Yükleme Süresi Ne Zaman Başlar? TTK m.1153 Laytime Başlangıcı | 2026
Kısa ve net cevap: 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.1153’e göre yükleme süresi, kural olarak geçerli hazırlık bildiriminin muhataba ulaşmasını izleyen ilk takvim günü başlar. Ancak yüklemeye daha önce fiilen başlanmışsa süre, fiilî yüklemenin başladığı anda işlemeye başlar. Taraflar yükleme süresini sözleşmede belirlememişse süre; yükleme limanı, gemi, yükleme tesisleri ve eşyanın özellikleri ile ilgili düzenlemeler ve yerel teamül dikkate alınarak 24 saat kesintisiz çalışma esasına göre gerekli süre üzerinden belirlenir. Bu nedenle laytime hesabında yalnız “NOR gönderildi” tarihi değil, bildirimin ulaşma zamanı ve ilk fiilî yük hareketi birlikte incelenmelidir.
TTK m.1153 yükleme süresinin başlangıcını nasıl belirler?
Yükleme süresi, geminin yükleme için taşıtana tahsis edildiği ve sözleşmesel yükleme faaliyetinin gerçekleştirilmesinin beklendiği süredir. Bu süre deniz ticaretinde “laytime” olarak anılır. TTK m.1153, laytime’ın başlangıcını hazırlık bildiriminin ulaşmasına bağlayarak tarafların belirsiz bir “gemi geldi” tartışması yerine ölçülebilir bir başlangıç noktası kullanmasını sağlar.
Kanuni kural, bildirimin muhataba ulaşmasını izleyen ilk takvim günüdür. Bu ifade gönderim gününden farklıdır. NOR saat 10.00’da gönderilmiş fakat taşıtana 10.05’te ulaşmışsa ulaşma tarihi esastır. Sözleşmedeki office hours veya özel laytime hükümleri kanuni sistemle birlikte değerlendirilir.
Hazırlık bildiriminin hangi şartlarda geçerli olduğu için TTK m.1152 NOR rehberi birlikte okunmalıdır. Geçersiz veya erken NOR’a dayanılarak m.1153 hesabı kurulması sürastarya talebini de hatalı hâle getirebilir.
TTK m.1153 ile hazırlık bildirimi arasındaki bağlantı nedir?
M.1153 tek başına uygulanmaz. Önce geminin m.1142’ye göre doğru yükleme yerine veya bekleme alanına ulaşıp ulaşmadığı, sonra m.1152’ye göre geçerli hazırlık bildiriminin yapılıp yapılmadığı belirlenir. Bu ön şartlar tamamlandıktan sonra bildirimin muhataba ulaştığı zaman tespit edilir.
Geminin limana fiziksel olarak ulaşması ile “arrived ship” ve “ready ship” olması ayrı kavramlardır. Gemi doğru yerde ancak ambarları yükü kabul etmeye uygun değilse hazırlık bildiriminin geçerliliği tartışılır. Buna karşılık rıhtım yoğunluğu nedeniyle gemi kanuni bekleme alanındaysa ve m.1152 şartları oluşmuşsa rıhtıma fiilen yanaşmaması her durumda NOR’a engel değildir.
Bildirim yanlış muhataba gitmişse veya taşıtana hiç ulaşmamışsa kanuni başlangıç anı doğmayabilir. Bu nedenle e-posta teslim kayıtları ve acente teyidi laytime dosyasının temel belgelerindendir.
“İzleyen ilk takvim günü” ne demektir?
TTK m.1153 kuralı saat bazında “NOR + altı saat” gibi otomatik bir formül kurmaz. Kanun, bildirimin ulaştığı günü izleyen ilk takvim gününü başlangıç olarak belirler. Ancak taraflar charter party’de farklı bir notice time veya “laytime commences X hours after valid NOR” düzenlemesi yapmış olabilir. Sözleşme hükmünün geçerliliği ve uygulanması ayrıca değerlendirilir.
Takvim günü kavramı, hafta sonu veya resmî tatilin kendiliğinden sayılmaması anlamına gelmez; hangi günlerin laytime’a sayılacağı sözleşmedeki SHEX, SHINC veya benzeri kayıtlar ve TTK m.1156’daki süre hesabı hükümleriyle birlikte belirlenir. Başlangıç tarihi ile süreden hangi saatlerin düşüleceği farklı aşamalardır.
Örneğin NOR pazartesi günü muhataba ulaşmış ve fiilî yükleme başlamamışsa kanuni başlangıç salı günüdür. Fakat charter party salı gününün resmî tatil olduğunu ve tatil saatlerinin hariç tutulacağını düzenliyorsa, başlangıç ve sayım ayrıca sözleşme hükmüne göre hesaplanır.
Yükleme NOR’dan sonraki günü beklemeden fiilen başlarsa ne olur?
