Radyo ve Televizyon Yayınları Türkçe Dışındaki Dillerde Yapılabilir mi? 6112 m.5 | 2026
Türkiye’de radyo ve televizyon yayınlarının yalnızca Türkçe yapılması gerektiği yönündeki düşünce, 6112 sayılı Radyo ve Televizyonların Kuruluş ve Yayın Hizmetleri Hakkında Kanun’un yürürlükteki metniyle bağdaşmaz. Kanunun 5. maddesi Türkçe yayını esas kabul eder; fakat Türkçe dışındaki dil ve lehçelerde de yayın yapılabileceğini açıkça düzenler. Aynı hüküm, hangi dil seçilmişse yayının o dilin kurallarına uygun biçimde yapılmasını zorunlu tutar ve uygulamanın ayrıntılarını belirleme görevini Radyo ve Televizyon Üst Kuruluna bırakır.
Bu yazıyla ilgili genel bir sorunuz mu var? Anonim soru sor
6112 sayılı Kanun m.5 ne diyor?
6112 sayılı Kanun m.5 tek fıkradan oluşur ve yayın dili bakımından üç temel kural getirir. Birincisi, yayın hizmetlerinin Türkçe yapılmasının esas olmasıdır. İkincisi, bu esasın Türkçe dışındaki dil ve lehçelerde yayın yapılmasına engel olmamasıdır. Üçüncüsü ise yapılan yayının seçilen dilin kurallarına uygun olması zorunluluğudur. Madde, Türkçe dışındaki dil ve lehçelerde yapılacak yayınların usul ve esaslarının RTÜK tarafından yönetmelikle belirlenmesini de öngörür.
Bu düzenleme bakımından “Türkçe dışındaki dil ve lehçelerde yayın yapılabilir” ifadesi bir izin hükmüdür. Kanun, başka bir dilde yayın yapılmasını başlı başına yasaklamamış; aksine bunun hukuki zemininin bulunduğunu açıkça kabul etmiştir. Dolayısıyla yabancı dilde veya farklı bir lehçede yayın yapılmasının değerlendirilmesinde önce m.5’teki bu açık hüküm esas alınır, ardından yayın lisansı, seçilen dil bildirimi ve ilgili ikincil mevzuat kontrol edilir.
Yayın dili hakkındaki hüküm sadece program metninin hangi dilde olduğuyla sınırlı bir konu değildir. Radyo ve televizyon kuruluşunun yayın akışını hangi dilde sunduğu, programların hangi dilde hazırlandığı ve m.14/2 kapsamında Üst Kurula bildirilen seçilmiş dil ile fiili yayın arasındaki uyum da önem taşır.
“Yayın hizmetlerinin Türkçe yapılması esastır” kuralı ne anlama gelir?
Kanunun Türkçeyi esas dil olarak belirlemesi, başka dillerde yayın yapılmasını yasaklayan bir hüküm değildir. Aynı cümle devamında Türkçe dışındaki dil ve lehçelerde de yayın yapılabileceğini açıkça kabul ettiği için iki bölüm birlikte okunmalıdır. Hukuki yorum, maddenin birinci cümlesinin yarısında durdurulamaz. Türkçe esas olmakla birlikte, kanunun izin verdiği çerçevede farklı dillerde yayın mümkündür.
Bu ayrım özellikle lisans ve uyum çalışmalarında önemlidir. Bir medya hizmet sağlayıcı, yayın hizmetinin dilini belirlerken 6112 m.5’in yanında m.14/2’yi de dikkate almalıdır. Madde 14/2, yayın hizmetlerinin Üst Kurula bildirilen türde ve seçilen dilde yapılmasını zorunlu kılar. Bu sebeple fiili yayın ile kuruluşun RTÜK nezdindeki bildirim ve kayıtlarının birbiriyle uyumlu olması gerekir.
Türkçe yayınlarda ayrıca 6112 m.8/1-m hükmü bulunur. Bu bent, Türkçenin özellikleri ve kuralları bozulmadan doğru, güzel ve anlaşılır şekilde kullanılmasını; dilin düzeysiz, kaba ve argo kullanımına yer verilmemesini yayın hizmeti ilkeleri arasında düzenler. Madde 5 yayın dilini, m.8/1-m ise Türkçe kullanıldığında dilin kullanımına ilişkin yayın ilkesini düzenler. İki hüküm birbirinin yerine geçmez.
