üyeler ile borsa yönetimi arasında kurumsal iletişim kurmaktır.
Komite üye sayısı nasıl belirlenir?
Kanun borsa meslek komitelerini beş veya yedi kişilik yapıda öngörür. Hangi meslek grubunun beş, hangisinin yedi üyeli olacağı üye sayısı ve ilgili seçim düzenlemeleri çerçevesinde belirlenir. Oda meslek komitelerinde büyük odalar için bulunan dokuz ve on bir kişilik seçenekler borsa komitelerine doğrudan uygulanmamalıdır.
Seçimden önce her meslek grubunun güncel üye sayısı ve seçmen listesi kesinleştirilmelidir. Yanlış komite büyüklüğüyle seçim yapılması meclis temsil sayısını da etkileyebileceği için seçim hukuku bakımından önemli bir hatadır.
Kaç yedek üye seçilir?
Asıl üye sayısı kadar yedek üye seçilir. Beş kişilik komitede beş, yedi kişilik komitede yedi yedek bulunur. Yedek üyelik, dört yıllık dönem içinde ölüm, istifa, seçilme şartlarının kaybı veya başka nedenle asıl üyeliğin boşalması hâlinde komitenin çalışmasını sürdürmesini sağlar.
Yedek sırası seçim tutanağında açık biçimde gösterilmelidir. Bir asıl üyeliğin boşalması hâlinde hangi yedeğin göreve çağrılacağı ilgili seçim mevzuatına göre belirlenir.
Görev süresi kaç yıldır?
Borsa meslek komitesi üyeleri dört yıl için seçilir. Başkan ve başkan yardımcısının komite içindeki görev süresi de dört yıllık seçim dönemine bağlıdır. Ara dönemde yedekten gelen üye yeni bağımsız dört yıllık dönem başlatmaz.
Görev süresinin başlangıcı, seçimin kesinleşmesi ve ilk toplantı tarihleri ilgili seçim düzenlemeleriyle birlikte değerlendirilmelidir. Yeni seçim yapılmadan eski kurulun yetkisinin süresiz devam ettiği varsayılmamalıdır.
Komite başkanı nasıl seçilir?
Meslek grubundaki seçmenler komite başkanını doğrudan belirlemez. Önce asıl komite üyeleri seçilir; ardından komite kendi üyeleri arasından bir başkan ve bir başkan yardımcısı seçer.
Başkan toplantıları yönetir, komite çalışmalarının gündemini koordine eder ve ilgili organlarla iletişimi sağlar. Başkanın kişisel görüşü komite kararı yerine geçmez; görüş ve teklifler usulüne uygun toplantıda oluşturulmalıdır.
Tüzel kişi üyeler nasıl temsil edilir?
Şirketler gibi tüzel kişi borsa üyeleri, seçim ve organ görevlerinde gerçek kişi temsilci aracılığıyla hareket eder. Temsilcinin ilgili tüzel kişiyi bağlayacak yetkiye sahip olması ve seçim mevzuatındaki şartları taşıması gerekir.
Ticaret sicilinde temsil değişikliği olduğunda borsa kayıtları da güncellenmelidir. Eski temsilcinin şirket adına komite üyeliğini sürdürüp sürdüremeyeceği güncel temsil ve seçim hükümlerine göre değerlendirilir.
Meslek grubu nasıl belirlenir?
Borsa üyeleri faaliyet konusu ve borsaya dahil mallarla ilişkilerine göre meslek gruplarına ayrılır. Gruplandırma, borsanın ekonomik yapısını ve sektörlerin gerçek dağılımını yansıtmalıdır. Bir üyenin yanlış meslek grubuna alınması seçmenlik ve adaylık hakkını etkileyebilir.
Meslek grubu sınıflandırmasına ilişkin karar ve itiraz yolları ilgili TOBB düzenlemelerinde yer alır. Üye faaliyet alanı değiştiğinde sicil ve meslek grubu kaydının güncellenmesi gerekir.
Aynı kişi birden fazla meslek komitesinde olabilir mi?
Bir gerçek kişinin veya tüzel kişinin gerçek kişi temsilcisinin, aynı seçim dönemi ve faaliyet alanında birden fazla meslek komitesi üzerinden eş zamanlı görev üstlenmesi seçim ve görev bağdaşmazlığı hükümleriyle sınırlıdır. Amaç aynı kişinin birden çok sektör temsil hakkını tek elde toplamasını önlemektir.
