Deniz Taşımasında Tehlikeli Eşya Bildirilmezse Ne Olur? TTK m.1148 | 2026
Kısa ve net cevap: 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.1148’e göre eşyanın tehlikeli niteliği kaptana bildirilmemişse taşıtan ve yükleten, bu eşya nedeniyle taşıyanın uğradığı zarardan sorumludur. Kaptan, tehlikeli eşyayı gemiden çıkarabilir, imha edebilir veya zararsız hâle getirebilir. Kaptan tehlikeyi biliyor ve yüklemeye rıza göstermiş olsa bile eşya sonradan gemi, insanlar veya diğer yükler için tehlike yaratırsa gerekli koruyucu tedbirler alınabilir. Bu hüküm, IMDG kapsamında tehlikeli yük beyanının yalnız operasyon formu olmadığını; doğrudan özel hukuk sorumluluğu doğurduğunu gösterir.
Bu yazıyla ilgili genel bir sorunuz mu var? Anonim soru sor
TTK m.1148’in temel kuralı nedir?
Deniz taşımacılığında tehlikeli eşya, gemi ve diğer yükler bakımından olağan yükten farklı risk yaratır. Bu nedenle taşıyan ve özellikle kaptan, eşyanın tehlikeli özelliğini yükleme öncesinde bilmelidir. TTK m.1148, bu bilgi verilmediğinde taşıtan ve yükleten bakımından ağır sonuçlar öngörür ve kaptana geminin güvenliğini koruyacak müdahale yetkileri tanır.
Hüküm yalnız patlayıcı veya yanıcı maddelerle sınırlı düşünülmemelidir. Aşındırıcı, toksik, oksitleyici, reaktif, basınçlı, radyoaktif veya deniz çevresine zararlı maddeler somut mevzuata göre tehlikeli yük kapsamında olabilir. Bir eşyanın ticari olarak yaygın kullanılması onun deniz taşımasında tehlikesiz olduğu anlamına gelmez.
Yanlış veya eksik ürün beyanı ayrıca TTK m.1145 yük bilgisi sorumluluğunu; tehlikeli yükün kaptanın bilgisi dışında gemiye sokulması ise TTK m.1147’yi gündeme getirebilir.
Tehlikeli eşya nasıl belirlenir?
Tehlikeli yük niteliği taşıtanın veya yükletenin serbest değerlendirmesine bırakılamaz. Uluslararası Denizcilik Tehlikeli Yükler Kodu (IMDG Code), SOLAS ve MARPOL bağlantılı kurallar ile ulusal liman ve tehlikeli yük mevzuatı birlikte dikkate alınır. Eşyanın UN numarası, proper shipping name, sınıfı, ikincil riski, paketleme grubu ve diğer teknik özellikleri doğru belirlenmelidir.
Bir kimyasalın güvenlik bilgi formunda tehlike özelliği bulunması ile deniz taşımacılığındaki sınıflandırması arasında ilişki vardır; fakat taşıma sınıflandırması doğrudan ilgili taşıma mevzuatına göre yapılmalıdır. SDS/MSDS belgesi önemli kaynaktır ancak yanlış veya eski belge kullanılması yük sahibini doğru sınıflandırma borcundan kurtarmaz.
Tehlikeli eşyanın sınıfı; gemide hangi bölgeye istifleneceğini, hangi maddelerden ayrılması gerektiğini, konteynerin nasıl işaretleneceğini ve acil durumda hangi işlemlerin uygulanacağını etkiler. Bu yüzden yanlış sınıflandırma doğrudan güvenlik riski yaratır.
Tehlikeli eşya bildirimi nasıl yapılmalıdır?
Taşıtan ve yükleten, eşyanın tehlikeli niteliğini açık ve zamanında taşıyana bildirmelidir. Booking aşamasındaki genel ürün adı yeterli olmayabilir. Tehlikeli yük deklarasyonu, UN numarası, sınıf, paketleme grubu, miktar, ambalaj tipi, gerekiyorsa flash point ve özel taşıma talimatları doğru verilmelidir.
Bildirimin yük gemiye alındıktan sonra yapılması, kaptanın güvenli istif planını önceden kurmasını engeller. Bu nedenle operasyonel olarak yükleme onayından önce belge setinin tamamlanması gerekir. Son dakika değişikliğinde taşıyanın yeni yükü açıkça kabul ettiği ve gemi planını buna göre güncellediği kaydedilmelidir.
Konteyner üzerinde gerekli placard ve işaretlerin bulunması, elektronik beyanın doğru yapılması ve manifestoda tehlikeli yükün görünmesi ayrı ayrı kontrol edilmelidir. Tek bir belgenin doğru olması diğer eksikleri otomatik olarak gidermez.
Taşıtan ve yükleten hangi zararlardan sorumlu olabilir?
