Jeotermal Saha Birden Fazla İl Sınırındaysa Nereye Başvurulur? 5686 m.5/5 | 2026

Birden Fazla İle Yayılan Jeotermal Sahanın Hukuki Dayanağı Nedir?

5686 sayılı Jeotermal Kaynaklar ve Doğal Mineralli Sular Kanunu m.5/5, arama ruhsatı alanının birden fazla il sınırı içinde kalması halinde yetkili idare sorununu özel olarak çözer. Hükme göre başvuru, ruhsat alanının büyük kısmının bulunduğu ilin idaresine yapılır. Ruhsat işlemleri bu idare tarafından yürütülür ve diğer il veya illerin idarelerine bildirilir.

Bu düzenleme, tek jeolojik sistemin idari il sınırı nedeniyle parçalanmasını önler. Jeotermal rezervuarlar, fay sistemleri ve hidrojeolojik yapılar idari sınırlara göre oluşmaz. Aynı rezervuarın koordinatları iki veya daha fazla ilde bulunabilir. Kanun bu durumda tek bir yetkili idare belirleyerek ruhsat işlemlerinin bütünlük içinde yürütülmesini amaçlar.

Güncel Kanun metni için MAPEG mevzuat sayfası, uygulama ayrıntıları için Resmî Gazete’deki Uygulama Yönetmeliği esas alınmalıdır. Arama ruhsatının genel başvuru şartlarını Jeotermal Arama Ruhsatı Başvurusu rehberimizde ayrıntılı açıkladık.

“Ruhsat Alanının Büyük Kısmının Bulunduğu İl” Nasıl Belirlenir?

Yetkili ilin belirlenmesinde başvuru poligonunun hangi il sınırı içinde ne kadar yüzölçümü kapladığı hesaplanmalıdır. Kanunun ölçütü sahanın ekonomik değeri, planlanan sondaj sayısı, şirket merkezinin bulunduğu yer veya en yakın şehir değildir; ruhsat alanının büyük kısmının hangi ilde bulunduğudur.

Örneğin koordinatlarla tanımlanan başvuru alanının yüzde 70’i A ilinde, yüzde 30’u B ilinde bulunuyorsa başvuru A ilinin idaresine yapılır. B ilindeki bölüm ruhsat dışında kalmaz; aynı ruhsat alanının parçası olarak değerlendirilir ve B ilinin idaresine işlem hakkında bildirim yapılır. Başvuru formu ve teknik harita bütün poligonu göstermelidir.

Alan hesabı görsel tahminle yapılmamalıdır. İl sınırlarının güncel coğrafi verisi ile başvuru koordinatları aynı koordinat sisteminde üst üste getirilerek hektar hesabı yapılmalıdır. Özellikle sınır hattına paralel ilerleyen uzun poligonlarda harita üzerinde “çoğu bu ilde görünüyor” biçimindeki yaklaşık değerlendirme yetkili idareyi yanlış belirleyebilir.

Başvuru öncesinde teknik uzman tarafından il bazında alan dökümü hazırlanması, hukuk ve ruhsat ekibinin yetkili idareyi doğru seçmesini sağlar. Dosyada toplam hektar ile il bazındaki hektarların toplamı birbirini tutmalıdır.

5686 Sayılı Kanunda “İdare” Hangi Kurumu İfade Eder?

5686 sayılı Kanunun güncel sisteminde “idare” kavramı il düzeyinde ruhsat işlemlerini yürütmeye yetkili kurumu ifade eder. Mevzuat değişiklikleri sonrasında büyükşehir belediyesi bulunan illerde yatırım izleme ve koordinasyon başkanlığı (YİKOB), diğer illerde il özel idaresi yetkili idari yapı olarak görev yapar. Başvuru yapılacak kurum, sahanın büyük kısmının bulunduğu ilin güncel idari statüsüne göre belirlenmelidir.

