Sürastarya Süresi Kaç Gündür? TTK m.1154 ve 10 Gün Kuralı | 2026
Kısa ve net cevap: 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.1154’e göre yükleme için sürastarya süresi taraflarca kararlaştırılmışsa sözleşmedeki süre uygulanır. Sözleşmede sürastarya öngörülmüş fakat sürenin kaç gün veya saat olduğu belirlenmemişse kanuni sürastarya süresi on gündür. Sürastarya, yükleme süresinin bitmesiyle ayrıca yeni bir bildirime gerek olmadan işlemeye başlar. Bu nedenle 10 günlük kural her navlun sözleşmesine otomatik uygulanmaz; önce sözleşmede sürastaryanın kabul edilip edilmediği, sonra süresinin belirlenip belirlenmediği tespit edilmelidir.
TTK m.1154 ne düzenler?
TTK m.1154, taşıyanın gemiyi yükleme limanında normal yükleme süresinin ötesinde bekletmeyi kabul ettiği “sürastarya süresi”ni düzenler. Bu süre, normal laytime’dan ayrı bir dönemdir. Laytime sözleşmesel yükleme faaliyeti için ayrılan normal süre iken sürastarya, bu sürenin aşılmasından sonra geminin ilave beklemesidir.
Kanun sürastaryanın her sözleşmede kendiliğinden bulunduğunu söylemez. Tarafların sürastarya öngörmüş olması gerekir. Sözleşme “demurrage” veya “sürastarya” kabul etmiş ancak sürenin uzunluğunu yazmamışsa m.1154 on günlük tamamlayıcı süre getirir.
Laytime başlangıcının doğru hesaplanması sürastarya için ön koşuldur. Bu nedenle TTK m.1153 yükleme süresi başlangıcı hesabı tamamlanmadan m.1154’e geçilmemelidir.
Yükleme süresi ile sürastarya süresi arasındaki fark nedir?
Yükleme süresi, taşıyanın gemiyi normal yükleme faaliyeti için hazır tuttuğu dönemdir. Bu süre sözleşmede açıkça belirlenebilir veya TTK m.1153’e göre gerekli süre olarak hesaplanabilir. Sürastarya ise laytime sona ermesine rağmen yükleme tamamlanmadığında geminin ek bekleme dönemidir.
Bu ayrım ücret bakımından da önemlidir. Laytime normal navlun ilişkisinin içindedir; sürastarya döneminde ise TTK m.1155 uyarınca sürastarya parası gündeme gelir. Taraflar günlük veya saatlik demurrage bedeli kararlaştırmış olabilir. Böyle bir bedel yoksa kanun farklı hesaplama yöntemi öngörür.
Sürelerin hangi nedenlerle işleyip işlemeyeceği TTK m.1156’da düzenlenir. Laytime’da taşıyanın faaliyet alanındaki engellerin etkisi ile sürastarya dönemindeki kesinti kuralları aynı değildir. Bu nedenle tek bir kronolojik tablo hazırlanmalı ancak laytime ve demurrage bölümleri ayrı işaretlenmelidir.
TTK’daki 10 günlük sürastarya kuralı ne zaman uygulanır?
On günlük süre yalnız belirli bir boşluğu doldurur: taraflar sürastaryanın uygulanacağını kabul etmiş ancak sürenin uzunluğunu belirlememiş olmalıdır. Sözleşmede “5 days demurrage”, “96 hours demurrage” veya başka açık süre varsa kanuni on gün yerine sözleşmedeki süre uygulanır.
Sözleşmede sürastaryaya hiç yer verilmemişse m.1154’teki on gün kuralının otomatik biçimde sözleşmeye eklenmesi doğru değildir. Önce charter party, recap, fixture note ve incorporated clauses incelenerek sürastaryanın kararlaştırılıp kararlaştırılmadığı tespit edilmelidir.
Tarafların “demurrage as per charter”, “demurrage USD X per day” gibi bir bedel belirleyip süreyi yazmamaları durumunda, sözleşmenin bütününden sürastarya kurumunun kabul edildiği anlaşılabilir. Sürenin eksik kalması hâlinde m.1154 tamamlayıcı rol oynar.
Sürastarya süresi ne zaman başlar?
TTK m.1154’e göre sürastarya süresi, yükleme süresinin bitmesiyle başlar. Başlangıç için taşıyanın ayrıca “laytime bitti, demurrage başladı” şeklinde ikinci bir ihbar yapması gerekmez. Bu otomatik geçiş deniz ticaretinde zaman hesabının kesintisiz yürümesini sağlar.