Tehlikenin bildirilmemesi nedeniyle taşıyanın ek masrafa veya zarara uğraması hâlinde TTK m.1148 devreye girer. Zorunlu boşaltma, yeniden istif, terminalde özel saha kullanımı, acil müdahale, survey, gecikme, gemide temizlik, başka yükün korunması ve hukuki/idari işlemler olayın şartlarına göre zarar kalemi olabilir.
Sorumluluk talebinde gerçek zarar ve nedensellik bağı gösterilmelidir. Tehlikeli yük beyanı eksik olsa bile, talep edilen belirli giderin başka bir nedenle doğduğu ortaya çıkarsa o gider m.1148’e yüklenemez. Bu nedenle olay kronolojisi önemlidir.
Taşıyan dışında başka yük sahipleri veya kişiler zarar görmüşse, onların talepleri ayrıca ilgili sözleşme ve haksız fiil hükümlerine göre değerlendirilir. Taşıyanın bu üçüncü kişilere ödeme yapması hâlinde rücu imkânı somut sorumluluk zincirine göre incelenir.
Kaptan tehlikeli eşya hakkında hangi tedbirleri alabilir?
TTK m.1148, kaptana gemiyi ve yükleri korumak amacıyla güçlü müdahale araçları tanır. Eşyanın tehlikeli niteliği bildirilmemişse kaptan onu boşaltabilir, imha edebilir veya zararsız hâle getirebilir. Hangi tedbirin seçileceği olayın tehlike derecesi, geminin konumu, liman imkânları, çevre kuralları ve yetkili makam talimatları dikkate alınarak belirlenmelidir.
İmha veya denize atma gibi çevresel etkisi bulunan tedbirler sınırsız değildir. MARPOL, 5312 sayılı Kanun ve diğer çevre mevzuatı uygulanır. Kaptanın özel hukuk yetkisi, çevreyi kirletme veya kamu hukukunu ihlal etme yetkisi vermez.
Acil durumda alınan tedbir kaptan jurnaline ayrıntılı yazılmalı; alarm kayıtları, fotoğraf, video, sıcaklık ölçümleri, gaz ölçümleri ve mürettebat raporları saklanmalıdır. Sonradan zarar paylaşımında bu kayıtlar belirleyici olabilir.
Kaptan tehlikeyi baştan biliyorsa ne değişir?
Kaptan eşyanın tehlikeli olduğunu biliyor ve yüklemeye rıza göstermişse, yükün sırf tehlikeli olması nedeniyle m.1148’in “bildirilmemiş tehlike” sonuçları aynı şekilde uygulanmaz. Ancak eşya yolculuk sırasında gemi veya diğer yükler için fiilî tehlike yaratırsa kaptan gerekli koruyucu tedbirleri yine alabilir.
Bu durumda tazminat ve masraf paylaşımında sözleşme, tehlikenin gerçekleşme nedeni ve tarafların yükümlülükleri incelenir. Doğru beyan edilmiş tehlikeli yükün geminin hatalı istifi nedeniyle zarar vermesi ile yükün gerçek niteliğinin saklanması aynı sorumluluk yapısına sahip değildir.
Kanun müşterek avarya hükümlerini saklı tutar. Geminin ve yüklerin ortak tehlikeden kurtarılması için olağanüstü fedakârlık veya gider yapılmışsa müşterek avarya bakımından ayrıca değerlendirme yapılır.
IMDG belgeleri neden hukuken önemlidir?
IMDG sistemi, tehlikeli yükün sınıflandırılması, ambalajlanması, işaretlenmesi, belgelenmesi ve gemide ayrılması için uluslararası standardı oluşturur. TTK m.1148’deki “tehlikeli nitelik” bilgisinin somutlaştırılmasında bu teknik düzenlemeler önemli rol oynar.
Dangerous Goods Declaration, container/vehicle packing certificate, SDS, booking kaydı ve manifest bilgileri birbirleriyle uyumlu olmalıdır. UN numarası doğru ama miktar yanlışsa, doğru sınıf belirtilmiş fakat ikincil risk gizlenmişse veya konteyner placard’ı eksikse operasyonel risk devam eder.
Belgeyi bir freight forwarder hazırlamış olsa bile yükün gerçek özelliklerini bilen taraflar yanlış bilgiyi görmezden gelemez. Kim tarafından hangi bilginin üretildiği ve kimin onayladığı ispat için saklanmalıdır.
Tehlikeli yük yangın veya başka yük hasarı doğurursa ne yapılır?
Öncelik insan hayatı ve gemi güvenliğidir. Acil müdahale tamamlandıktan sonra olay yeri ve elektronik kayıtlar korunmalıdır. Yangın alarmı, sıcaklık, CCTV, VDR, konteyner stow plan, DG manifest, mürettebat ifadeleri ve survey raporları hasarın başlangıç noktasını belirlemede önemlidir.