Eski makale, dilekçe veya ruhsat örneklerinde yalnız “İl Özel İdaresi” ifadesi görülebilir. Türkiye’de büyükşehir yapısının değişmesi nedeniyle güncel mevzuat ve il statüsü kontrol edilmeden eski kurum adının kopyalanması doğru değildir. Başvuru dilekçesi yetkili idari birime hitaben düzenlenmelidir.

İdarenin görevi yalnız başvuru almak değildir. Ruhsatlandırma, proje ve saha işlemleri, denetim, sicil, teminat, idare payı ve Kanunun verdiği diğer yetkiler bu idari yapı üzerinden yürütülür. MAPEG ise merkezi ruhsat koordinat ve mevcut hak kontrolünde ayrı fonksiyon görür.

Diğer İlin İdaresine Bildirimi Kim Yapar?

Kanun m.5/5 ruhsat işlemlerinin alanın büyük kısmının bulunduğu ilin idaresince yürütüleceğini ve diğer il idaresine bildirim yapılacağını düzenler. Başvuru sahibi aynı saha için diğer ilde ikinci bir ruhsat dosyası açmak yerine, yetkili idarenin yürüttüğü tek ruhsat sürecini takip eder.

Bu bildirim, diğer ilde kalan ruhsat bölümünün idari kayıtlardan haberdar edilmesi bakımından önemlidir. Saha faaliyetleri, çevresel etkiler, arazi kullanımı, yerel altyapı ve denetim gereksinimleri diğer il sınırında da ortaya çıkabilir. Ruhsatın tek idarede yürütülmesi, diğer ildeki kamu yetkilerini ortadan kaldırmaz.

Başvuru sahibi, ruhsat kararı çıktıktan sonra ruhsat belgesindeki koordinatların iki veya daha fazla ili kapsadığını ve gerekli bildirimlerin dosyada yer aldığını kontrol etmelidir. Özellikle sonraki işletme ruhsatı, arazi irtifakı, çevre izinleri ve saha denetimlerinde hangi ilde hangi kurumla işlem yapılacağının belirlenmesi için bu kayıtlar önem taşır.

Birden Fazla İle Yayılan Başvuruda Koordinat ve Pafta Nasıl Hazırlanmalıdır?

Arama ruhsatı başvurusu 5686 m.5 ve Uygulama Yönetmeliği m.6’daki koordinat kurallarına göre tek poligon halinde hazırlanır. Alanın il sınırını aşması, başvuru poligonunun yapay olarak iki ayrı ruhsata bölünmesini zorunlu kılmaz. Pafta ve koordinatlar ruhsat sahasının tamamını kapsamalıdır.

Teknik dosyada her köşe noktasının koordinatı, poligonun toplam hektarı ve hangi il sınırlarında kaldığı açıkça gösterilmelidir. İl sınırını kesen segmentlerin koordinatları GIS ortamında kontrol edilmeli, il bazında alan hesabı ayrı tabloda sunulabilmelidir. Böylece m.5/5’teki “büyük kısım” kriteri objektif biçimde açıklanır.

Başvuru alanı MAPEG’in mevcut hak kontrolünden geçerken çakışan kısımlar çıkarılabilir. Bu işlem sonucunda sahanın il bazındaki ağırlığı değişebilir. Nihai ruhsat alanının koordinatları kesinleştiğinde il dağılımı yeniden kontrol edilmelidir. Başvuru aşamasındaki alan ile kesin ruhsat alanı aynı kalmayabilir.

Çakışma mekanizmasını Jeotermal Ruhsat Çakışması Nasıl Çözülür? başlıklı rehberimizde ayrı arama niyetiyle ele aldık.

Birden Fazla İle Yayılan Sahada Mevcut Ruhsatla Çakışma Varsa Ne Olur?

İl sınırlarının aşılması, MAPEG çakışma kontrolünü değiştirmez. İdare başvuru alanı bilgilerini MAPEG’e bildirir; mevcut ruhsatlar ve bloke alanlarla çakışan kısımlar çıkarılır. Kalan uygun alan için ruhsatlandırma değerlendirilir. Çakışan bölüm hangi ilde olursa olsun mevcut hak korunur.

