Hammadde TARES’te Rehnedilebilir mi? Üretim Girdilerinde Taşınır Rehni | 6750 m.5/1-ç – 2026

6750 m.5/1-ç hammadde rehni için ne düzenler?

6750 sayılı Kanun, ticari işletmenin finansmanında üretim girdilerinin de teminat olarak kullanılabilmesini amaçlar. Bu nedenle m.5/1-ç, hammaddeyi bağımsız bir rehin konusu olarak sayar. Rehinli hammadde alacaklıya teslim edilmez; işletme faaliyetinin gerektirdiği ölçüde rehin verenin zilyetliğinde ve üretim sürecinde kalabilir.

Bu yazıyla ilgili genel bir sorunuz mu var? Anonim soru sor

Bu özellik klasik teslimli taşınır rehninden ayrılır. İşletmenin üretim için kullanması gereken metal, tekstil girdisi, kereste, granül, kimyasal madde veya gıda hammaddesini alacaklıya teslim etmesi üretimi durdurabilir. TARES sistemi bu ekonomik sorunu Sicil aleniyetiyle çözer.

Ancak “işletmedeki bütün malzemeler” ifadesi hammadde rehninin güvenli kurulması için yeterli değildir. Önce varlığın gerçekten hammadde mi, ticari stok mu, sarf malzemesi mi veya bitmiş ürün mü olduğu belirlenmelidir. Sonra sözleşme ile Sicil kaydında kapsam belirli veya objektif ölçütlerle belirlenebilir hale getirilmelidir.

Rehin verenin hammadde üzerinde mülkiyet veya tasarruf yetkisinin bulunması da zorunludur. Konsinye bırakılan, emanet tutulan veya mülkiyeti tedarikçide saklı bulunan malzeme sırf işletmenin deposunda bulunduğu için rehin verenin malı sayılmaz.

Hammadde ile stok ve sarf malzemesi arasındaki fark neden önemlidir?

6750 m.5 hammaddeyi, sarf malzemesini ve stokları ayrı bentlerde sayar. Bu ayrım, her üç varlık türünün rehnedilemeyeceği anlamına gelmez; fakat sözleşmedeki doğru varlık tanımı ve ekonomik izleme bakımından önem taşır.

Hammadde, üretim sürecine girerek başka bir ürüne dönüşmesi amaçlanan temel girdidir. Sac metalden makine parçası üretilmesi, iplikten kumaş üretilmesi, plastik granülden ambalaj üretilmesi veya unluk buğdaydan un üretilmesi buna örnektir. Sarf malzemesi ise faaliyette tüketilen fakat çoğu zaman bitmiş ürünün esas maddesini oluşturmayan yardımcı girdidir. Stok ise satış veya üretim amacıyla işletmede bulunan daha geniş mal grubunu ifade edebilir.

Bir varlık ekonomik kullanımına göre farklı kategoride değerlendirilebilir. Örneğin çelik levha metal üreticisi için hammadde, çelik levha satıcısı için ticari stok olabilir. Rehin sözleşmesi hazırlanırken malın işletmedeki fonksiyonu esas alınmalıdır.

Yanlış sınıflandırma her durumda rehni geçersiz kılacağı anlamına gelmez; çünkü Kanun bu kategorilerin tümünü rehin konusu sayar. Bununla birlikte Sicil kaydındaki varlık tanımının gerçek duruma uymaması, kapsam ve izleme uyuşmazlığı yaratır.

Hammadde rehin sözleşmesinde nasıl tanımlanmalıdır?

6750 m.4/6 rehne konu taşınır varlığın ayırt edici özelliklerinin sözleşmede yer almasını zorunlu tutar. Hammadde seri numarası taşımayabilir; bu nedenle tür, kalite, standart, miktar, birim, parti/lot numarası, depo yeri, tedarik belgesi ve üretim dönemi gibi objektif özellikler kullanılmalıdır.

Örneğin “100 ton alüminyum” yerine alaşım sınıfı, kalınlık veya ürün standardı, depo adresi ve lot bilgisi yazılabilir. Tekstil hammaddesinde iplik türü, numarası, renk/lot, kilogram veya bobin miktarı; kimyasal hammaddede ürün adı, saflık sınıfı, parti numarası ve miktar belirtilebilir.

