Dağıtıcı Lisansı Hangi Satışları Yapabilir? 5015 m.7
Kısa ve net cevap: 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu m.7’ye göre dağıtıcı lisansı sahibi, akaryakıt olarak tanımlanan ürünleri kendi mülkiyetindeki veya sözleşmeyle oluşturduğu bayilere dağıtabilir, serbest kullanıcılara toptan akaryakıt satabilir ve depolama tesislerinin yakınındaki tesislere boru hatlarıyla taşıma yapabilir. Dağıtıcı, başka bir dağıtıcının bayisine akaryakıt dağıtamaz. Yapılan satış ve ikmalin lisans alt başlığına, bayi ağına, pazarlama projeksiyonuna ve m.9’daki faaliyet kısıtlamalarına uygun olması gerekir.
Güncel mevzuat kontrol tarihi: 17 Eylül 2026. Yazı, 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu m.2, m.7, m.9 ve EPDK’nın güncel petrol piyasası lisans mevzuatı esas alınarak hazırlanmıştır.
- Dağıtıcı lisansı ne sağlar?
- Bayilere akaryakıt satışı
- Serbest kullanıcıya toptan satış
- Yakın tesise boru hattıyla taşıma
- Başka dağıtıcının bayisine satış yasağı
- Lisans alt başlığının önemi
- Dağıtıcılar arası ticaret
- Pazarlama projeksiyonu ve satış planı
- Dağıtıcının kendi istasyonları
- Bayilik sözleşmesi ve tedarik zinciri
- İstasyon dışı teslimler
- Fatura ve otomasyon kayıtları
- Uygulama örnekleri
- Kontrol listesi
- Sık sorulan sorular
Dağıtıcı Lisansı Nedir?
5015 sayılı Kanun m.2’ye göre dağıtıcı, akaryakıt dağıtım yetkisi olan ve lisansına işlenmesi halinde depolama, taşıma, ihrakiye ve madeni yağ üretimi işlemleri de yapabilen sermaye şirketidir. Dağıtım ise serbest kullanıcılara akaryakıt toptan satışı ve ikmali dahil bayilere yapılan akaryakıt satış ve ikmal faaliyetlerinin bütünüdür.
Bu tanım dağıtıcı lisansının iki ana satış kanalını gösterir: bayi ağı ve serbest kullanıcılar. Bunun dışında yapılacak satışların, özellikle başka dağıtıcılara veya başka dağıtıcıların bayilerine satışın, Kanun m.7 ve m.9’daki özel sınırlamalara göre değerlendirilmesi gerekir.
Petrol piyasasında lisans türlerinin genel çerçevesi için Petrol Piyasasında Hangi Faaliyetler Lisansa Tabidir? başlıklı yazımız incelenebilir.
Dağıtıcı Kendi Bayilerine Akaryakıt Satabilir mi?
Evet. M.7, dağıtıcı lisansı sahibine kendi mülkiyetindeki veya sözleşmelerle oluşturduğu bayilerin istasyonlarına akaryakıt dağıtma hakkı verir. Bayilik ilişkisi, Kanun m.2’de tanımlanan bayilik sözleşmesi ve m.8’deki tek elden satış sistemi çerçevesinde kurulur.
Dağıtıcı, bayiyle yaptığı sözleşmede ürün tedariki, marka kullanımı, ödeme, stok ve operasyon şartlarını düzenleyebilir; ancak sözleşme hükümleri 5015 sayılı Kanun ve EPDK düzenlemelerine aykırı olamaz. Bayi de lisansının devamı boyunca bayisi olduğu dağıtıcı dışında başka dağıtıcı veya onların bayilerinden akaryakıt ikmali yapamaz.
Serbest Kullanıcıya Toptan Satış
M.7, dağıtıcıların serbest kullanıcılara akaryakıt toptan satışı yapabileceğini açıkça düzenler. Serbest kullanıcı, Kanun m.2 ve m.17’deki şartları taşıyan yüksek tüketimli lisanslı kullanıcıdır. Serbest kullanıcı statüsü, normal perakende bayi müşterisinden farklı bir tedarik rejimi oluşturur.
Dağıtıcı satış yaparken alıcının serbest kullanıcı lisansının geçerliliğini, ürün türünü, yıllık tüketim ve teslim adresi bilgilerini kontrol etmelidir. Alıcının statüsü sona ermiş veya lisansı geçersiz hale gelmişse serbest kullanıcıya özgü tedarik kanalı kullanılamaz.