TTK m.1153, pratik ihtiyaca uygun bir istisna getirir. Yüklemeye, bildirimin ulaşmasını izleyen ilk takvim gününden önce fiilen başlanmışsa yükleme süresi fiilî başlangıç anında işlemeye başlar. Taşıtan gemiyi ve yükleme tesisini kullanmaya başlamışsa kanuni bekleme süresinden ayrıca yararlanamaz.
Fiilî başlangıç, ilk anlamlı yükleme hareketiyle belirlenmelidir. İlk paletin, tonun, konteynerin veya dökme yükün gemiye alınma zamanı terminal tally, crane log veya statement of facts ile ispatlanabilir. Yalnız hazırlık amacıyla vincin pozisyon alması veya ambar kapağının açılması her olayda “yüklemeye fiilen başlama” anlamına gelmeyebilir.
Bu ayrım yüksek günlük sürastarya bedellerinde önemlidir. Birkaç saatlik erken fiilî başlangıç toplam laytime tüketimini ve sürastarya başlangıcını öne çekebilir. Bu nedenle terminal operasyon zamanları dakika bazında kayıt altına alınmalıdır.
Taraflar yükleme süresini hiç kararlaştırmamışsa ne olur?
TTK m.1153, sözleşmede laytime süresi bulunmadığı hâllerde de çözüm sunar. Gerekli yükleme süresi; yükleme limanının koşulları, geminin özellikleri, yükleme tesisleri, eşyanın türü ve miktarı, ilgili düzenlemeler ve yerel teamül dikkate alınarak belirlenir. Böylece taşıtan belirsiz süreyle gemiyi bekletemez, taşıyan da gerçekçi olmayan kısa süre ileri süremez.
Bu hesap çoğu zaman teknik bilirkişi incelemesi gerektirir. Terminalin saatlik yükleme kapasitesi, kullanılan vinç sayısı, vardiya sistemi, geminin ambar yapısı, yükün paketleme şekli, güvenlik prosedürleri ve normal operasyon kesintileri değerlendirilir.
Yerel teamül ancak gerçekten yerleşmiş ve uygulanabilir olduğunda dikkate alınır. Tek bir önceki seferin süresi veya taşıyanın kendi iç hedef süresi kanuni “gerekli süre”yi tek başına belirlemez.
24 saat kesintisiz çalışma esası nasıl uygulanır?
Kanun, sözleşmede süre yoksa gerekli yükleme süresini belirlerken 24 saat kesintisiz çalışma esasını referans alır. Bu, limanda fiilen her gün 24 saat çalışılması zorunlu demek değildir; hukuki hesapta yükleme kapasitesinin sürekli çalışma mantığıyla değerlendirilmesini sağlar. Liman düzenlemeleri, çalışma saatleri ve yerel teamül ayrıca hesaba katılır.
Örneğin yük miktarı ve terminal kapasitesi teorik olarak 36 saatlik sürekli çalışma gerektiriyorsa, kanuni laytime değerlendirmesinde bu teknik süre başlangıç noktası olabilir. Ancak zorunlu gece çalışma yasağı, özel güvenlik prosedürü veya terminalin bağlayıcı operasyon düzeni varsa gerçekçi hesap bunları dikkate almalıdır.
Hava engelleri, taşıtan veya taşıyanın faaliyet alanındaki gecikmeler ise m.1156 kapsamında ayrıca değerlendirilir. M.1153 “ne kadar laytime vardır?” sorusunu; m.1156 ise “hangi gecikmeler bu süreye sayılır?” sorusunu cevaplar.
Charter party’de laytime açıkça yazılmışsa TTK m.1153 nasıl uygulanır?
Taraflar “36 running hours”, “2 weather working days”, “CQD” veya başka süre formülleri kullanabilir. Bu durumda öncelikle sözleşmenin açık hükmü uygulanır. TTK m.1153, özellikle başlangıç ve sözleşmede süre bulunmayan hâller bakımından tamamlayıcı önem taşır.
“Weather working days”, “SHEX”, “SHINC”, “unless used”, “unless sooner commenced” gibi kayıtlar başlangıç ve sayım üzerinde farklı sonuçlar doğurabilir. Standart kısaltmaların anlamı kullanılan charter formu ve ek maddelerle birlikte tespit edilmelidir.
Çelişen recap ve imzalı charter hükümleri varsa belge önceliği, incorporation ve sonradan yapılan değişiklikler değerlendirilir. Laytime hesabında önce sözleşme metni kesinleştirilmeden matematiksel hesap yapılmamalıdır.
TTK m.1153 için örnek zaman çizelgesi nasıl kurulur?