Miktarı sürekli değişen döner hammadde havuzunda sözleşmenin sabit bir partiye mi yoksa belirli objektif kriterleri taşıyan mevcut ve gelecekteki girdilere mi ilişkin olduğu açık olmalıdır. “Fabrikadaki bütün hammaddeler” gibi sınırsız ifade yerine fabrika/depo, hammadde türü ve ölçüm yöntemi tanımlanmalıdır.

Genel zorunlu sözleşme unsurları hakkında 6750 m.4/6 rehberi incelenebilir.

Depodaki toplu hammadde nasıl rehnedilir?

Toplu mallarda en önemli sorun bireysel ayırt edicilik yerine grup ayırt ediciliğidir. Bir siloda aynı nitelikte tahıl, tankta kimyasal madde veya depoda yüzlerce aynı tip levha bulunabilir. Bu durumda mal grubunun türü, miktarı, bulunduğu alan ve ölçüm yöntemi sözleşmede belirlenmelidir.

Depoya yeni hammadde girip üretimde eski hammadde çıktıkça teminat havuzunun değişmesi mümkündür. Sözleşme yalnız tescil tarihindeki sabit malları mı, aynı kriterlerle sonradan gelen ikame girdileri de mi kapsıyor sorusu açık cevaplanmalıdır. 6750 m.7’deki ikame değer ve üretim süreci hükümleri bu değerlendirmede önemlidir.

Periyodik stok sayımı, ERP kayıtları, depo giriş-çıkış belgeleri ve fatura kayıtları rehinli hammadde havuzunun izlenmesinde kullanılabilir. Alacaklı m.12 kapsamındaki denetim hakkını Kanuna ve sözleşmeye uygun biçimde kullanabilir.

Hammadde miktarı, kayıtlı güvence değerinin altına sürekli düşüyorsa ek teminat veya sözleşmedeki kanuna uygun finansal yükümlülükler gündeme gelebilir. Bunun yerine rehin verenin bütün ticari faaliyetini durduracak mutlak kullanım yasağı konulamaz.

Başkasına ait depoda tutulan hammadde rehnedilebilir mi?

Hammaddenin rehin verenin kendi tesisinde bulunması şart değildir. Lojistik deposu, antrepo, lisanslı depo dışındaki özel depo veya fason üretici tesisinde tutulabilir. Ancak üçüncü kişinin zilyetliği, mülkiyetin kime ait olduğu konusunda ek ispat ihtiyacı doğurur.

Depo sözleşmesi, teslim belgeleri, stok kayıtları ve mülkiyet belgeleri birlikte incelenmelidir. Üçüncü kişinin aynı nitelikte malları farklı müşteriler adına toplu halde tutması halinde rehinli hammaddeyi diğer mallardan ayıran kayıt sistemi özellikle önemlidir.

Hammadde üzerinde depo işletmesinin hapis hakkı, başka rehin, haciz veya mülkiyeti muhafaza kaydı bulunabilir. Yeni rehin kabul eden alacaklı yalnız TARES sorgusuyla yetinmemeli; malın bulunduğu hukuki ilişkinin belgelerini de incelemelidir.

6750 m.5/1-ö’de üçüncü kişilerin zilyetliğindeki taşınır varlık ve haklara ilişkin ayrıca düzenleme bulunmaktadır. Bu konu ayrı içerikte incelenecektir.

Hammadde üretimde kullanılırsa TARES rehni sona erer mi?

Hayır, üretim sürecine girilmesi rehnin kendiliğinden sona erdiği anlamına gelmez. 6750 m.7/2, bir üretim sürecinin, kullanıldığı taşınır varlıklarla birlikte rehnedilmesi halinde rehnin üretim sonucunda ortaya çıkan alacak üzerinde aynı oran ve sırada devam etmesine ilişkin özel hüküm getirir.

Ayrıca m.7’nin doğal ürün, ikame mal ve gelecekteki hukuki getirilerle ilgili hükümleri, rehne konu değer biçim değiştirdiğinde teminatın akıbetini düzenler. Amaç, rehinli hammaddenin üretimde kullanılmasıyla teminatın bir anda anlamsız hale gelmesini önlemektir.

Bununla birlikte her üretim ilişkisi otomatik biçimde m.7/2 kapsamına sokulmamalıdır. Üretim sürecinin ve kullanılan varlıkların rehin sözleşmesinde nasıl tanımlandığı, ortaya çıkan ürün veya alacağın hangi işlemden doğduğu ve Sicil kaydının kapsamı birlikte incelenmelidir.

