Gemide Demirleme ve Bağlama Donanımı: 15 m ve 24 m Eşikleri | GTY m.26 (2026)

Demirleme ve Bağlama Donanımının Hukuki Dayanağı Nedir?

Gemi demirleme ve bağlama sistemi, geminin rıhtımda veya demirde kontrollü biçimde tutulmasını sağlayan temel emniyet sistemlerinden biridir. Halat, baba, kurtağzı, ırgat, zincir veya demirin yetersizliği yalnız ekipman hasarı doğurmaz; geminin rıhtımdan ayrılması, başka gemiye çatması, kıyı tesisine zarar vermesi veya personelin yaralanmasıyla sonuçlanabilir.

Gemilerin Teknik Yönetmeliği m.26 tüm gemiler için demirleme, bağlama ve yedekleme işlemlerinin güvenli yapılmasını sağlayacak yeterli mukavemette donanım şartı getirir. Yönetmelik 4922 sayılı Denizde Can ve Mal Koruma Hakkında Kanuna dayanır. m.26 ayrıca 15 metre ve 24 metre eşiklerinde özel ekipman zorunlulukları koyar.

Donanımın yeterliliği yalnız sayıyla belirlenmez. Geminin boyu, deplasmanı, rüzgâr alanı, çalışma bölgesi ve operasyon şekli bağlama yüklerini değiştirir. 24 metreden büyük gemiler için teçhizat numarası sistemi bu nedenle yetkilendirilmiş kuruluş kurallarına bağlanmıştır.

Demirleme donanımının uygunluğu, Denize Elverişlilik Belgesinin teknik kontrollerinde önem taşır. Yıllık sörvey sistemi için Denize Elverişlilik Belgesi ve yıllık sörvey yazımız incelenebilir.

Bütün Gemiler İçin Genel Mukavemet Şartı Nedir?

GTY m.26/1, tüm gemilerin demirleme, bağlama ve yedekleme işlemlerini emniyetle yapabilmesini temin edecek yeterli mukavemette donanımlarla donatılmasını zorunlu kılar. Bu genel hüküm, belirli boy eşiklerinin altında kalan gemiler için de geçerlidir.

Yeterli mukavemet; yalnız halatın kopma yükünü değil, halatın bağlandığı baba, koç boynuzu, kurtağzı ve bunların güverte yapısına bağlantısını kapsar. Çok dayanıklı halatın zayıf bir babaya bağlanması emniyet zincirinin zayıf noktası nedeniyle yeterli koruma sağlamaz.

Demirleme sisteminde demirin ağırlığı, zincir veya halatın dayanımı, ırgatın çekme gücü ve güvertedeki bağlantı yapısı birlikte değerlendirilir. Yedekleme düzeninde de aynı şekilde çekme kuvvetinin gemi yapısına güvenli aktarılması gerekir.

İşletme sırasında üretici sınırlarının ve onaylı donanım planının dışına çıkılmamalıdır. Geçici bir bağlama noktası oluşturmak için korkuluk, merdiven veya boru sisteminin kullanılması ciddi kazalara neden olabilir.

24 Metreden Büyük Gemilerde Teçhizat Numaranın Önemi Nedir?

GTY m.26/1’in ikinci cümlesine göre tam boyu 24 metreden büyük gemilerde demirleme ve bağlama teçhizatı, yetkilendirilmiş kuruluşların ilgili kurallarına göre tayin edilmiş teçhizat numarasına göre seçilir. Böylece büyük gemilerde ekipman boyutlandırması yalnız pratik tecrübeye bırakılmaz.

Teçhizat numarası geminin ana boyutları ve rüzgâra maruz kalan alanları gibi tasarım verilerinden hareketle gerekli demir, zincir ve bağlama donanımının kapasitesini belirlemeye yarayan teknik yöntemdir. Yetkilendirilmiş kuruluşun ilgili kural seti gemi tipine göre uygulanır.

Donanım sonradan değiştirilirken “daha hafif ama yeni” veya “aynı çapta” gibi yüzeysel karşılaştırmalar yeterli değildir. Yeni ekipmanın onaylı teçhizat numarasının gerektirdiği mukavemet ve boyutları sağlaması gerekir.

Gemi üst yapısında veya rüzgâr alanını ciddi biçimde artıran bir tadilat yapılırsa teçhizat hesabının etkilenip etkilenmediği teknik olarak değerlendirilmelidir. Donanım planı güncel gemi geometrisiyle uyumlu tutulmalıdır.

Baba, Kurtağzı ve Koç Boynuzu Nasıl Olmalıdır?