Yakındaki Tesise Boru Hattıyla Taşıma
Dağıtıcı lisansı sahipleri, depolama tesislerinin yakınındaki tesislere boru hatlarıyla taşıma faaliyetinde bulunabilir. Bu yetki genel ve sınırsız bir iletim yetkisi değildir. Boru hattının bağlantısı, tesislerin konumu, lisans kayıtları, teknik güvenlik ve gerekli diğer idari izinler birlikte değerlendirilmelidir.
Yeni bir boru hattı bağlantısı kurulmadan önce mevcut dağıtıcı lisansının bunu kapsayıp kapsamadığı, lisans tadili veya alt başlık gerekip gerekmediği EPDK mevzuatından kontrol edilmelidir. Lisansta değişiklik gerektiren faaliyetler EPDK onayı olmadan başlatılamaz. Bu konuda petrol lisansında değişiklik ve EPDK onayı incelememize bakılabilir.
Başka Dağıtıcının Bayisine Satış Yapılabilir mi?
Hayır. 5015 sayılı Kanun m.7 açık biçimde dağıtıcıların başka akaryakıt dağıtıcılarının bayilerine dağıtım yapamayacağını düzenler. Bayinin kendi dağıtıcısından ürün alma yükümlülüğü m.8’de de karşı yönden desteklenmiştir. Böylece dağıtım-bayilik tedarik zinciri lisans ve sözleşme kayıtları üzerinden izlenebilir tutulur.
Bu yasak yalnız doğrudan tankerle teslim şeklindeki satışları değil, başka dağıtıcının bayisine ürünün fiilen ulaşmasını sağlayan dolaylı tedarik modellerini de hukuki açıdan riskli hale getirir. Faturanın farklı şirkete kesilmesi veya teslimatın aracı üzerinden yapılması, fiilî ürün hareketi başka dağıtıcının bayisine yönelmişse mevzuat değerlendirmesini ortadan kaldırmaz.
Dağıtıcılar Arası Akaryakıt Ticareti
Başka dağıtıcının bayisine satış yasağı ile dağıtıcılar arası ticaret aynı şey değildir. 5015 m.9, dağıtıcılar arası akaryakıt ticaretini Kurulun iznine bağlar ve dağıtıcının başka bir dağıtıcıdan aldığı akaryakıtı başka bir dağıtıcıya satamayacağını ayrıca düzenler.
Bu nedenle dağıtıcılar arası bir ürün satış sözleşmesinde tarafların lisansları, ürünün kaynağı, satış zinciri ve EPDK izni birlikte kontrol edilmelidir. Ticari olarak mümkün görünen bir işlem, m.9’daki kısıtlamalar nedeniyle petrol piyasası mevzuatı bakımından yapılamayabilir.
Lisans Alt Başlığı Satış Yetkisini Nasıl Etkiler?
Dağıtıcı lisansı “tüm akaryakıt ürünlerinde sınırsız ticaret” anlamına gelmez. Kanun m.9, dağıtıcıların kullanıcılara lisans alt başlığında yer almayan akaryakıtları teslim edemeyeceğini düzenler. İthalat da ilgilinin lisansında yer alan alt başlık kapsamındaki ürünlerle sınırlıdır.
Yeni ürün satışına başlamadan önce lisans alt başlıkları kontrol edilmelidir. Ürün adı ticari markadan değil, EPDK mevzuatı ve teknik düzenlemelerdeki sınıflandırmadan değerlendirilmelidir. Mevcut lisans yeni ürünü kapsamıyorsa gerekli tadil tamamlanmadan satış ve ithalat yapılmamalıdır.
Pazarlama Projeksiyonu Neden Önemlidir?
M.7 dağıtıcıların yıllık pazarlama projeksiyonlarını hazırlayıp her yıl Şubat ayında EPDK’ya vermesini düzenler. Yıl içinde üçer aylık dönemler için gerçekleşme değerlendirmesi yapılır ve Ocak, Nisan, Temmuz ve Ekim aylarında Kuruma sunulur. Projeksiyonda yüzde ondan fazla artış veya azalışlar açıklanır.
Satış planının lisanslı bayi ağı, ithalat, tedarik ve stok yönetimiyle tutarlı olması gerekir. Özellikle dağıtıcı tarafından yapılacak ithalatın pazarlama projeksiyonuyla uyumlu olduğunun Kuruma bildirilmesi m.9’da ayrıca düzenlenmiştir. Bu nedenle satış tahmini yalnız şirket içi bütçe verisi değil, enerji piyasası mevzuatı bakımından bildirim niteliği taşıyan bir unsurdur.