Örneğin rehinli metal hammadde makine parçasına dönüştürülmüş, parça da müşteriye satılmışsa hangi aşamada ikame mal, ürün ve satış alacağının teminat kapsamına girdiği sözleşme ile Kanunun m.7 hükümlerine göre belirlenir.

Hammaddenin karışması, birleşmesi veya işlenmesi hangi riski doğurur?

Farklı kişilere ait hammaddelerin karışması veya rehinli maddenin başka bir malın üretiminde fiziksel olarak birleşmesi, mülkiyet ve rehin kapsamını karmaşık hale getirebilir. Eşya hukukundaki karışma, birleşme ve işleme kuralları ile 6750’nin özel hükümleri birlikte uygulanmalıdır.

Bu nedenle özellikle kimya, gıda, metal ve tekstil üretiminde rehinli girdinin hangi üretim emrinde ne kadar kullanıldığı işletme kayıtlarıyla izlenmelidir. Rehinli hammaddeyle rehin dışı hammaddenin aynı partiye girmesi halinde alacaklının hak kapsamının hesaplanabilmesi için oran ve üretim kayıtları önem taşır.

Taraflar önceden ürün izlenebilirliği, parti kayıtları ve raporlama yükümlülükleri kararlaştırabilir. Bu tür hükümler m.4/7’de yasaklanan mutlak tasarruf kısıtlamasından farklıdır; teminat değerinin belirlenmesine ve korunmasına hizmet eder.

Rehinli hammadde üçüncü kişiye satılırsa ne olur?

6750 sistemi rehin verenin tasarruf yetkisini tamamen ortadan kaldırmaz. Rehinli hammaddenin üçüncü kişiye devrinde m.7/3 kapsamındaki iyi niyet koruması ile m.9 uyarınca rehnin üçüncü kişilere etkisi birlikte değerlendirilir.

Üçüncü kişinin iyi niyetli olup olmadığı, malın ticari dolaşım biçimi, Sicil kayıtları ve somut olayın özelliklerine göre belirlenir. Alacaklı sırf sözleşmede “satamaz” yazdığı için üçüncü kişiye karşı mutlak hak ileri süremez; m.4/7 bu tür tasarruf yasağı kayıtlarını geçersiz kabul eder.

İlk rehin alacaklısı için doğru koruma yöntemi, TARES kaydının doğru tutulması, varlığın ayırt edici bilgilerinin açık olması, değer ve stok seviyesinin izlenmesi ve m.12 haklarının kullanılmasıdır.

Hammadde rehni için değer tespiti nasıl yapılmalıdır?

Hammadde değerleri metal, enerji, tarım veya döviz piyasalarındaki değişimlere göre hızlı hareket edebilir. Bu nedenle tescil günündeki nominal maliyet tek başına kredi süresince yeterli gösterge değildir. Piyasa fiyatı, kalite, depolama durumu, bozulma riski, satış kabiliyeti ve miktar birlikte değerlendirilmelidir.

Taraflar rehin kurulmadan önce değer üzerinde anlaşabilir veya Ticari İşlemlerde Taşınır Varlıkların Değer Tespiti Hakkında Yönetmelik kapsamında değer tespiti yoluna başvurabilir. Temerrüt sonrası değerleme ilgili Yönetmeliğin özel usulüne göre yapılır.

Dövizle ithal edilen hammaddede TL maliyetindeki artış teminatın değerini artırabilir; buna karşılık teknolojik eskime, kalite kaybı veya bozulma değeri azaltabilir. Alacaklı, yalnız muhasebe maliyetine değil gerçek paraya çevrilebilir değere bakmalıdır.

Gıda, kimyasal veya son kullanma tarihi bulunan girdilerde raf ömrü, saklama sıcaklığı ve mevzuata uygunluk ayrıca değer faktörüdür.

Sigortalı hammadde zarar görürse tazminat rehin kapsamında mıdır?

6750 m.7, rehinli taşınırın gelecekteki hukuki getirileri içinde sigorta tazminatını da teminat ilişkisi bakımından düzenler. Yangın, sel, hırsızlık veya başka sigortalı risk sonucu hammadde zarar görürse poliçeden doğan tazminatın rehin kapsamı m.7 ve sigorta sözleşmesiyle birlikte değerlendirilir.

Alacaklı, poliçedeki sigortalı, lehtar ve rehinli alacaklı kayıtlarını; teminat limitini ve istisnaları incelemelidir. Depo üçüncü kişiye aitse depo işletmesinin poliçesi ile mal sahibinin emtia poliçesi birbirine karıştırılmamalıdır.