Birden çok şirketi temsil eden kişinin durumu da adaylık aşamasında ayrıca kontrol edilmelidir. Temsil edilen tüzel kişilerin farklı olması her durumda görev bağdaşmazlığını ortadan kaldırmaz.
Oda ve borsa organlarında aynı anda görev alınabilir mi?
5174 sayılı Kanun organlar arasında belirli görev bağdaşmazlıkları öngörür. Aynı faaliyet alanındaki oda, borsa ve kanunda belirtilen esnaf kuruluşu organlarında görevler bakımından tek görev esasına dikkat edilmelidir.
Adaylık öncesinde kişinin mevcut meclis, yönetim, disiplin ve komite görevleri kontrol edilmelidir. Seçildikten sonra ortaya çıkan bağdaşmazlık üyeliğin hukuki durumunu etkileyebilir.
Komite üyeliği ücretli bir görev midir?
Meslek komitesi üyeliğinin mali hakları kanun, bütçe ve ilgili TOBB düzenlemeleri çerçevesinde değerlendirilir. Seçilmiş görev, üyeye borsa kaynaklarından sınırsız ücret veya kişisel menfaat sağlama hakkı vermez.
Toplantı, seyahat veya temsil gideri varsa bütçe ve mali mevzuata uygun karar ve belgeye dayanmalıdır. Borsa organ üyeliği kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşunda güvene dayalı temsil görevidir.
Komite toplantıları neden önemlidir?
Sektör sorunları çoğu zaman fiyat dalgalanması, kalite standardı, depolama, ithalat-ihracat, tescil ve mevzuat değişikliği gibi teknik başlıklardır. Komite bu konuları üyelerden aldığı veriyle düzenli toplantılarda değerlendirir.
Toplantı tutanakları hangi konunun görüşüldüğünü, hangi önerinin kabul edildiğini ve yönetim kuruluna hangi talebin gönderildiğini göstermelidir. Sözlü ve kayıtsız görüşmeler kurumsal komite kararının yerine geçmez.
Komite meclise doğrudan teklif sunabilir mi?
Meslek komitesinin görevleri m.37’de ayrıntılı düzenlenir. Komite kendi meslek alanındaki sorunları inceleyebilir ve yönetim kuruluna teklif sunabilir. Meclis gündemine katılım ve görüş bildirme imkânları da kanuni çerçevede bulunmaktadır.
Ancak nihai karar yetkisi meclise verilmiş bir konuda komitenin önerisi tek başına bağlayıcı sonuç doğurmaz. Öneri karar zincirinin hazırlık aşamasıdır.
Komite fiyat belirleyebilir mi?
Komite sektör ve piyasa verisini değerlendirebilir ancak üyelerin gelecekte uygulayacağı zorunlu satış fiyatını birlikte belirleyen bir yapı gibi kullanılamaz. Borsanın fiyat tespit görevi gerçekleşmiş piyasa işlemlerinden oluşan verinin kaydı ve ilanına dayanır.
Rekabeti kısıtlayıcı fiyat birlikteliği 4054 sayılı Kanun bakımından sorun doğurabilir. Komite tutanaklarında piyasa değerlendirmesi ile bağlayıcı fiyat kararı birbirinden ayrılmalıdır.
Komite borsaya dahil mal listesi hakkında görüş verebilir mi?
Evet, meslek komitesi ürün piyasası bilgisi nedeniyle hangi malın borsaya dahil edilmesi, kalite sınıfları veya asgari miktarlar hakkında teknik görüş oluşturabilir. Ancak m.45’teki resmî karar süreci ve yetkili organlar ayrıca uygulanır.
Komite görüşü piyasa verisi açısından değerlidir fakat tek başına kanuni kotasyon listesi oluşturmaz. Yönetim kurulu, meclis, TOBB ve Bakanlık süreçleri gereken konuda bu aşamalar tamamlanmalıdır.
Komite laboratuvar ve kalite sorunlarını inceleyebilir mi?
Borsa konusu malların kalite, analiz, tartım ve standardizasyon sorunları meslek komitesinin doğal çalışma alanındadır. Üyelerden gelen analiz uyuşmazlıkları veya yeni teknik standart ihtiyacı komitede değerlendirilebilir.