Dağıtıcının Kendi İşlettiği İstasyonlardan Satış
M.7, dağıtıcıların kendi işlettiği istasyonlar aracılığıyla yapacağı satışa pazar payı sınırı getirir. Kendi istasyonlarından yapılan satış, dağıtıcının toplam yurt içi pazar payının yüzde 15’inden fazla olamaz. Ayrıca dağıtıcının toplam yurt içi pazar payı yüzde 45’i geçemez.
Dağıtıcı kendi işlettiği istasyonlara sübvansiyon yapamaz ve bayi istasyonlarından farklı uygulama geliştiremez. Bu kurallar, dağıtıcıların dikey yapıda kendi istasyonlarını bağımsız bayiler aleyhine kayırmasını sınırlayan özel rekabet hükümleridir.
Bayilik Sözleşmesi Satış Yetkisinin Temeli midir?
Dağıtıcı, m.7 uyarınca bayiliklerini m.2’deki bayilik ve fizibilite tanımlarına uygun sözleşmelerle oluşturur. Sözleşme dağıtıcı-bayi ilişkisinin özel hukuk temelidir; ancak bayi lisansı ve EPDK kayıtları ayrıca gereklidir.
Bayilik sözleşmesi sona erdiğinde veya yenilenmediğinde m.7 özel bir geçiş düzeni öngörür. Sürenin bitiminden üç ay önce sözleşme yenilenemezse dağıtıcı sürenin sonuna kadar bayinin ikmal ihtiyacını karşılar. Süre sonunda bayi yeni dağıtıcının ürünlerini pazarladığı anlaşılacak şekilde faaliyetini sürdürür ve en geç bir ay içinde eski dağıtıcının işaretlerini kaldırır.
İstasyon Dışındaki Tesise Akaryakıt Satışı
5015 m.9’un 2025’ten itibaren geçerli güncel düzenlemesi, araçlara akaryakıt ikmalinin kural olarak bayilik lisansı ve yeterli donanımı olan akaryakıt istasyonları dışında yapılamayacağını belirtir. Ancak yeterli depolama ve kendi araçlarına ikmal kapasitesine sahip olmak ve ürünü kendi ihtiyacı için kullanmak şartıyla kamu kurumları, liman, havalimanı, fabrika, şantiye, maden veya taş ocağı gibi yerlere yapılan teslimler istisna kapsamındadır.
İstasyon dışı teslimlerde alıcının depolama ve kullanım şartı, teslimatın niteliği ve taşımanın kim tarafından yapıldığı ayrıca önemlidir. Kanun, istasyon dışında yapılacak teslimlerde akaryakıtın alıcı deposuna taşınması veya taşıttırılmasının bayilik lisansına sahip satıcı tarafından gerçekleştirilmesini düzenler.
Fatura ve Fiilî Teslim Aynı Zinciri Göstermelidir
Petrol piyasası denetiminde yalnız fatura üzerindeki alıcı-satıcı bilgisi değil, ürünün fiilen nereden nereye taşındığı da önemlidir. Dağıtıcının satış faturası kendi bayisine kesilmiş görünürken ürün başka bir dağıtıcının bayisine boşaltılmışsa, fatura düzeni mevzuata uygun ürün hareketini tek başına ispatlamaz.
Tanker yükleme kaydı, sevk irsaliyesi, otomasyon verisi, istasyon stok hareketi, tank dolum kaydı ve faturalar birbirini doğrulamalıdır. Uyuşmazlık veya denetimde bu kayıtlar ürünün gerçek tedarik zincirini ortaya koyar.
Dağıtıcı Bayi Denetim Sistemi
M.7 dağıtıcı lisansı sahiplerine bayilerinde kaçak akaryakıt satışını önleyen teknolojik yöntemleri içeren denetim sistemi kurma ve uygulama yükümlülüğü de getirir. Dağıtıcı, EPDK’nın bu sisteme erişimini sağlar ve sistemin usule uygun kurulmadığı bayiye akaryakıt ikmali yapamaz.
Bu yükümlülük satış yetkisinin teknik denetimle bağlantısını gösterir. Dağıtıcı yalnız “satıcı” değildir; bayi ağı içindeki ürün hareketinin mevzuata uygunluğunu belirli teknolojik ve organizasyonel araçlarla izlemek zorundadır.
Uygulama Örneği 1: Başka Markalı Bayiye Acil Ürün Gönderme
Bir dağıtıcının bayisinde ürün kalmadığı ve yakındaki başka dağıtıcının deposunda ürün bulunduğu varsayılsın. Ticari açıdan “geçici ödünç ürün” mantığı düşünülebilir; ancak m.7 başka dağıtıcının bayisine dağıtımı yasaklar, m.9 ise dağıtıcılar arası ticareti Kurul iznine bağlar. Acil ihtiyaç, lisans ve tedarik zinciri kurallarını ortadan kaldırmaz.
