Su Ürünleri İstihsal Hakkı Nasıl Kiralanır? 1380 m.4 | 2026

Su Ürünleri İstihsal Hakkı Kiralamasının Kanuni Dayanağı Nedir?

1380 sayılı Su Ürünleri Kanununun 4. maddesi, Devlete ait su ürünleri istihsal yerleri ile bu yerlerdeki üretim hakkının ekonomik faaliyete tahsisini özel olarak düzenler. Kanun, su alanının mülkiyeti ile su ürünleri üretim hakkını birbirinden ayırır. Bir gölün, baraj gölünün, lagünün veya benzeri istihsal yerinin mülkiyeti kamuya ait kalırken, belirli süre ve şartlarla su ürünleri üretim hakkı kiracıya bırakılabilir.

Bu sistem klasik taşınmaz kirasından farklıdır. Kiracı yalnız bir alanı kullanmaz; Bakanlığın belirlediği tür, miktar, dönem, av yöntemi, koruma ve kayıt şartlarına uygun üretim yapmak zorundadır. Bu nedenle sözleşmenin konusu yalnız “su alanı” olarak yazılamaz. İstihsal hakkının kapsamı, coğrafi sınırı ve hangi faaliyete izin verdiği açık olmalıdır.

1380 sayılı Kanun kapsamındaki ruhsat sistemi hakkında Su Ürünleri Ruhsat Tezkeresi rehberimiz ayrıca incelenebilir. Kiralama hakkı, gerekli ruhsat ve avcılık izinlerinin yerine geçmez.

Hangi Su Ürünleri İstihsal Yerleri ve Hakları Kiralanabilir?

Kanun m.4, Hazineye veya Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğüne ait su ürünleri istihsal yerlerini ve Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki sularda bulunan su ürünleri üretim hakkını kapsar. Bu çerçevede baraj gölleri, göller, göletler, akarsuların belirli kesimleri, lagünler, dalyan alanları ve Bakanlığın mevzuata göre kiralamaya konu ettiği diğer su alanları gündeme gelebilir.

Kiralama konusu her durumda ilan ve teknik şartname ile somutlaştırılmalıdır. Hangi koordinatlar içinde faaliyete izin verildiği, avlanabilecek veya üretilebilecek türler, kullanılabilecek araçlar, stok koruma yükümlülükleri ve denetim koşulları belirsiz bırakılamaz. Kiracının sözleşmeden doğan hakkı ilan edilen ve sözleşmede tarif edilen alanla sınırlıdır.

Özel mülkiyete ait su alanı veya arazi ile Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki alan aynı usule tabi değildir. Mülkiyet ve tasarruf yetkisinin hangi kamu idaresinde bulunduğu, kiralama işlemine başlamadan önce tapu, kadastro, DSİ ve ilgili idari kayıtlarla doğrulanmalıdır.

Kiralama Yöntemi ve Teknik Şartları Kim Belirler?

1380 m.4, su ürünleri istihsal yerlerinin kiralanmasına ilişkin yöntem, teknik esas, kapsam, süre ve yıllık bedel belirleme yetkisini Tarım ve Orman Bakanlığına verir. Bu yetki, Bakanlığın su ürünleri kaynaklarının sürdürülebilirliğini koruma göreviyle birlikte kullanılır. Bu nedenle kiralama yalnız en yüksek bedeli teklif edene ekonomik kullanım hakkı verme işlemi değildir.

Bakanlık, ilgili alanın stok yapısını, üretim kapasitesini, çevresel özelliklerini, mevcut kooperatif faaliyetini ve bilimsel verileri dikkate alarak şartları belirler. İlan veya şartname, 1380 sayılı Kanuna ve yürürlükteki yönetmelik/tebliğlere aykırı olamaz. Kiracı da sözleşme süresince yeni yürürlüğe giren emredici avcılık ve koruma kurallarına uymak zorundadır.

Kiralama dosyasında Bakanlık veya yetkili il müdürlüğünün onayı, kiralanacak alanın sınırlarını gösteren kroki/koordinatlar, tahmini üretim kapasitesi, kira süresi, yıllık bedel, teminat hükümleri ve fesih şartları birlikte bulunmalıdır. Sadece kira bedeline odaklanıp üretim yükümlülüklerini gözden kaçırmak sonraki iptal ve ceza riskini artırır.

Su Ürünleri İstihsal Hakkı Kaç Yıllığına Kiralanır?