Çakışan alan çıkarıldıktan sonra başvuru poligonunun büyük kısmının bulunduğu il oranı değişmişse idari dosyada bu durumun etkisi değerlendirilmelidir. Kanun yetkiyi ruhsat alanının büyük kısmına bağladığı için nihai alanın coğrafi dağılımının kayıtlarla uyumlu olması önemlidir. Başvuru sahibinin bu değişimi görmezden gelerek yalnız ilk haritaya dayanması doğru değildir.

Çakışma nedeniyle planlanan sondaj noktası veya jeolojik hedef çıkarılmışsa arama projesi de teknik olarak yeniden değerlendirilmelidir. Ruhsatın iki ilde olması, ruhsat alanı dışında sondaj yapma yetkisi vermez.

İki İle Yayılan Ruhsatta Arazi İrtifakı ve Kamulaştırma İşlemleri Nasıl Ele Alınır?

Ruhsatın tek idare üzerinden verilmesi, her taşınmazın tapu ve arazi kullanım sorununu tek dosyada otomatik çözmez. Kuyu, boru hattı, yol veya tesis hangi taşınmaz üzerinde kurulacaksa o taşınmazın mülkiyet bilgisi, kira veya irtifak hakkı ayrıca incelenmelidir. Özel mülkiyette anlaşma sağlanamazsa 5686 m.12’deki irtifak ve işletme döneminde kamulaştırma mekanizmaları gündeme gelir.

Taşınmazın bulunduğu ilin tapu ve kadastro kayıtları, yerel planları ve ilgili kurum izinleri kendi coğrafi yetki alanında yürütülür. Ruhsatın A ilindeki idarece verilmiş olması, B ilindeki özel taşınmaz üzerinde doğrudan ve bedelsiz kullanım hakkı yaratmaz. Kaynak hakkı ile arazi mülkiyeti ayrımı korunur.

Bu temel ayrım için Jeotermal Kaynak Arazi Sahibinin mi? rehberimiz incelenebilir. Elektrik üretim tesislerinde taşınmaz temininin farklı mevzuattaki örneği için Elektrik Üretim Tesisi İçin Kamulaştırma ve Taşınmaz Temini yazımıza bakılabilir.

Birden Fazla İle Yayılan Jeotermal Ruhsatta Denetimi Kim Yapar?

Ruhsat işlemlerini m.5/5’e göre yetkili idare yürütür; ancak sahanın diğer ilde kalan kısmı kamu denetiminin dışında değildir. Ruhsat sahibinin teknik sorumluluk, yıllık faaliyet raporu, proje uygunluğu, çevresel koruma ve saha güvenliği yükümlülükleri bütün ruhsat alanında geçerlidir.

Faaliyet raporları ruhsatı yürüten idareye sunulur ve mevzuata göre ilgili merkezi kurumlarla paylaşılır. Saha başka il sınırında bulunan bir kuyu veya tesis içeriyorsa yerel çevre, imar, sağlık, turizm veya diğer özel mevzuat izinlerinde o coğrafi alanın yetkili kurumlarıyla da işlem yapılabilir. 5686 ruhsatı bütün diğer idari izinleri tek elde toplamaz.

İşletme aşamasında ÇED ve diğer kurum izinlerinin alınması zorunludur. Bu nedenle çok illi bir sahada izin matrisi hazırlanmalı; hangi izin için hangi kurumun yetkili olduğu ayrı satırlarda gösterilmelidir. Ruhsat idaresi ile diğer izin mercileri aynı kurum olmayabilir.

Birden Fazla İl Sınırındaki Jeotermal Başvuru İçin Kontrol Listesi

Birinci olarak ruhsat poligonu ve güncel il sınırları aynı GIS sisteminde çakıştırılmalıdır. İkinci olarak her ilde kalan hektar miktarı hesaplanmalıdır. Üçüncü olarak büyük kısmın bulunduğu ilin güncel idari statüsü belirlenmeli ve doğru YİKOB veya il özel idaresi tespit edilmelidir. Dördüncü olarak başvuru formu ve arama projesinde sahanın birden fazla ili kapsadığı açıkça gösterilmelidir.