Türkçe dışındaki dil ve lehçelerde yayın yapılabilir mi?
Evet. Kanun metni bu konuda açıktır. Türkçe dışındaki dil ve lehçelerde yayın yapılabilir. Bu imkânın kullanılmasında RTÜK tarafından belirlenen usul ve esaslara uyulması gerekir. Kanunun kendisi, “yalnızca belirli yabancı dillerde yayın yapılabilir” şeklinde kapalı bir dil listesi kurmamıştır. Hangi idari prosedürün izleneceği ve yayın hizmetinin nasıl kayda alınacağı bakımından güncel RTÜK düzenlemeleri ayrıca esas alınır.
Bu hukuki çerçeve; yabancı dilde radyo programları, uluslararası izleyiciye yönelik televizyon programları, farklı dil ve lehçelerde haber veya kültür yayınları ile çok dilli program akışları açısından önem taşır. Fakat her somut yayın modeli için kuruluşun lisans türü, seçilmiş yayın dili, program akışı ve RTÜK’e yapılan bildirimler birlikte kontrol edilmelidir. Kanunun farklı dilde yayına izin vermesi, lisans ve bildirim yükümlülüklerini kaldırmaz.
Bir programın içinde kısa bir yabancı dil ifadesi bulunması ile yayın hizmetinin seçilmiş dilinin farklı olması aynı hukuki konu değildir. M.14/2’deki “seçilen dil” yükümlülüğü yayın hizmetinin idari kaydıyla ilgilidir. Bu nedenle kuruluşların, yayın akışındaki dil kullanımını kayıt ve bildirimleriyle uyumlu şekilde yönetmeleri gerekir.
Seçilen dilin kurallarına uygun yayın zorunluluğu
Madde 5 yalnızca “başka dilde yayın yapılabilir” demekle kalmaz; yayınların seçilen dilin kurallarına uygun yapılmasını zorunlu kılar. Bu hüküm, yayıncının seçtiği dili kuralsız veya anlaşılmaz biçimde kullanabileceği anlamına gelmediğini gösterir. Dilin grameri, anlam bütünlüğü ve o dilde yayın yapmanın gerektirdiği temel kullanım kuralları yayın hizmetinin profesyonel hazırlanmasının parçasıdır.
Bu yükümlülük yayıncı açısından editoryal süreç kurulmasını gerektirir. Sunucu metinleri, altyazılar, ekrandaki yazılar, seslendirmeler ve çeviriler yayımlanmadan önce dil bakımından kontrol edilmelidir. Kanun belirli bir dil uzmanı unvanını zorunlu tutmaz; ancak sonuç olarak yayının seçilen dilin kurallarına uygun olmasını emreder. Yayın kuruluşunun iç organizasyonu bu sonucu sağlayacak biçimde kurulmalıdır.
Çeviri yapılan programlarda anlamın bozulması yalnızca dil kalitesi sorunu da olmayabilir. Haber, reklam, sağlık beyanı veya hukuki nitelikteki ifadelerin yanlış çevrilmesi, içeriğe göre 6112’nin başka yayın ilkelerini ve ticari iletişim hükümlerini de ilgilendirebilir. Bu nedenle dil denetimi, içerik denetiminden tamamen kopuk yürütülmemelidir.
6112 m.5 ile m.14/2 arasındaki ilişki
Yayın dilini doğru anlamak için m.5 ile m.14/2 birlikte okunmalıdır. Madde 14/2’ye göre yayın hizmetlerinin Üst Kurula bildirilen türde ve seçilen dilde yapılması zorunludur. Aynı hüküm, lisans belgesinde belirtilen türe uygun yayın yapmayan kuruluşun yayın lisansı şartlarını ihlal etmiş sayılacağını açıkça düzenler. Dil bakımından da fiili yayın ile seçilmiş dil arasındaki uyum, yayın kuruluşunun RTÜK kayıtlarının doğruluğu açısından önemlidir.