GTY m.26/2, bağlama halatlarının volta edilebilmesi için güvertede uygun yerlere baba, kurtağzı veya koç boynuzu gibi bağlama donanımları monte edilmesini öngörür. Yerleşim, halatın rıhtımdaki bağlama noktasına güvenli açıyla yönelmesini sağlamalıdır.

Babalar, loçalar, kurtağızları ve koç boynuzları halatların aşırı derecede aşınmasını önleyecek şekilde olmalıdır. Keskin kenar, pas çıkıntısı veya yanlış açı, halatı tekrarlı sürtünmeyle kısa sürede zayıflatabilir.

Bağlama donanımının güverteye kaynak veya cıvata bağlantısı yükleri gemi yapısına aktaracak takviyeye sahip olmalıdır. Dışarıdan sağlam görünen baba, altındaki güverte sacında korozyon veya çatlak varsa yük altında kopabilir.

Bakımda yalnız üst yüzey boyanmamalı; bağlantı bölgeleri, kaynak ayakları ve güverte altı takviyeler erişilebilir ölçüde kontrol edilmelidir. Onarım kaynakları uygun prosedürle yapılmalı ve gerektiğinde tahribatsız muayene uygulanmalıdır.

15 Metre ve Üzeri Gemilerde Göz Demiri Zorunlu mudur?

GTY m.26/3’e göre tam boyu 15 metre ve üzerindeki gemilerde demirleme donanımları, minimum ağırlıkta malzemeyle gemiyi güvenli biçimde demir üzerinde tutacak şekilde tasarlanır ve en az bir adet göz demiri bulunur.

Bu hüküm tam boyu tam 15 metre olan gemiyi de kapsar. 15 metre altındaki gemilerde m.26/1’in genel güvenli demirleme şartı devam eder; ancak m.26/3’teki özel göz demiri yükümlülüğü 15 metre ve üzeri için düzenlenmiştir.

Demirin varlığı kadar kullanılabilir durumda olması gerekir. Demirin bağlantı kilidi, zinciri veya halatı, loça ve indirme-kaldırma sistemi kontrol edilmelidir. Sıkışmış, aşırı korozyonlu veya bağlanmamış demir acil durumda işlevini yerine getiremez.

Demir ağırlığı ve sistem kapasitesi geminin boyutlarına göre uygun seçilmelidir. “Bir adet demir var” şartı, ağırlığı yetersiz küçük bir demirin yeterli olduğu anlamına gelmez.

Demir Zinciri Yerine Tel veya Sentetik Halat Kullanılabilir mi?

GTY m.26/4 buna izin verir. Demir zinciri yerine kopma yükü zincirinkinden az olmayan tel halat veya sentetik lif halat kullanılabilir. Dolayısıyla eşdeğer veya daha yüksek dayanım şartı açık biçimde korunur.

Halat kullanıldığında demir ile tel/sentetik halat arasına zincir eklenmesi zorunludur. Zincirin boyu en az 2 metre veya demirin gözdeki konumu ile ırgat arasındaki mesafeye eşit olmalıdır. Hangi değer uygulamada daha uzun zincir gerektiriyorsa teknik düzen buna göre kurulmalıdır.

Demire yakın zincir bölümü sürtünme ve deniz tabanı temasında sentetik veya tel halatı korur; ayrıca demirin yatış davranışına katkı sağlar. Bağlantı mapaları ve kilitler de sistemin kopma yüküne uygun seçilmelidir.

Sentetik halatın güneş, kimyasal, aşınma ve ısı etkilerine karşı üretici kriterleri gözetilmelidir. Tel halatta kırık tel, pas ve ezilme kontrolü yapılmalıdır. Halatın dışarıdan sağlam görünmesi iç hasarı her zaman göstermeyebilir.

24 Metre ve Üzeri Gemide Demir Irgat Zorunlu mudur?

Evet. GTY m.26/4, tam boyu 24 metre ve üzerindeki gemilerde en az bir adet demir ırgat bulunmasını zorunlu tutar. Dikkat edilmesi gereken nokta, teçhizat numarası için m.26/1’de “24 metreden büyük”; demir ırgat için m.26/4’te ise “24 metre ve üzeri” ifadelerinin kullanılmasıdır.

Irgat demirin güvenli indirilip kaldırılmasını sağlar. Fren sistemi, zincir kavrama elemanı, kumanda, motor/hidrolik sistem ve acil kullanım imkânları bakımlı tutulmalıdır. Fren tutmaması demirin kontrolsüz boşalmasına ve personel yaralanmasına yol açabilir.

Irgatın bulunduğu yer ile loça ağızları yeterli surette takviye edilmelidir. Demir ve zincir yükleri gemi yapısına bu noktalardan aktarılır. Korozyon, gevşek temel cıvataları veya çatlak kaynaklar ciddi yapısal risk yaratır.