Beşinci olarak pafta, koordinat ve toplam alan hesapları birbiriyle tutarlı olmalıdır. Altıncı olarak MAPEG çakışma kontrolü sonrasında nihai ruhsat koordinatları tekrar il sınırlarıyla karşılaştırılmalıdır. Yedinci olarak diğer il idaresine yapılan bildirim ve yazışmalar ruhsat dosyasında saklanmalıdır.

Sekizinci olarak her ilde planlanan sondaj, kuyu, yol, boru ve tesislerin taşınmaz listesi hazırlanmalıdır. Dokuzuncu olarak çevre, imar, turizm, sağlık, elektrik veya diğer özel izinler il bazında ayrılmalıdır. Onuncu olarak teknik sorumlu ve saha ekibine nihai ruhsat koordinatlarının tek ve güncel sürümü verilmelidir.

On birinci olarak ruhsat süresi tek takvimden izlenmelidir; sahanın iki ilde bulunması iki ayrı üç yıllık süre yaratmaz. Üç yıllık arama süresi ve bir yıllık koşullu uzatma sistemi için Jeotermal Arama Ruhsatı Kaç Yıl? yazımıza bakılabilir.

On ikinci olarak işletme aşamasına geçişte işletme projesinin bütün ruhsat alanını ve iller arası altyapıyı doğru göstermesi sağlanmalıdır. Başvuru sahibi, idari sınırın proje şirketi içinde sorumluluk boşluğu yaratmasına izin vermemelidir.

Sık Sorulan Sorular

1. Jeotermal saha iki ildeyse iki ayrı ruhsat gerekir mi?

Hayır. 5686 m.5/5, alanın büyük kısmının bulunduğu ilin idaresine tek başvuru yapılmasını ve diğer il idaresine bildirim yapılmasını öngörür.

2. Hangi ilin yetkili olduğu nasıl belirlenir?

Başvuru poligonunun koordinat hesabına göre hangi il sınırı içinde daha büyük hektar bulunduğu belirlenir.

3. Şirket merkezinin bulunduğu il yetkili midir?

Şirket merkezi belirleyici değildir. Kanuni ölçüt ruhsat alanının büyük kısmının bulunduğu ildir.

4. Planlanan sondajın bulunduğu il tek başına yetkili olur mu?

Hayır. Yetki tüm ruhsat alanının il bazındaki yüzölçümü dağılımına göre belirlenir.

5. Diğer ile ayrıca başvuru yapmak gerekir mi?

Aynı ruhsat için ikinci başvuru gerekmez; ruhsat işlemlerini yürüten idare diğer il idaresine bildirim yapar.

6. Büyükşehirde hangi kurum idaredir?

Güncel sistemde büyükşehir bulunan illerde YİKOB, diğer illerde il özel idaresi 5686 kapsamındaki il düzeyi idari yapıdır.

7. MAPEG kontrolü çok illi sahalarda da yapılır mı?

Evet. Mevcut hak ve bloke alan çakışması koordinatlar üzerinden MAPEG tarafından kontrol edilir.

8. Tek ruhsat diğer ilde özel araziyi bedelsiz kullanma hakkı verir mi?

Hayır. Arazi kullanım hakkı ayrıca sözleşme, irtifak veya Kanundaki kamulaştırma mekanizmalarıyla sağlanmalıdır.

9. Ruhsatın süresi illere göre ayrı mı işler?

Hayır. Tek ruhsatın tek başlangıç ve bitiş takvimi vardır.

10. İşletme döneminde diğer illerdeki kurum izinleri gerekir mi?

Evet. 5686 işletme ruhsatı diğer mevzuattaki çevre, imar, sağlık, turizm veya benzeri izinleri ortadan kaldırmaz.