Bu nedenle bir medya hizmet sağlayıcının yayın politikasında kalıcı dil değişikliği planlaması hâlinde yalnızca editoryal karar alınması yeterli değildir. RTÜK’e yapılmış mevcut bildirim, lisans kapsamı ve ilgili yönetmelikteki usul kontrol edilerek gerekli idari işlemler tamamlanmalıdır. Madde 5, usul ve esasların yönetmelikle belirleneceğini doğrudan ifade eder.
Yayın türünün değiştirilmesi ise m.14/2’de ayrıca Üst Kurul iznine bağlanmıştır. Dil ile yayın türü aynı kavram değildir. Haber ağırlıklı bir tematik yayının dilinin değiştirilmesi ile genel yayından tematik yayına geçilmesi farklı hukuki işlemlerdir ve birbirine karıştırılmamalıdır.
Farklı dilde yayın yapmak yayın ilkelerini ortadan kaldırır mı?
Hayır. Yayının Türkçe veya başka bir dilde yapılması, 6112 m.8’deki yayın hizmeti ilkelerinden muafiyet sağlamaz. İnsan onuruna ve özel hayatın gizliliğine saygı, haberlerde gerçeklik ve doğruluk, masumiyet karinesi, çocukların korunması, şiddetin özendirilmemesi ve diğer yayın ilkeleri kullanılan dilden bağımsız olarak uygulanır. Dil seçimi, içeriğin hukuka uygun olması zorunluluğundan ayrı bir konudur.
Örneğin yabancı dilde hazırlanan bir haber bülteni de doğruluğu araştırılmamış haberi yayımlayamaz. Bu konuda TV haberinde doğruluk ve kaynağı araştırma zorunluluğu rehberimizde m.8/1-ı hükmünü ayrıntılı olarak ele aldık. Aynı şekilde yabancı dilde bir yayın, kişilerin özel hayatını koruyan yayın ilkelerine tabidir; ayrıntılar için TV yayınında özel hayat görüntüsü başlıklı incelemeye bakılabilir.
Ticari iletişim kuralları da kullanılan dile göre ortadan kalkmaz. Reklamın programdan ayırt edilebilir olması, gizli ticari iletişim yasağı, çocukların korunması ve belirli ürünlerin reklamına ilişkin sınırlamalar farklı dillerdeki yayınlarda da uygulanır.
Yayın kuruluşları için dil uyumu kontrol listesi
Bir yayın kuruluşu ilk olarak RTÜK kayıtlarında hangi yayın dili veya dillerinin seçildiğini doğrulamalıdır. İkinci olarak fiili program akışının bu kayıtlarla uyumlu olup olmadığı incelenmelidir. Üçüncü olarak Türkçe dışındaki dil veya lehçelerde yayın varsa m.5 uyarınca RTÜK’ün güncel ikincil düzenlemeleri kontrol edilmelidir. Dördüncü olarak yayın metinlerinin seçilen dilin kurallarına uygunluğunu sağlayacak editoryal denetim kurulmalıdır.
Beşinci aşamada altyazı, dublaj ve seslendirme uygulamaları kontrol edilmelidir. Özellikle haber, sağlık, finans, reklam ve hukuki konularda yanlış çeviri maddi sonucu etkileyebilir. Altıncı aşamada yayın kayıtları, program çizelgeleri ve dil versiyonlarının saklanması gerekir. Özel medya hizmet sağlayıcıların yaptıkları her yayının kaydını bir yıl süreyle saklama yükümlülüğü 6112 m.25’te düzenlenmiştir.
Bir izleyici şikâyeti veya RTÜK denetimi söz konusu olduğunda kuruluşun hangi dilde ne yayımladığını teknik kayıtla gösterebilmesi önemlidir. Yayın kaydının nasıl temin edileceğine ilişkin ayrıntılar için televizyon yayın kaydının RTÜK’ten alınması rehberine bakılabilir.
Yayın dili uyuşmazlığında hangi belgeler önemlidir?