Ancak otomatik başlangıç, laytime bitişinin tartışmasız olduğu anlamına gelmez. Önce geçerli NOR, laytime başlangıcı, sözleşmedeki süre ve m.1156 kapsamında sayılmayan zamanlar hesaplanmalıdır. Laytime bitiş anı yanlışsa sürastarya başlangıcı da yanlış olur.
Örneğin sözleşmede 48 saat laytime varsa ve geçerli hesap sonucunda laytime 14 Eylül saat 18.00’de bitiyorsa, sürastarya da aynı anda başlar. Yeni bir e-posta veya ihtara gerek yoktur.
Taşıyan sürastarya başladığını bildirmek zorunda mı?
TTK m.1154, başlangıç için özel yeni bildirim aramaz. Bu kural, yükleme hazırlık bildirimiyle karıştırılmamalıdır. NOR laytime başlangıç zincirinin parçasıdır; sürastarya ise laytime bitince kendiliğinden doğar.
Bununla birlikte taraflar sözleşmede ek bildirim şartı kararlaştırmış olabilir. “Demurrage claim to be notified within X days” veya “time sheet to be submitted” gibi hükümler sürastarya alacağının talep prosedürünü etkileyebilir. Başlangıç için kanunen bildirim gerekmemesi, sözleşmedeki claim procedure hükümlerinin önemsiz olduğu anlamına gelmez.
Uygulamada taşıyanın laytime’ın dolduğunu ve demurrage işlemeye başladığını yazılı bildirmesi ispat ve ticari yönetim bakımından yararlıdır. Bu bildirim kanuni şart olmaktan çok uyuşmazlığı önleyen kayıt işlevi görür.
Charter party sürastarya süresini nasıl düzenleyebilir?
Taraflar sürastarya süresini gün, saat veya belirli operasyon tamamlanıncaya kadar şeklinde düzenleyebilir. Ayrıca “demurrage until completion” gibi kayıtlarla kanuni tamamlayıcı sistemden farklı sözleşmesel yapı kurulabilir. Sözleşme metninin açık olması önemlidir.
Demurrage rate ile demurrage period birbirine karıştırılmamalıdır. “USD 15,000 per day demurrage” yalnız ücret oranını gösterebilir; sürenin kaç gün devam edeceği ayrıca belirlenmemiş olabilir. Böyle bir durumda sözleşmenin tamamı incelenerek m.1154’teki on günlük kuralın uygulanıp uygulanmayacağı belirlenir.
Standart charter formlarında sürastarya çoğu zaman laytime maddeleriyle birlikte düzenlenir. Recap ile form metni çelişiyorsa belge önceliği maddesine ve sonradan yapılan değişikliklere bakılır.
Sürastarya süresi nasıl hesaplanır?
Birinci adım, geçerli NOR ve TTK m.1153’e göre laytime başlangıcını bulmaktır. İkinci adım, sözleşmedeki veya kanuni gerekli yükleme süresini hesaplamaktır. Üçüncü adım, m.1156’ya göre laytime’a sayılmayan süreleri düşmektir. Bu işlem sonucunda laytime’ın kesin bitiş anı bulunur.
Dördüncü adım sürastarya dönemini başlatmaktır. Sözleşmede sürastarya süresi belirtilmişse o süre; sürastarya kabul edilmiş fakat süre belirtilmemişse on gün uygulanır. Sürastarya döneminde hangi kesintilerin dikkate alınacağı yine m.1156’nın özel kuralına göre belirlenir.
Örnek: Laytime 12 Eylül 08.00’de başlamış ve geçerli sayım sonunda 14 Eylül 20.00’de bitmiş olsun. Sözleşmede “demurrage agreed” denilmiş fakat süre yazılmamışsa, m.1154 uyarınca on günlük sürastarya 14 Eylül 20.00’den itibaren başlar. Ücret hesabı TTK m.1155’e göre yapılır.
Sürastarya süresi bittiğinde ne olur?
Sürastarya süresinin bitmesi, taşıyanın gemiyi sınırsız biçimde limanda bekletmek zorunda olduğu anlamına gelmez. TTK m.1159 ve m.1160, yükleme yapılmaması veya eksik yükleme hâllerinde taşıyana sözleşmeyi sona ermiş sayma, beklemeye devam etme veya taşıtanın talimatı doğrultusunda eksik yükle sefere çıkma gibi özel haklar tanır.