Örnek: Gemi 10 Eylül saat 08.00’de kanuni bekleme alanına ulaşmış, 09.00’da geçerli NOR göndermiş ve bildirim taşıtana 09.05’te ulaşmış olsun. Yüklemeye aynı gün başlanmamışsa, sözleşmede farklı hüküm yoksa kanuni başlangıç 11 Eylül ilk takvim günüdür. Saat bazındaki kesin başlangıç charter şartlarına göre ayrıntılandırılabilir.
İkinci örnek: NOR 10 Eylül 09.05’te ulaşmış, terminal 10 Eylül 15.30’da ilk yükü gemiye almaya başlamışsa TTK m.1153 gereği laytime fiilî başlangıç olan 15.30’da işlemeye başlar. 11 Eylül’ü beklemek mümkün değildir.
Bu örneklerde m.1156 uyarınca hangi saatlerin sayılacağı ayrıca belirlenir. Örneğin taşıyanın vinç arızası nedeniyle altı saat yükleme yapılamamışsa bu sürenin laytime’a etkisi m.1156 üzerinden incelenir.
Laytime başlangıcı nasıl ispatlanır?
Charter party, recap, NOR ve e-posta teslim kaydı temel belgelerdir. Geminin varışı için AIS, VTS, pilotaj ve statement of facts; fiilî yükleme için terminal crane log, tally sheet, mate’s receipt ve operasyon kayıtları kullanılabilir.
Statement of facts önemli olmakla birlikte tek başına tartışmasız delil değildir. Taraf temsilcilerinin imzası, itiraz kaydı, terminal sistemleri ve bağımsız elektronik kayıtlarla karşılaştırılmalıdır. Sonradan hazırlanan time sheet’in dayandığı ham veriler saklanmalıdır.
Uyuşmazlıkta Excel hesap tablosu yapılırken her olay satır bazında gösterilmeli; “event start”, “event end”, “duration”, “counts / does not count”, “legal/contractual basis” sütunları kullanılmalıdır. Böylece mahkeme veya hakem hesabın hangi varsayıma dayandığını görebilir.
Laytime başlangıç kontrol listesi
- Yükleme yeri ve bekleme alanını TTK m.1142’ye göre doğrulayın.
- Geminin gerçekten yüklemeye hazır olup olmadığını kontrol edin.
- Geçerli NOR’un m.1152’ye uygun verildiğini teyit edin.
- NOR’un gönderim değil, muhataba ulaşma saatini kaydedin.
- Sözleşmede farklı notice time olup olmadığını belirleyin.
- Fiilî yükleme daha erken başladıysa ilk yük hareketinin saatini tespit edin.
- Laytime süresi sözleşmede yoksa terminal ve yük kapasitesini belirleyin.
- 24 saat kesintisiz çalışma ölçütünü yerel düzenlemelerle birlikte uygulayın.
- Süreye sayılmayan olayları TTK m.1156’ya göre ayrı işaretleyin.
- Sürastarya başlangıcını ancak laytime hesabı tamamlandıktan sonra belirleyin.
Sık Sorulan Sorular
Laytime ne zaman başlar?
TTK m.1153’e göre kural olarak geçerli NOR’un muhataba ulaşmasını izleyen ilk takvim günü başlar.
Yükleme aynı gün başlarsa ne olur?
Fiilî yükleme daha önce başlamışsa laytime fiilî başlangıç anında işlemeye başlar.
NOR gönderildiği saat mi yoksa ulaştığı saat mi önemlidir?
Muhataba ulaşma zamanı önemlidir. Gönderim tek başına yeterli değildir.
Sözleşmede 48 saat laytime yazıyorsa kanuni gerekli süre hesabı yapılır mı?
Öncelikle kararlaştırılan süre uygulanır. Kanuni gerekli süre kuralı özellikle süre kararlaştırılmamışsa devreye girer.
Laytime takvim günü mü iş günü mü?
Başlangıç kuralı takvim gününe dayanır; hangi saat/günlerin sayılacağı sözleşme ve TTK m.1156’ya göre belirlenir.
Hava muhalefeti m.1153’e göre mi düşülür?
Hava ve diğer gecikmelerin süreye sayılması esas olarak TTK m.1156 ve sözleşme hükümleriyle değerlendirilir.
Terminal kapasitesi nasıl hesaplanır?
Vinç sayısı, saatlik yükleme hızı, yük türü, gemi ambarı, vardiya ve bağlayıcı liman düzenlemeleri dikkate alınır.
Statement of facts tek başına yeterli mi?
Önemli delildir; ancak AIS, terminal logları ve taraf yazışmalarıyla karşılaştırılması gerekir.
Laytime bitince ne başlar?
Sözleşmede sürastarya öngörülmüşse TTK m.1154’e göre laytime bitiminde sürastarya süresi başlar.
Güncel TTK m.1153 nereden okunur?
Mevzuat Bilgi Sistemi ile Ticaret Bakanlığı TTK metni üzerinden kontrol edilebilir.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