Bakım sonrası ırgatın fonksiyon testi yapılmalı ve fren ayarları üretici talimatına göre kontrol edilmelidir. Yetkisiz modifikasyonlar veya uygun olmayan yedek parça kullanılmamalıdır.

Zincirlik ve Hırça Mapası Nasıl Düzenlenmelidir?

GTY m.26/6’ya göre hırça mapası, tehlike anında demirin denize bırakılabilmesi için kolay ulaşılabilir olmalıdır. Zincirin son bağlantısının gemiye güvenli biçimde bağlanması gerekirken acil durumda bu bağlantının kontrollü çözülebilmesi de önemlidir.

Zincirlik, zincirin istifine uygun boyutlarda, mümkün olduğunca su geçirmez ve yeterli bir drenaja sahip olmalıdır. Zincir denizden alındığında beraberinde su, çamur ve tortu getirir; yetersiz drenaj zincirlikte su birikmesine, korozyona ve kokuya neden olur.

Zincirin zincirlikte düzgün istiflenememesi ırgat çalışırken zincirin yığılmasına ve sıkışmasına yol açabilir. Personel, zincir operasyonu sırasında tehlikeli hareketli zincir hattından uzak durmalı; zincirliği açarak elle düzeltme gerektiren durumlar için güvenli prosedür uygulanmalıdır.

Zincirlik içi kapalı alan niteliği gösterebileceğinden giriş gerektiğinde kapalı alan emniyet kuralları da uygulanmalıdır. Havalandırma, gaz ölçümü ve gözcü gibi tedbirler operasyonun özelliğine göre sağlanır.

Bağlama Halatlarında Hangi Malzemeler Kullanılabilir?

GTY m.26/5’e göre bağlama halatları tel, doğal lif, sentetik lif veya tel-lif karışımından yapılabilir. Çelik tel halat kullanılıyorsa halatın esnek tip olması gerekir. Malzeme seçimi gemi ve liman operasyonuna uygun olmalıdır.

Sentetik halatların kopma anında yüksek enerji açığa çıkararak geri tepme riski vardır. Bağlama güvertesinde personelin halatın olası geri tepme hattında durmaması gerekir. Halatın güvenli çalışma yükü ve değiştirme kriterleri üretici bilgileriyle takip edilmelidir.

Halat üzerinde aşınma, kesik, erime, ezilme veya lif kopması görüldüğünde yalnız görünen bölüm sarılarak kullanılmaya devam edilmemelidir. Hasarın halat dayanımına etkisi değerlendirilir ve değiştirme kriteri sağlanmışsa halat hizmetten çıkarılır.

Bağlama planı, halatların hangi babaya hangi yönden verileceğini ve gemi hareketlerini kontrol edecek baş-kıç halatlarla spring düzenini göstermelidir. Yanlış açıyla çalışan halat hem gereksiz yük hem aşınma doğurabilir.

Yedekleme Donanımı Neden m.26 Kapsamındadır?

m.26/1 demirleme ve bağlamanın yanında yedekleme işlemini de açıkça sayar. Gemi başka bir tekne veya römorkör tarafından çekilirken çok yüksek dinamik kuvvetler oluşabilir. Yedekleme noktası bu yükleri gemi yapısına güvenli aktarmalıdır.

Yedekleme için onaylanmamış baba veya ekipmanın kullanılması bağlantının kopmasına yol açabilir. Özellikle acil durumda aceleyle yapılan yedekleme operasyonunda geminin onaylı çekme noktaları ve kapasitesi bilinmelidir.

Yedekleme halatının türü, uzunluğu ve elastik özelliği operasyon koşullarına uygun seçilir. Halatın kopma alanında personel bulunmamalı; iletişim ve komut sistemi operasyon başlamadan belirlenmelidir.

Römorkör yardımıyla liman manevrasında gemi personeli ile römorkör arasındaki koordinasyon önemlidir. Bağlama noktasının çevresi boş tutulmalı ve halatın keskin kenara sürtünmesi önlenmelidir.

Demirleme Donanımı Sörveyde Nasıl Kontrol Edilir?

Sörveyde demir, zincir/halat, ırgat, fren sistemi, loça, baba, kurtağzı, koç boynuzu ve bağlantı bölgeleri bütün olarak incelenir. Geminin boyuna göre 15 metre göz demiri ve 24 metre demir ırgat eşikleri kontrol edilir.

Korozyon, deformasyon, aşınma ve kaynak çatlakları özellikle yük taşıyan elemanlarda önemlidir. Zincir halkalarının çap kaybı ve halatların durumunun üretici/klas değiştirme kriterlerine göre değerlendirilmesi gerekir.