1380 m.4 belirli tek bir sabit kira süresi yazmaz; yöntemin, tekniğin, kapsamın, sürenin ve yıllık bedelin Bakanlıkça belirlenmesini öngörür. Bu nedenle somut kiralama süresi ilgili ilan, şartname ve sözleşmede görülmelidir. Kiracının “önceki ihalede şu kadar yıldı” gerekçesiyle aynı süreyi talep etme hakkı doğmaz.

Kira süresi sona erdiğinde sözleşmede açık yenileme hakkı bulunmadıkça faaliyet kendiliğinden süresiz hale gelmez. Yeni dönem için idari işlemler ve sözleşme hükümleri uygulanır. Süre bitimine rağmen üretime devam edilmesi, haksız kullanım, ruhsat/izin ihlali ve kira ilişkisinden doğan talepler doğurabilir.

Yıllık bedel de sözleşmede açık olmalıdır. Artış yöntemi, ödeme tarihi, gecikme sonucu, teminatın paraya çevrilmesi ve fesih koşulları önceden belirlenmelidir. Su ürünleri üretim hakkının kamu kaynağı niteliği, kira bedelinin ve tahsil sürecinin idari denetime tabi olmasını gerektirir.

Su Ürünleri Kooperatiflerinin Kiralamada Önceliği Var mıdır?

Evet. 1380 m.4, üretim hakkının kiralanmasında belirli şartları taşıyan su ürünleri kooperatiflerine ve kooperatif birliklerine öncelik verir. Öncelik otomatik ve sınırsız değildir. Kanunun aradığı yerleşiklik ve örgütlenme koşullarının somut dosyada sağlanması gerekir.

Kanuni sistemin amacı, bölgede fiilen ve sürekli olarak su ürünleri üretimi yapan yerel balıkçıların örgütlü biçimde kaynaktan yararlanmasını sağlamaktır. Bu öncelik, kooperatifin şartname koşullarına uymayabileceği veya kira yükümlülüklerini yerine getirmeyeceği anlamına gelmez. Öncelik hakkı sözleşme sonrasında denetimsiz kullanım hakkına dönüşmez.

Kooperatif önceliğinin beş yıllık yerleşiklik şartı, hangi üyelerin durumunun dikkate alınacağı, belge sunma biçimi ve birliğin konumu ayrı bir arama niyetidir; bu konu için hazırlanan özel rehberde yalnız m.4’teki öncelik kriterleri ayrıntılı ele alınacaktır.

Su Ürünleri Tesisi İçin Karadaki Taşınmaz Nasıl Kiralanır?

1380 m.4, su alanındaki üretim hakkı ile karada tesis kurulacak taşınmazın kullanımını ayırır. Yetiştiricilik tesisi için gerekli kara parçası özel mülkiyetteyse malik ile hukuki işlem yapılır; Hazine taşınmazıysa Milli Emlak mevzuatı ve ilgili kamu idaresinin yetkisi devreye girer. Su alanı kiralamasının yapılmış olması, kıyıdaki veya gerideki kara parçasını otomatik olarak kiracıya vermez.

Bu ayrım özellikle kuluçkahane, yem deposu, soğuk hava alanı, servis yapısı, iskele bağlantısı ve karadan erişim gerektiren tesislerde önemlidir. Proje, karadaki taşınmazın kullanım hakkını çözmeden yalnız deniz alanı tahsisine dayanıyorsa yatırımın uygulanabilirliği riske girer.

Su Ürünleri Yetiştiricilik Bölgesinde Kurum Görüşleri Nasıl Alınır?

1380 m.4’ün yetiştiricilik alanlarına ilişkin hükmü, deniz ve iç sulardaki su ürünleri yetiştiricilik bölgelerinin belirlenmesinde çevre ve turizm idaresinin görüşünü öngörür. Kanunda ilgili kurumların belirli süre içinde görüş bildirmesine ilişkin özel sistem kurulmuştur. Bu kurum görüşü, yatırımcı adına alınan tesis izniyle karıştırılmamalıdır; alan planlaması ile bireysel tesis ruhsatlandırması farklı aşamalardır.

Yetiştiricilik tesisi kurma izninin asıl kanuni dayanağı 1380 m.13’tür. Bu nedenle m.4 kapsamında su alanı kiralanmış olsa dahi tesis projesi ve Bakanlık izni tamamlanmadan üretime başlanamaz. Su alanı kirası, m.13 izninin yerine geçmez; m.13 izni de kira sözleşmesi olmadan kamu alanında kullanım hakkı yaratmaz.

Su Ürünleri İstihsal Hakkı Kira Sözleşmesinde Neler Yazmalıdır?