Bu nedenle sürastarya süresinin son günü yaklaşırken taşıyanın hangi hakkı kullanacağına dair yazılı kayıt oluşturması önemlidir. Özellikle TTK m.1159’daki tazminat talebi bakımından kanunun öngördüğü elektronik yazılı bildirim şartı gözden kaçırılmamalıdır.
Taşıtan açısından da yüklemenin tamamlanamayacağı erken anlaşılmışsa, TTK m.1158’deki sözleşmeden dönme/fesih benzeri seçimlik hak ve sonuçlar hesaplanmalıdır. Bekleyerek gereksiz demurrage büyütmek yerine maliyet karşılaştırması yapılmalıdır.
Sürastarya süresinde hangi belgeler önemlidir?
Charter party ve recap temel belgedir. Laytime, demurrage rate, demurrage period ve claim procedure hükümleri işaretlenmelidir. NOR, statement of facts, time sheet, terminal logları ve yükleme kayıtları kronolojik olarak düzenlenmelidir.
Her kesinti için başlangıç-bitiş saati ve sebep yazılmalıdır. Hava raporu, vinç arıza kaydı, terminal kapanışı, gemi teknik arızası, taşıtan talimatı veya liman otoritesi kararı ayrı delille desteklenmelidir.
Demurrage hesabı sonunda toplam süre saat ve dakika olarak gösterilmeli, günlük oran saatlik orana çevrilecekse sözleşme ve TTK m.1155’in zaman birimi kuralına uygun hesap yapılmalıdır.
Sürastarya kontrol listesi
- Sözleşmede sürastarya kararlaştırılmış mı kontrol edin.
- Sürastarya süresi açıkça yazılmış mı belirleyin.
- Süre yazılmamışsa TTK m.1154’teki on gün kuralını değerlendirin.
- Laytime başlangıcını TTK m.1153’e göre kesinleştirin.
- Laytime’a sayılmayan süreleri m.1156’ya göre ayırın.
- Laytime bitiş anını saat-dakika olarak bulun.
- Sürastaryayı aynı anda başlatın; yeni bildirim şartı olmadığını not edin.
- Sözleşmedeki özel claim notification şartlarını ayrıca uygulayın.
- Sürastarya parasını TTK m.1155’e göre hesaplayın.
- Süre sonunda m.1159–1160 kapsamındaki seçimlik hakları değerlendirin.
Sık Sorulan Sorular
Sürastarya süresi her zaman 10 gün mü?
Hayır. On gün, sürastarya kararlaştırılmış fakat süresi belirlenmemişse uygulanan tamamlayıcı kanuni süredir.
Sözleşmede 3 gün sürastarya varsa ne olur?
Sözleşmedeki üç günlük süre uygulanır; m.1154’teki on günlük tamamlayıcı süre devreye girmez.
Sürastarya hiç kararlaştırılmamışsa 10 gün uygulanır mı?
Kanuni on gün kuralı sürastaryanın kabul edilip süresinin eksik bırakıldığı hâle yöneliktir. Sözleşmede sürastarya bulunup bulunmadığı önce tespit edilmelidir.
Sürastarya ne zaman başlar?
Yükleme süresinin bittiği anda başlar.
Yeni bir demurrage bildirimi gerekir mi?
TTK m.1154 bakımından başlangıç için ayrıca bildirim gerekmez. Sözleşmedeki özel claim prosedürleri saklıdır.
Demurrage rate ile süre aynı şey mi?
Hayır. Rate ücret oranını, period ise sürastaryanın ne kadar süreceğini ifade eder.
Hava muhalefeti sürastaryayı durdurur mu?
TTK m.1156 sürastarya döneminde süre hesabını özel olarak düzenler; taşıyanın faaliyet alanındaki nedenler dışındaki kesintilerin etkisi laytime döneminden farklı olabilir.
Sürastarya süresi bitince gemi hemen ayrılabilir mi?
TTK m.1159–1160’daki özel hak ve bildirim şartları değerlendirilmelidir.
Sürastarya ücreti nasıl hesaplanır?
Sözleşmedeki bedel uygulanır; bedel yoksa TTK m.1155’teki gerekli ve yararlı gider ölçütü devreye girer.
Güncel TTK m.1154 nerede?
Mevzuat Bilgi Sistemi ile Ticaret Bakanlığı TTK metni üzerinden kontrol edilebilir.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