Yayın diliyle ilgili bir idari incelemede yayın lisansı veya geçici yayın hakkına ilişkin belgeler, RTÜK’e yapılmış bildirimler, yayın akış çizelgeleri, program kayıtları, altyazı ve seslendirme dosyaları, çeviri metinleri ve kurum içi editoryal kontrol kayıtları birlikte incelenmelidir. Böylece sorun “hangi dil seçildi?” sorusuyla sınırlı kalmaz; fiili yayının seçilen dil ve ilgili mevzuatla uyumlu olup olmadığı somutlaştırılır.
Bir programın farklı dil versiyonları bulunuyorsa hangi versiyonun hangi tarih ve saatte yayınlandığı arşiv kayıtlarından belirlenmelidir. Yayın kuruluşu ile yapımcı veya çeviri hizmeti sağlayıcısı arasındaki sözleşmeler de sorumluluk dağılımı bakımından önemlidir. Ancak üçüncü kişiye çeviri hizmeti verilmiş olması, medya hizmet sağlayıcının 6112 kapsamındaki yayın içeriği sorumluluğunu ortadan kaldırmaz; m.6/4, üçüncü kişilerce üretilenler dahil yayınlanan tüm yayın hizmetlerinin içeriği ve sunumundan medya hizmet sağlayıcının sorumlu olduğunu düzenler.
Çok dilli yayın planlanırken sözleşmeler nasıl kurulmalı?
Yabancı dilde program üreten veya dışarıdan alan medya kuruluşları; yapım, çeviri, dublaj ve altyazı sözleşmelerinde teslim edilecek dil versiyonunu açıkça tanımlamalıdır. Çevirinin yalnızca kelime karşılığı değil, yayınlanabilir nitelikte ve seçilen dilin kurallarına uygun hazırlanması yükümlülüğü sözleşmede yer almalıdır. Haber veya reklam metinlerinde hukuki anlamı değiştiren çeviri hatalarının düzeltilme süresi, kontrol mercii ve sorumluluk paylaşımı belirlenmelidir.
Telif bakımından da dil versiyonu önem taşır. Bir eserin dublajlanması, altyazılanması veya farklı dilde uyarlanması FSEK kapsamında ayrıca hak değerlendirmesi gerektirebilir. Yayın dili izni, eser üzerinde çeviri veya işleme hakkını kendiliğinden vermez. Bu nedenle RTÜK mevzuatına uyum ile telif lisansının kapsamı ayrı ayrı kontrol edilmelidir.
Yabancı dilde yayınlarda reklam ve ticari iletişim nasıl denetlenir?
6112 sayılı Kanun’un ticari iletişime ilişkin 9 ila 13. maddeleri, programın Türkçe veya başka bir dilde olmasına göre ayrım yapmaz. Reklamın programdan açıkça ayrılması, gizli ticari iletişim yapılmaması, yanıltıcı ticari iletişimden kaçınılması, çocukların korunması ve reklamı yasaklanan ürünlere ilişkin hükümler yabancı dilde yayınlarda da uygulanır. Bu nedenle çok dilli yayın yapan kanalın yalnızca editoryal içerik için değil, reklam metinleri için de dil ve hukuk kontrol mekanizması kurması gerekir.
Bir reklamın farklı dile çevrilmesi sırasında ürünün niteliği, fiyatı, kampanya koşulu veya sağlık beyanı değiştiriliyorsa çeviri yalnızca teknik bir hizmet olmaktan çıkar; tüketicinin kararını etkileyen ticari iletişim içeriğini değiştirir. Yayıncı, reklamveren tarafından sağlanan metni olduğu gibi yayımlasa dahi 6112 kapsamındaki yayın hizmetinin sunumuna ilişkin sorumluluk alanını göz ardı edemez. Özellikle sınır ötesi kampanyalarda aynı reklamın Türkiye’ye yönelik versiyonunun yürürlükteki reklam yasaklarıyla uyumlu olup olmadığı ayrıca kontrol edilmelidir.
Seçilen dilin sonradan değiştirilmesinde hangi adımlar izlenir?