Sözleşmenin ilk unsuru kiralanan alanın sınırıdır. Koordinatlar, harita ve gerekiyorsa kıyı referansları ek yapılmalıdır. İkinci unsur üretim hakkının kapsamıdır: hangi türlerin, hangi yöntemle ve hangi dönemlerde üretime konu olacağı tanımlanmalıdır. Üçüncü unsur süredir. Başlangıç ve bitiş tarihi tartışmasız olmalıdır.

Dördüncü unsur yıllık kira bedeli ve artış sistemidir. Beşinci unsur teminat ve tahsil hükümleridir. Altıncı unsur koruma yükümlülükleridir; stok takibi, yasak dönem, asgari boy, av aracı ve çevresel şartlar sözleşmeye bağlanabilir. Yedinci unsur denetim ve kayıt yükümlülüğüdür. Sekizinci unsur alt kiralama veya hakkın devri yasağı/şartlarıdır.

Dokuzuncu unsur fesih nedenleridir. Kira bedelinin ödenmemesi, ruhsatın iptali, üretim şartlarına aykırılık, çevre zararına yol açma, sahayı sözleşme dışı kullanma veya mevzuata aykırı avcılık gibi hallerin sonucu belirlenmelidir. Onuncu unsur sözleşme bittiğinde alanın teslimi ve varsa tesislerin hukuki durumudur.

Kiralama İşleminde Hangi Uyuşmazlıklar Çıkar?

En sık uyuşmazlıklardan biri, kooperatif önceliğinin yanlış değerlendirilmesidir. Bir başka sorun sınırların sahada açık olmaması ve komşu istihsal alanlarıyla çakışmadır. Kira bedeli artışı, sözleşmenin süresi, yenileme talebi, ruhsatın iptali ve üretim miktarına ilişkin şartlar da uyuşmazlık doğurabilir.

İdarenin kiralama kararı, ihale veya tahsis işlemi idari işlem niteliği taşıdığında görevli yargı kolu ve dava süresi işlemin türüne göre belirlenir. Buna karşılık imzalanmış kira sözleşmesinden kaynaklanan özel hukuk talepleri bakımından sözleşmenin niteliği ayrıca incelenmelidir. Dava açmadan önce uyuşmazlığın hangi işlemden doğduğu doğru sınıflandırılmalıdır.

Kiracının 1380 sayılı Kanun veya kira şartlarına aykırı davranması ayrıca idari para cezası, ruhsat yaptırımı ve kira sözleşmesinin feshi sonuçlarını birlikte doğurabilir. Aynı olayda sözleşmesel yaptırım ile idari yaptırım birbirinin yerine geçmez.

Sık Sorulan Sorular

Baraj gölünde balık avlama hakkı kiralanabilir mi?

Evet. Kamuya ait istihsal yerlerindeki üretim hakkı 1380 m.4 kapsamında kiralamaya konu edilebilir.

Kiralama şartlarını kim belirler?

Yöntem, teknik esas, kapsam, süre ve yıllık bedel Tarım ve Orman Bakanlığınca belirlenir.

Kooperatifler her zaman ihaleyi kazanır mı?

Hayır. Kanuni öncelik, m.4’teki şartların sağlanmasına bağlıdır ve sözleşme koşullarını ortadan kaldırmaz.

Kira hakkı ruhsat yerine geçer mi?

Hayır. Ticari avcılık ve gemi ruhsatı yükümlülükleri ayrıca yerine getirilmelidir.

Yetiştiricilik tesisi izni yerine kira sözleşmesi yeterli mi?

Hayır. Tesis için 1380 m.13 kapsamındaki izin süreci ayrıca tamamlanmalıdır.

Su alanı kiralanınca kıyıdaki arazi de kiralanmış olur mu?

Hayır. Kara taşınmazının mülkiyet ve kullanım hakkı ayrıca çözülür.

Kira süresi kanunda sabit mi?

m.4 tek bir sabit süre belirlemez; somut süre ilan, şartname ve sözleşmede yer alır.

Sözleşme bitince üretime devam edilebilir mi?

Yeni bir hukuki dayanak bulunmadan devam edilemez. Süre bitimi kullanım hakkını sona erdirir.

Kiralama alanının sınırı nasıl ispatlanır?

Koordinatlar, harita/kroki ve idari kiralama belgeleri esas alınır.

Kira ihlali yalnız sözleşme feshi mi doğurur?

Hayır. Fiil aynı zamanda 1380 sayılı Kanun veya avcılık düzenlemelerini ihlal ediyorsa idari yaptırım da uygulanabilir.