Komitenin teknik önerisi, akreditasyon veya özel mevzuatla yetkili laboratuvar kararının yerine geçmez. Teknik düzenleme yetkisi hangi kuruma aitse o hukuki süreç uygulanmalıdır.
Komite üyesinin kişisel menfaat çatışması
Komite üyeleri aynı zamanda piyasada faaliyet gösteren tacir veya şirket temsilcileri olabilir. Görüşülen konu doğrudan belirli bir üyenin bireysel menfaatini etkiliyorsa çıkar çatışması ve tarafsızlık ilkeleri dikkate alınmalıdır.
Borsa kararları bir üyeye özel avantaj sağlamak için kullanılamaz. Komite sektörel ortak menfaat temelinde hareket etmeli; kişisel ticari uyuşmazlığı borsa kararı görünümüne dönüştürmemelidir.
Üyelik şartının kaybedilmesi komite görevini etkiler mi?
Komite üyesinin borsa üyelik, temsil veya seçilme şartlarını kaybetmesi organ üyeliğinin devamını etkileyebilir. Vergi terk, şirket temsilinin sona ermesi, kayıt silinmesi veya kanunda öngörülen başka durumlar ortaya çıktığında borsa sicili güncellenmelidir.
Üyeliğin sona erdiği tarih ve yedek üyenin göreve çağrılması karar ve tutanaklarla belgelenmelidir. Hukuken görevde olmayan kişinin toplantıya katılması karar nisabı açısından sorun yaratabilir.
Komite seçiminde uyuşmazlık nasıl ortaya çıkar?
Yanlış seçmen listesi, meslek grubu hatası, geçersiz tüzel kişi temsil belgesi, görev bağdaşmazlığı veya oy sayımı itirazları komite seçimlerinde uyuşmazlık nedeni olabilir. Seçimler yargı gözetiminde yürütüldüğü için özel seçim itiraz süreleri kısa olabilir.
İtiraz hazırlanırken seçim takvimi, askı listeleri, aday belgeleri, sandık tutanakları ve kesin sonuçlar birlikte incelenmelidir. Süre geçirilmeden yetkili seçim merciine başvurulması gerekir.
Komite dosyasında bulunması gereken belgeler
- meslek grubu listesi ve üye sayısı,
- beş veya yedi kişilik komite büyüklüğünün dayanağı,
- seçmen ve aday listeleri,
- tüzel kişi temsil belgeleri,
- sandık ve seçim kurulu tutanakları,
- asıl ve yedek üyelerin kesin listesi,
- başkan ve başkan yardımcısı seçim tutanağı,
- görev bağdaşmazlığı kontrolleri,
- boşalma hâlinde yedek çağrı kayıtları,
- toplantı ve karar defteri.
Bu kayıtlar komitenin hukuken doğru oluştuğunu ve görüşlerinin yetkili organ tarafından üretildiğini gösterir.
Sık sorulan sorular
Borsa meslek komitesi kaç kişidir?
Meslek grubundaki üye yapısına göre beş veya yedi kişidir.
Kaç yedek üye seçilir?
Asıl üye sayısı kadar yedek seçilir.
Görev süresi kaç yıldır?
Dört yıldır.
Komite başkanını kim seçer?
Komite kendi üyeleri arasından başkan ve başkan yardımcısı seçer.
Komite nihai borsa kararı alır mı?
Temel işlevi inceleme, görüş ve tekliftir; meclis veya yönetim kuruluna verilen nihai yetkilerin yerine geçmez.
Komite zorunlu satış fiyatı belirleyebilir mi?
Hayır. Piyasa verisini değerlendirebilir; rekabeti kısıtlayıcı fiyat birlikteliği oluşturamaz.
Tüzel kişi üyeler komitede nasıl temsil edilir?
Seçim şartlarını taşıyan gerçek kişi temsilci aracılığıyla.
Görev şartı kaybedilirse ne olur?
Organ üyeliği ilgili mevzuata göre sona erebilir ve yedek üye göreve çağrılır.
İlgili rehberler
- Borsanın organları – m.35
- Borsanın görevleri – m.34
- Oda meslek komitesi – karşılaştırmalı m.14
- Borsaya kayıt zorunluluğu – m.32
Resmî kaynaklar
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