Başka konteynerler veya gemi zarar gördüyse hasar kapsamı ayrı tespit edilmelidir. Tehlikeli eşyanın yanlış beyanı ile yangın arasında teknik nedensellik kurulmadan yalnız “tehlikeli yük vardı” gerekçesiyle sorumluluk kesinleştirilemez. Yangının başka elektriksel veya mekanik nedeni bulunabilir.
Sigortacıların subrogation talepleri gündeme gelebilir. Yük sigortası, tekne-makine, P&I ve sorumluluk sigortalarının bildirim süreleri ve delil talepleri ayrıca takip edilmelidir.
Tehlikeli yük dosyasında hangi deliller toplanmalıdır?
Booking ve shipping instruction, DG declaration, SDS, manifest, konişmento, VGM, konteyner packing certificate, terminal EDI, seal record, stowage plan ve gemi DG listesi ilk belge grubudur. Olay yaşanmışsa kaptan jurnali, VDR, alarm, sıcaklık/gaz ölçümü, fotoğraf-video ve survey raporu ikinci grubu oluşturur.
Masraf ve zarar bakımından liman faturaları, kurtarma veya müdahale gideri, yeniden istif, terminal özel saha, depolama, temizlik ve gecikme kayıtları ayrı tutulmalıdır. Her giderin hangi olay nedeniyle doğduğunu açıklayan kronoloji hazırlanmalıdır.
Belge sahteciliği veya kasıtlı gizleme şüphesi varsa orijinal dijital dosyalar ve e-posta üst bilgileri korunmalı, yalnız ekran görüntüsüne dayanılmamalıdır.
Mersin tehlikeli yük kontrol listesi
- UN numarasını ve proper shipping name bilgisini doğrulayın.
- IMDG sınıfı ve varsa ikincil riski kontrol edin.
- Paketleme grubu ve ambalaj uygunluğunu inceleyin.
- DG declaration ile SDS bilgilerini karşılaştırın.
- Konteyner placard ve işaretlerini yükleme öncesinde kontrol edin.
- Tehlikeli yükün manifestoda ve stow planında doğru yerde göründüğünü doğrulayın.
- Ayrım/segregation kurallarına uygunluğu kontrol edin.
- Son dakika ürün veya miktar değişikliğini taşıyana yazılı bildirin.
- Acil durum numarası ve müdahale bilgisinin erişilebilir olduğundan emin olun.
- Tüm kabul/onay yazışmalarını saklayın.
Sık Sorulan Sorular
Tehlikeli yükü bildirmemek ne sonuç doğurur?
TTK m.1148 uyarınca taşıtan ve yükleten taşıyanın zararından sorumlu olabilir; kaptan yükü boşaltma, imha etme veya zararsız hâle getirme yetkisine sahip olabilir.
Tehlikeli yük yalnız patlayıcı madde midir?
Hayır. IMDG kapsamında çok sayıda yanıcı, toksik, aşındırıcı, oksitleyici ve diğer riskli madde sınıfı vardır.
Kaptan yükün tehlikeli olduğunu biliyorsa boşaltamaz mı?
Yük sonradan gemi veya diğer yükler için fiilî tehlike yaratırsa koruyucu tedbirler alınabilir. Sorumluluk sonuçları ise bildirilmemiş yükten farklı değerlendirilir.
DG declaration tek başına yeterli mi?
Hayır. Sınıflandırma, ambalaj, placard, manifest, stow ve gerekli diğer belgelerin tamamı uyumlu olmalıdır.
Yanlış UN numarası TTK m.1148’i gündeme getirir mi?
Yanlış numara yükün gerçek tehlikeli niteliğinin taşıyana doğru bildirilmemesine yol açıyorsa m.1148 bakımından önemlidir.
Tehlikeli yük nedeniyle yangında kim sorumlu olur?
Yangının teknik nedeni, beyanın doğruluğu, istif ve gemi operasyonu birlikte incelenir. Sorumluluk yalnız yükün tehlikeli olmasına bakılarak kurulmaz.
Kaptan tehlikeli yükü denize atabilir mi?
Çevre ve deniz güvenliği mevzuatının izin verdiği zorunlu hâller dışında keyfî biçimde denize atma yapılamaz. Kamu hukuku kuralları ayrıca bağlayıcıdır.
Taşıtan ile yükleten birlikte mi sorumludur?
TTK m.1148 her ikisini de doğru tehlike bilgisi bakımından sorumluluk alanına alır; somut sıfat ve zarar ilişkisi ayrıca tespit edilir.
Müşterek avarya olabilir mi?
Ortak deniz sergüzeştini gerçek bir tehlikeden kurtarmak için olağanüstü fedakârlık veya gider yapılmışsa müşterek avarya hükümleri ayrıca değerlendirilebilir.
Güncel TTK m.1148 nereden okunur?
Mevzuat Bilgi Sistemi ile Ticaret Bakanlığı TTK metni üzerinden kontrol edilebilir.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu sitesinden daha fazla şey keşfedin
Son gönderilerin e-postanıza gönderilmesi için abone olun.
