Üretim Süreci Rehninde Doğan Alacaklar Otomatik Rehinli Sayılır mı? | 6750 m.7/2 (2026)

6750 m.7/2 Üretimden Doğan Alacaklar İçin Ne Düzenliyor?

6750 sayılı Kanun m.7/2, üretim finansmanında teminatın ekonomik devamlılığını sağlayan özel bir hükümdür. Kanun, üretim sürecinin bu süreçte kullanılan taşınırlarla birlikte rehnedilmesi halinde, üretimin devamı sırasında veya üretimin tamamlanması sonucunda doğan alacakları da rehin kapsamına alır. Üstelik bu kapsam, asıl rehindeki oran ve sıra korunarak kendiliğinden doğar.

Hüküm özellikle hammadde, makine, ekipman, stok ve üretim döngüsünün birlikte finanse edildiği ticari işletmelerde önem taşır. Rehinli girdiler üretimde kullanıldıkça fiziksel biçimleri değişebilir; fakat işletmenin ekonomik değeri alacağa dönüşür. Kanun bu dönüşüm nedeniyle teminatın ortadan kalkmasına izin vermez.

Ticaret Bakanlığının güncel Taşınır Rehni mevzuat seti, 6750 sayılı Kanun ile uygulama yönetmeliklerini birlikte göstermektedir. Üretim süreci rehni değerlendirilirken m.5’teki taşınır türleri, m.7/2 kapsamı, m.8-11 tescil ve öncelik hükümleri ile m.12-14 hak ve temerrüt hükümleri birlikte uygulanır.

Üretim Süreci Rehni Nedir?

Üretim süreci rehni, tek bir makineyi veya tek bir stok kalemini rehin vermekten daha geniş bir ekonomik organizasyonu kapsar. Taraflar üretim sürecini, süreçte kullanılan taşınır varlıklarla birlikte teminat konusu yapar. Bu yaklaşımın amacı, girdilerin ürüne ve ürünün satış alacağına dönüşmesi sırasında teminat zincirinin kopmamasıdır.

Örneğin bir işletmenin hammadde, belirli üretim ekipmanları ve üretim süreci birlikte rehnedilmiş olabilir. Hammadde üretimde tüketilir, nihai ürün ortaya çıkar ve bu ürün satıldığında müşteri alacağı doğar. m.7/2, üretimden doğan bu alacağın aynı rehin oranı ve öncelikle teminata dahil olmasını sağlar.

Bu hüküm, “işletmenin bütün alacakları rehinlidir” anlamına gelmez. Rehin kapsamına giren alacağın rehnedilmiş üretim sürecinin devamı sırasında veya sonucunda doğmuş olması gerekir. İşletmenin tamamen başka ticari faaliyetinden kaynaklanan alacağı m.7/2’ye dayanılarak otomatik kapsamda sayılamaz.

Hangi Alacaklar Otomatik Rehin Kapsamına Girer?

Kanun iki zaman dilimini kapsar: üretim sürecinin devamı sırasında doğan alacaklar ve üretim sürecinin sonunda doğan alacaklar. Bu nedenle yalnız nihai ürün satışından doğan tek bir alacak türü söz konusu değildir. Rehnedilmiş üretim organizasyonuyla doğrudan bağlantılı ara üretim, fason üretim, satış veya sözleşmesel performans alacakları da somut olayın yapısına göre kapsamda olabilir.

Temel ölçüt, alacağın kaynağıdır. Alacak, rehnedilmiş üretim süreci içinde yaratılmış ekonomik değerin karşılığı olmalıdır. Üretimle ilişkisiz danışmanlık geliri, taşınmaz kira alacağı veya başka bir işletme kolundan doğan alacak m.7/2 ile kendiliğinden rehnedilmiş sayılmaz.

Alacak hakkının doğrudan 6750 m.5/1-a kapsamında rehnedilmesini inceleyen Alacak Hakkı TARES’te Rehnedilebilir mi? yazımız farklı bir hukuki soruyu ele alır. Orada alacak doğrudan rehin konusudur; burada ise üretim sürecinin rehninin kanuni sonucu olarak yeni alacak otomatik biçimde kapsama girer.