Uygulama Örneği 2: Fabrikaya Toptan Teslim
Fabrikanın serbest kullanıcı statüsü varsa dağıtıcı m.7 kapsamında toptan satış yapabilir. Serbest kullanıcı lisansı yoksa m.17’deki tüketim eşiği ve dağıtıcı satış kısıtlaması ayrıca değerlendirilir. İstasyon dışı araç ikmali söz konusuysa m.9’un 2025 sonrası düzenlemesindeki depolama, kendi araçları ve kullanım şartları ayrıca kontrol edilmelidir.
Uygulama Örneği 3: Yeni Ürünün Satışa Eklenmesi
Dağıtıcı mevcut lisansında motorin ve benzin alt başlıklarına sahipken yeni bir ürün grubunu satış portföyüne eklemek istiyorsa önce lisans alt başlığını kontrol etmelidir. Yeni ürün kapsamda değilse lisans tadili tamamlanmadan satış veya ithalat zinciri kurulamaz.
Dağıtıcı Satış Uyum Kontrol Listesi
- Satıcının dağıtıcı lisansının geçerliliğini kontrol edin.
- Ürünün lisans alt başlığında yer aldığını doğrulayın.
- Alıcının bayi mi serbest kullanıcı mı olduğunu belirleyin.
- Bayi ise kendi dağıtım ağınızda bulunduğunu kontrol edin.
- Başka dağıtıcının bayisine satış yapmayın.
- Dağıtıcılar arası ticarette Kurul iznini ve ürün kaynağını inceleyin.
- Pazarlama projeksiyonu ile satış/ithalat planını eşleştirin.
- İstasyon dışı teslimde m.9 şartlarını kontrol edin.
- Sevk, otomasyon, stok ve fatura kayıtlarını aynı zincirde tutun.
- Bayi denetim sistemi çalışmayan istasyona ikmal yapmayın.
- Kendi istasyonlarınızda pazar payı sınırlarını izleyin.
- Her yeni satış modelini uygulamadan önce lisans hukuku yönünden değerlendirin.
Satış Öncesi Alıcı Doğrulama Prosedürü
Dağıtıcı her yeni satış veya sevkiyat öncesinde alıcının hukuki statüsünü doğrulayan kısa bir kontrol yapmalıdır. Bayiye satışta bayi lisans numarası, lisansın geçerliliği, istasyon adresi ve kendi dağıtım ağı içinde bulunup bulunmadığı; serbest kullanıcı satışında ise serbest kullanıcı lisansı, teslim adresi, ürün türü ve lisansın güncel statüsü kontrol edilmelidir. Alıcının ticaret unvanı ile lisans sahibinin unvanı arasında fark varsa sevkiyat başlamadan önce açıklığa kavuşturulmalıdır.
Kontrol yalnız ilk sözleşmede yapılmamalıdır. Lisans iptali, süre sonu, dağıtıcı değişikliği veya tesis kapanması gibi durumlar satış ilişkisi devam ederken ortaya çıkabilir. Bu nedenle lisans sorgusu belirli aralıklarla ve özellikle yeni sevkiyat planı öncesinde yenilenmelidir. Şirketin satış yazılımı, lisans süresi dolan veya ağdan ayrılan alıcıya otomatik sevkiyat açılmasını engelleyecek şekilde yapılandırılabilir.
Tedarik Zinciri Denetiminde Belge Eşleştirmesi
Her sevkiyatta satış siparişi, fatura, sevk irsaliyesi, tanker plakası, yükleme noktası, teslim istasyonu veya depo, otomasyon kaydı ve stok hareketi aynı işlem numarasıyla eşleştirilmelidir. Denetimde bu belgelerden biri başka alıcıyı veya başka teslim noktasını gösteriyorsa fiilî ürün hareketi sorgulanır. Dağıtıcı, yalnız muhasebe kaydının değil fiziksel teslim zincirinin de kendi lisansına ve alıcının statüsüne uygun olduğunu gösterebilmelidir.
Başka dağıtıcının bayisine dolaylı teslim riskini azaltmak için sevkiyat adresi satış sisteminde lisanslı istasyon/depo adresiyle otomatik karşılaştırılmalıdır. Şoför veya taşıyıcı teslim yerini kendi inisiyatifiyle değiştirememeli; zorunlu değişiklik halinde sevkiyat durdurulup hukuk/uyum onayı alınmalıdır. Böyle bir kontrol, m.7’deki dağıtım yasağı ile m.9’daki ticaret sınırlamalarının sahada ihlal edilmesini önler.