Irgat ve fren fonksiyon testi yapılabilir. Hırça mapasına erişim, zincirlik drenajı ve halatların düzenli istifi incelenir. Büyük gemilerde teçhizat numarasına göre donanımın kayıtları ve onaylı planlar kontrol edilir.

Gemi ve personel sertifikalarının gemide bulunmasına ilişkin ayrı yükümlülükler için gemi/personel belge asılları rehberimiz incelenebilir.

Bağlama Operasyonunda En Kritik Hatalar Nelerdir?

En ciddi hatalardan biri personelin gerilmiş halatın geri tepme bölgesinde durmasıdır. Halat kopması halinde açığa çıkan enerji ölümcül yaralanmaya neden olabilir. Bağlama güvertesinde güvenli duruş alanları ve iletişim prosedürü belirlenmelidir.

Bir diğer hata, halatın yanlış baba veya vardavela gibi uygun olmayan yapıya alınmasıdır. Bağlama yükü yalnız tasarlanmış donanıma uygulanmalıdır. Kurtağzında çapraz çalışan halatın aşırı sürtünmesi de aşınmayı hızlandırır.

Irgat fren kapasitesinin bilinmemesi, tamburun aşırı sarılması ve halatların farklı özellikte gelişigüzel eşleştirilmesi yük paylaşımını bozar. Bağlama planı ve üretici sınırları esas alınmalıdır.

Hava ve akıntı değiştikçe halat gerilimleri gözlenmeli ve gerektiğinde ayarlanmalıdır. Rıhtımda gemiyi bırakıp halatları uzun süre kontrol etmemek, su seviyesi veya yükleme değişiminde aşırı gerilmeye yol açabilir.

Mersin Limanında Demirleme ve Bağlama Bakımında Nelere Dikkat Edilmeli?

Mersin’de yoğun konteyner ve yük operasyonları sırasında geminin draftı ve rıhtımdaki konumu değişebilir. Bu değişimler bağlama halatı gerilimlerini etkiler. Yükleme veya tahliye devam ederken halatlar düzenli gözlenmeli ve gemi rıhtıma emniyetli konumda tutulmalıdır.

Sıcak iklim ve tuzlu su, sentetik halatın UV yaşlanması ile metal donanım korozyonunu hızlandırabilir. Halat ve metal ekipmanın bakım periyodu çevresel koşullara göre yeterli sıklıkta planlanmalıdır.

Bağlama donanımındaki ağır teknik eksiklik denize elverişlilik ve liman çıkış değerlendirmesini etkileyebilir. Genel prosedür için Liman Çıkış Belgesi rehberimiz incelenebilir.

Güverte kenarı güvenliği de bağlama operasyonunda önemlidir. Vardavela ölçüleri ve kılavuz açıklıkları için GTY m.25 vardavela yüksekliği yazımız bağlantılı bir teknik kaynaktır.

Sık Sorulan Sorular

15 metre gemide göz demiri zorunlu mu?

Evet. Tam boyu 15 metre ve üzerindeki gemilerde en az bir göz demiri bulunur.

24 metre gemide demir ırgat zorunlu mu?

Evet. m.26/4, tam boyu 24 metre ve üzerindeki gemilerde en az bir demir ırgat ister.

24 metre gemide teçhizat numarası kuralı uygulanır mı?

m.26/1, bu özel kuralı 24 metreden büyük gemiler için düzenler; 24 metre ve üzeri ırgat eşiğinden farklıdır.

Zincir yerine sentetik halat kullanılabilir mi?

Evet; kopma yükü zincirden az olamaz ve demire yakın zorunlu zincir bölümü bulunmalıdır.

Demir ile sentetik halat arasındaki zincir kaç metre?

En az 2 metre veya demirin gözdeki konumu ile ırgat arasındaki mesafeye eşit uzunlukta olmalıdır.

Çelik bağlama halatı kullanılabilir mi?

Evet; çelik tel halat kullanıldığında esnek tip olması gerekir.

Hırça mapası nerede olmalı?

Tehlike anında demirin denize bırakılmasını sağlayacak şekilde kolay ulaşılabilir olmalıdır.

Zincirlikte drenaj gerekli mi?

Evet. Zincirlik mümkün olduğunca su geçirmez ve yeterli drenaja sahip olmalıdır.

Baba veya kurtağzının keskin olması uygun mu?

Hayır. Bağlama elemanları halatın aşırı aşınmasını önleyecek şekilde olmalıdır.

Demirleme donanımı yıllık sörveyde kontrol edilir mi?

Evet. Donanımın varlığı, mukavemet durumu, aşınması ve çalışabilirliği denize elverişlilik kontrollerinde değerlendirilir.