Sigorta tazminatının alınması temel borcu kendiliğinden sona erdirmez. Tazminatın yeni hammadde alımında kullanılacağı veya borca mahsup edileceği sözleşme ve Kanuna göre belirlenmelidir.

Borç ödenmezse hammadde rehni nasıl paraya çevrilir?

Rehinle güvence altına alınan borç süresinde ödenmezse 6750 m.14 ve Ticari İşlemlerde Rehin Hakkının Kurulması ve Temerrüt Sonrası Hakların Kullanılması Hakkında Yönetmelik uygulanır. Rehinli alacaklı, şartları oluşmuşsa mülkiyetin devrini talep edebilir; alacağını varlık yönetim şirketine devredebilir; varlığın niteliğine göre diğer özel hakları veya genel hükümler çerçevesindeki takip yolunu kullanabilir.

Hammaddenin bozulabilir veya hızlı değer kaybeden nitelikte olması temerrüt stratejisini etkiler. Aylar süren süreç sonunda ekonomik değer kalmayacak gıda veya kimyasal girdide hızlı ve mevzuata uygun hareket edilmesi önemlidir.

Genel icra takibinde İİK m.45 uyarınca önce rehne başvurma kuralı somut dosyada ayrıca incelenmelidir. Konkordato halinde ise İİK m.295 rehberi önem kazanır.

Uygulama kontrol listesi

Birinci adım, rehin verenin m.3 kapsamındaki sıfatı ve hammadde üzerindeki mülkiyet/tasarruf yetkisidir. İkinci adım, malın hammadde olarak ekonomik fonksiyonunun ve başka kişilere ait maldan ayrımının belirlenmesidir. Üçüncü adım, tür, kalite, miktar, lot, depo ve ölçüm bilgilerinin belgelenmesidir.

Dördüncü adım TARES sorgusu ve varsa diğer takyidatların incelenmesidir. Beşinci adım hammadde değerinin ve fiyat oynaklığının değerlendirilmesidir. Altıncı adım, m.4/6’ya uygun sözleşme ile m.4/1’e uygun tescildir.

Yedinci adım, üretimde kullanım ve ikame değerlerin nasıl izleneceğini belirlemektir. Sekizinci adım sigorta ve depo riskini düzenlemektir. Dokuzuncu adım periyodik stok/değer kontrolüdür. Son adım borç sona erdiğinde TARES kaydının süresinde terkini olmalıdır.

Rehnin kuruluş anı için TARES tescil rehberi, sonraki rehin ve tasarruf sınırı için 6750 m.4/7 rehberi incelenebilir.

Hammaddenin kalite kaybı Sicil kaydını nasıl etkiler?

Rehinli hammaddenin miktarı aynı kalsa bile kalite kaybı teminat değerini ciddi biçimde düşürebilir. Nem alan tahıl, oksitlenen metal, standardını kaybeden kimyasal madde veya kullanım süresi yaklaşan girdi nominal olarak depoda bulunmaya devam eder; ancak paraya çevrilebilir değeri azalır. Bu nedenle m.12 kapsamındaki koruma yükümlülüğü yalnız miktarı değil malın ticari niteliğini ve kalitesini de kapsar.

Kalite değişikliği varlığın ayırt edici tanımını esaslı biçimde etkiliyorsa Sicil ve sözleşme kaydının güncelliği ayrıca kontrol edilmelidir. Alacaklı periyodik sayım yanında kalite sertifikası, laboratuvar sonucu veya depo koşulu kayıtlarını da isteyebilir. Bu denetim, üretimi engelleyen tasarruf yasağı değil teminatın mevcut değerini doğrulamaya yönelik m.12 uygulamasıdır.

Resmî kaynaklar

• T.C. Ticaret Bakanlığı – Taşınır Rehni
• T.C. Ticaret Bakanlığı – Taşınır Rehni Mevzuatı
• TBMM – 6750 sayılı Kanun

Sık Sorulan Sorular

Sonuç

Hammadde, 6750 sayılı Kanun m.5/1-ç kapsamında TARES’te rehnedilebilir. Ancak üretim girdisinin sürekli tüketilip dönüşmesi nedeniyle sözleşmede varlık tanımı, depo ve mülkiyet kaydı, üretim izlenebilirliği, ikame değer, sigorta ve değer takibi özellikle güçlü kurulmalıdır.