Kalıcı yayın dili değişikliği, yayın kuruluşunun yalnızca stüdyo içi bir editoryal kararı olarak görülmemelidir. Öncelikle RTÜK nezdindeki mevcut lisans ve bildirim kayıtları incelenir. Ardından m.5 uyarınca ilgili yönetmelik hükümleriyle m.14/2’deki “seçilen dilde yayın” zorunluluğu birlikte değerlendirilir. Değişiklik için bildirim veya başka bir idari işlem gerekiyorsa fiili yayın değişikliğinden önce tamamlanması gerekir. Kuruluşun internet sitesi, program kataloğu, elektronik program rehberi ve izleyiciye yönelik açıklamaları da yeni yayın diliyle tutarlı hale getirilmelidir.
Geçici olarak farklı dilde hazırlanan tek bir program ile kanalın temel yayın dilinin değiştirilmesi aynı işlem değildir. Bu nedenle değerlendirme program bazında ve yayın hizmetinin genel yapısı dikkate alınarak yapılmalıdır. Kanunda yer almayan bir süre veya otomatik tolerans varsayılmamalı; RTÜK’ün yürürlükteki ikincil düzenlemeleri ve kuruluşun kayıtları esas alınmalıdır.
Sık Sorulan Sorular
1. Türkiye’de televizyon kanalı sadece Türkçe yayın yapmak zorunda mı?
Hayır. 6112 m.5, Türkçeyi esas kabul etmekle birlikte Türkçe dışındaki dil ve lehçelerde de yayın yapılabileceğini açıkça düzenler.
2. Yabancı dilde yayın için kanuni dayanak nedir?
Doğrudan 6112 sayılı Kanun m.5’tir. Uygulamanın usul ve esasları RTÜK tarafından yönetmelikle belirlenir.
3. Seçilen dilin kurallarına uygun yayın zorunlu mu?
Evet. Madde 5’in açık hükmüne göre yayınlar seçilen dilin kurallarına uygun yapılmak zorundadır.
4. Yayın dili RTÜK’e bildirilen bilgilerle uyumlu olmalı mı?
Evet. 6112 m.14/2, yayın hizmetlerinin Üst Kurula bildirilen türde ve seçilen dilde yapılmasını zorunlu kılar.
5. Türkçe dışındaki yayınlar 6112 m.8 yayın ilkelerine tabi mi?
Evet. Yayın dili, yayın hizmeti ilkelerinin uygulanmasını ortadan kaldırmaz.
6. Yabancı dilde reklam yapılınca reklam kuralları uygulanmaz mı?
Uygulanır. Ticari iletişim hükümleri yayın dilinden bağımsızdır.
7. Dublaj ve altyazı için telif hakkı ayrıca değerlendirilir mi?
Evet. RTÜK bakımından yayın dili ile FSEK kapsamındaki çeviri, işleme ve mali hak izinleri farklı hukuki konulardır.
8. Yayın diliyle ilgili incelemede hangi kayıt önemlidir?
RTÜK bildirimleri, yayın lisansı, program akışı, fiili yayın kaydı, çeviri ve altyazı dosyaları temel belgelerdir.
9. Bir programın içine yabancı dilde kısa bölüm koymak otomatik olarak dil ihlali midir?
Kanun böyle otomatik bir sonuç kurmaz. Yayın hizmetinin seçilen dili, programın niteliği ve RTÜK düzenlemeleri birlikte incelenir.
10. Türkçe kullanımına ilişkin özel yayın ilkesi hangisidir?
6112 m.8/1-m, Türkçenin doğru, güzel ve anlaşılır kullanılmasını ve dilin düzeysiz, kaba ve argo kullanımına yer verilmemesini düzenler.
Resmî kaynaklar
- 6112 sayılı Kanun – Mevzuat Bilgi Sistemi
- Radyo ve Televizyon Üst Kurulu
- 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu – Mevzuat Bilgi Sistemi
Medya ve yayıncılık mevzuatına ilişkin hukuki incelemelerde kanun, RTÜK düzenlemeleri, lisans kayıtları ve fiili yayın içeriğini birlikte değerlendirir.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu sitesinden daha fazla şey keşfedin
Son gönderilerin e-postanıza gönderilmesi için abone olun.