“Aynı Oran ve Sırada Rehinli” Ne Demektir?

m.7/2’nin önemli kısmı, üretimden doğan alacağın yalnız kapsamda olduğunu söylememesi, aynı zamanda rehnin oran ve sırasını da korumasıdır. Asıl üretim süreci rehni hangi oran ve öncelikle kurulmuşsa yeni doğan alacak aynı yapıyı takip eder. Bu kural birden çok rehin alacaklısı bulunan finansman yapılarında kritik önemdedir.

Örneğin üretim süreci üzerinde farklı sırada iki rehin varsa, satış alacağı ortaya çıktığında sonraki alacaklı sırf alacak yeni doğdu diye ilk sıraya geçemez. Kanunun öncelik sistemi korunur. Rehin derece ve sırasının genel esasları m.10 ve m.11’de düzenlenmiştir; ilerleme ve sabit derece sistemi ilgili Yönetmelikte ayrıca ayrıntılandırılmıştır.

Bu düzenleme finansman verenler açısından öngörülebilirlik sağlar. Teminatın fiziksel biçimden parasal alacağa dönüşmesi, öncelik dengesini yeniden kurmaz. Aksi yaklaşım, üretim sürecinin her aşamasında alacaklılar arasında yeni bir sıra yarışı doğururdu.

Üretimden Doğan Alacak Rehni ile Doğrudan Alacak Rehni Arasındaki Fark

Doğrudan alacak rehninde belirli mevcut veya müstakbel alacak, 6750 m.5 kapsamındaki bağımsız bir taşınır varlık olarak rehnedilir. Üretim süreci rehninde ise asıl teminat, üretim süreci ve kullanılan taşınır varlıklardır; bunlardan doğan alacak m.7/2 gereğince kanunen takip eden teminat olur.

Bu ayrım sözleşme hazırlanırken önemlidir. İşletmenin belirli müşteriden doğacak alacağı doğrudan teminat konusu yapılmak isteniyorsa alacak rehni hükümleri uygulanır. Üretim döngüsünün tüm ekonomik dönüşümünü teminata bağlamak isteniyorsa üretim süreci ve kullanılan varlıkların rehin kapsamı açık kurulmalıdır.

Hammadde rehni hakkında Hammadde TARES’te Rehnedilebilir mi?, stok rehni hakkında Stoklar TARES’te Rehnedilebilir mi? içeriklerimiz üretim sürecinin maddi varlık tarafını açıklar.

Üretim ile Alacak Arasındaki Bağ Nasıl İspatlanır?

m.7/2’nin otomatik kapsam sağlaması, ispat ihtiyacını ortadan kaldırmaz. Alacağın gerçekten rehnedilmiş üretim sürecinden doğduğunu göstermek gerekir. Üretim emirleri, hammadde çıkış fişleri, lot/parti kayıtları, makine üretim kayıtları, kalite kontrol belgeleri, irsaliyeler, satış faturaları, sipariş formları, müşteri sözleşmeleri ve banka tahsilat kayıtları bu bağlantıyı kurabilir.

Çok sayıda üretim hattı bulunan işletmelerde hangi alacağın hangi rehinli süreçten doğduğu ayrıca ayrıştırılmalıdır. Aynı müşteri farklı işletme kollarından mal alıyorsa tek cari hesap kaydı yeterli olmayabilir. Fatura açıklaması, ürün kodu ve üretim lotu rehin bağlantısının izlenebilmesini sağlamalıdır.

Bu kayıt düzeni yalnız alacaklının menfaatine değildir. Rehin veren açısından da rehin kapsamının gereğinden fazla geniş yorumlanmasını önler. Rehinli üretim süreci dışındaki alacakların serbest kaldığı açık biçimde gösterilebilir.

TARES Tescili Üretim Alacağı Bakımından Nasıl Etki Doğurur?

6750 sisteminde rehin hakkı TARES tesciliyle kurulur ve üçüncü kişilere karşı hüküm ifade eder. Üretim süreci ve süreçte kullanılan taşınırlar doğru şekilde rehin ve tescil edilmişse, m.7/2’nin kanuni kapsamı üretimden doğan alacağa yayılır. Her yeni alacak için ayrı rehin tescili aranmaması hükmün ekonomik işlevinin doğal sonucudur.

Bununla birlikte tescil kaydındaki üretim süreci tanımı belirsizse otomatik kapsamın sınırı tartışmalı hâle gelebilir. Bu nedenle rehin sözleşmesinde üretim hattı, üretim konusu, temel makine ve girdiler ile işletme birimi mümkün olduğunca ayırt edilebilir biçimde tanımlanmalıdır.