Satış Sözleşmesinde Bulunması Gereken Lisans Hükümleri
Dağıtıcı ile bayi veya serbest kullanıcı arasındaki sözleşmede tarafların EPDK lisanslarını koruma, lisans değişikliğini veya sona ermesini derhal bildirme, ürünün yalnız izin verilen yerde ve amaçta kullanılması, sevkiyat kayıtlarının paylaşılması ve mevzuata aykırı talimat verilmemesi açıkça düzenlenmelidir. Sözleşmeye “mevzuata uygunluk” şeklinde tek cümle konulması yerine hangi lisans olaylarının tedariki durduracağı somutlaştırılmalıdır.
Örneğin bayi lisansının askıya alınması, dağıtıcı değişikliği veya denetim sisteminin çalışmaması halinde sevkiyatın otomatik olarak duracağı; yeniden ikmal için EPDK şartlarının sağlandığının doğrulanacağı yazılı hale getirilebilir. Böylece ticari satış baskısı ile lisans hukuku arasında ortaya çıkabilecek karar çatışması azaltılır.
Resmî Kaynaklar
- 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu
- EPDK Petrol Piyasası Mevzuatı
- EPDK Petrol Piyasası Sık Sorulan Sorular
- T.C. Resmî Gazete
Sık Sorulan Sorular
1. Dağıtıcı yalnız bayilerine mi satış yapabilir?
Dağıtıcı kendi bayilerine dağıtımın yanında serbest kullanıcılara toptan satış yapabilir ve kanundaki şartlarla yakın tesise boru hattı taşıması gerçekleştirebilir.
2. Başka dağıtıcının bayisine ürün verebilir mi?
Hayır. M.7 bunu açıkça yasaklar.
3. Dağıtıcı serbest kullanıcıya doğrudan satış yapabilir mi?
Evet. M.7 serbest kullanıcılara toptan satış ve ikmali dağıtım faaliyeti içinde sayar.
4. Her akaryakıt türünü satabilir mi?
Hayır. Ürün lisans alt başlığında yer almalı ve teknik düzenlemeye uygun olmalıdır.
5. Dağıtıcılar arası satış serbest midir?
Hayır. M.9 dağıtıcılar arası akaryakıt ticaretini Kurul iznine bağlar ve yeniden satış zincirine ayrıca sınırlama getirir.
6. Dağıtıcının kendi istasyonları için sınır var mı?
Evet. Kendi işlettiği istasyonlardan satış toplam yurt içi pazar payının yüzde 15’ini geçemez; toplam yurt içi pazar payı da yüzde 45’i aşamaz.
7. Bayi başka dağıtıcıdan ürün alabilir mi?
Hayır. M.8, bayinin bayisi olduğu dağıtıcı dışında başka dağıtıcı veya onların bayilerinden ikmal yapmasını yasaklar.
8. Fabrikaya tankerle satış yapılabilir mi?
Alıcının lisans/statüsü ve m.9’daki istasyon dışı teslim koşulları sağlanmalıdır. Her fabrika teslimi otomatik olarak serbest değildir.
9. Satış kayıtlarında hangi belgeler önemli?
Fatura, sevk irsaliyesi, tanker yükleme kaydı, otomasyon ve stok hareketleri aynı fiilî teslim zincirini göstermelidir.
10. Denetim sistemi olmayan bayiye ikmal yapılabilir mi?
M.7’ye göre bayi denetim sistemi kurulmamış veya EPDK düzenlemelerine uygun bulunmamış bayiye dağıtıcı ikmal yapamaz.
Sonuç
5015 sayılı Kanun m.7, dağıtıcı lisansı sahibinin satış alanını açık şekilde belirler: kendi bayi ağına dağıtım, serbest kullanıcıya toptan satış ve belirli yakın tesislere boru hattıyla taşıma mümkündür; başka dağıtıcının bayisine dağıtım yasaktır. Satış yetkisi lisans alt başlığı, m.9 kısıtlamaları, pazarlama projeksiyonu, bayi denetim sistemi ve fiilî ürün hareketiyle birlikte değerlendirilmelidir. Petrol piyasasında hukuka uygun satış, yalnız faturanın kesilmesi değil ürünün lisanslı tedarik zinciri içinde doğru alıcıya teslim edilmesi anlamına gelir.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