Tescilin kurucu etkisi için TARES’te Taşınır Rehni Ne Zaman Kurulur? rehberimize bakabilirsiniz.

Üretimden Doğan Alacak Devredilirse Rehin Ne Olur?

Rehinli alacağın devri, hem 6750 sayılı Kanunun devir ve tescil hükümlerini hem de Türk Borçlar Kanunundaki alacağın devrine ilişkin esasları gündeme getirir. Rehin veren, rehinli alacağı üçüncü kişiye devrettiğinde rehin alacaklısının hakkını ortadan kaldıracak şekilde hareket edemez. 6750 m.12, rehinli taşınırın ve alacağın devrine ilişkin tescil yükümlülükleri de içerir.

Alacak factoring, temlik veya başka finansman işlemine konu edilecekse mevcut TARES rehni önceden kontrol edilmelidir. Sonradan alacağı devralan üçüncü kişinin iyiniyeti ve sicil kayıtlarının aleniyeti ayrı değerlendirme konusudur. Finansman işlemi kurulurken çifte teminat veya öncelik çatışması yaratılmaması gerekir.

Borçlu Temerrüde Düşerse Üretim Alacakları Nasıl Kullanılır?

Temerrüt halinde 6750 m.14 rehin alacaklısına özel seçimlik haklar tanır. Üretimden doğan alacaklar rehin kapsamındaysa, bunların tahsil edilmesi teminatın paraya çevrilmesinde veya alacağın kapatılmasında önem kazanır. Rehin alacaklısı, Kanunun izin verdiği yöntemler ve genel takip hükümleri çerçevesinde hareket eder.

Alacağın tahsil edilmiş ve başka hesaba aktarılmış olması, paranın izlenebilirliğini önemli hâle getirir. Teminatın değeri bilerek azaltılmış, rehinli alacak gizlenmiş veya devir TARES’e işlenmemişse 6750 m.12 ve m.16’daki sonuçlar gündeme gelebilir.

İşletmeler açısından en doğru yaklaşım, rehinli üretim gelirleri için muhasebe ve banka kayıtlarını şeffaf tutmak, alacakların devrini veya tahsilini sözleşme ve sicil yükümlülükleriyle uyumlu yürütmektir.

Sık Sorulan Sorular

Her satış alacağı otomatik rehinli olur mu?

Hayır. Alacağın rehnedilmiş üretim sürecinin devamı sırasında veya sonucunda doğması gerekir.

Her fatura için yeni rehin sözleşmesi gerekir mi?

Hayır. m.7/2 şartları varsa alacak kanunen aynı rehin kapsamına girer.

Üretimden doğan alacak hangi sırada rehinlidir?

Asıl üretim süreci rehniyle aynı oran ve sırayı taşır.

Alacak rehninden farkı nedir?

Doğrudan alacak rehninde alacak bağımsız teminat konusudur; m.7/2’de alacak üretim süreci rehninin kanuni devamıdır.

Üretim bağlantısı nasıl ispatlanır?

Üretim emirleri, lot kayıtları, irsaliye, fatura, müşteri sözleşmesi ve tahsilat kayıtları birlikte kullanılır.

Üretim hattındaki tüm makinelerin rehinli olması şart mı?

Kanun, üretim sürecinin süreçte kullanılan taşınırlarla birlikte rehnedilmesini esas alır; sözleşmedeki kapsam somut olarak incelenir.

Alacak devredilebilir mi?

Devir mümkündür ancak mevcut rehin hakkı, TARES tescili ve 6750 m.12’deki bildirim/tescil yükümlülükleri gözetilmelidir.

Factoring şirketi alacağı devralırsa rehin ortadan kalkar mı?

Mevcut rehin kendiliğinden ortadan kalkmaz; öncelik, sicil, devir ve iyiniyet hükümleri birlikte değerlendirilir.

Temerrütte üretim alacağı doğrudan tahsil edilebilir mi?

Alacaklı 6750 m.14 ve ilgili takip hükümlerine göre hakkını kullanır; usul dışı doğrudan el koyma yapılamaz.

Üretim süreci sözleşmede açık tanımlanmalı mı?

Evet. Otomatik kapsamın sınırının belirlenmesi için üretim hattı, ürün ve kullanılan temel taşınırların ayırt edilebilir biçimde gösterilmesi önemlidir.