Psikotrop ve Narkotik Veteriner Tıbbi Ürünlerde Satış, Uygulama ve Tanıtım Kuralları | 5996 m.13 (2026)
Kısa ve net cevap: Psikotrop ve narkotik veteriner tıbbi ürünler normal veteriner ilacı satış rejiminden daha sıkı kurallara tabidir. 5996 sayılı Kanunun 13. maddesine göre bu ürünler yalnız mesleğini serbest olarak icra eden veteriner hekimler ile veteriner fakültelerinin ilgili birimlerine, mevzuatta öngörülen kayıt ve satış şartlarıyla verilebilir; uygulama yetkisi veteriner hekime aittir. Bu ürünler Bakanlığın izni olmadan devredilemez veya başka kişilere satılamaz. Promosyon amacıyla numune verilemez. Kitle iletişim araçları üzerinden topluma yönelik hatırlatıcı veya bilgilendirici tanıtım yapılamaz. Aykırılıklar 5996 m.37’nin özel yaptırım hükmü kapsamındadır; ürünlere el konulup mülkiyetinin kamuya geçirilmesi de gündeme gelir.
- 5996 m.13 özel rejim
- Psikotrop ve narkotik ürün nedir?
- Kime satılabilir?
- Kim uygulayabilir?
- Devir ve yeniden satış yasağı
- Promosyon numunesi yasağı
- Tanıtım yasağı
- Reçete ve kayıt sistemi
- Saklama ve stok kontrolü
- Artan veya kullanılamaz ürün
- Aykırılığın yaptırımı
- Sık sorulan sorular
Kanuni Dayanak: 5996 Sayılı Kanun Madde 13
5996 sayılı Kanunun 13. maddesi veteriner tıbbi ürünlerin satış esaslarını düzenler. Maddenin genel satış hükümleri veteriner biyolojik ürünler dışındaki ürünlerin toptan ve perakende satış kanallarını belirlerken, psikotrop ve narkotik veteriner tıbbi ürünler için ayrıca özel, daha sıkı bir rejim kurar.
Bu özel rejimin amacı kontrollü maddelerin kim tarafından satın alındığının, hangi hayvana hangi amaçla uygulandığının ve kalan stokun nerede bulunduğunun izlenebilmesidir. Psikotrop veya narkotik etkin madde içeren veteriner ürünün sıradan reçeteli veteriner ilacı gibi değerlendirilmesi, Kanunun açık sınırlamalarını ortadan kaldırmaz.
Veteriner Tıbbi Ürünler Hakkında Yönetmelik, Kanunun bu hükümlerini satış, reçete, kayıt, stok, depolama ve tanıtım bakımından ayrıntılandırır. Ürünün Sağlık Bakanlığı veya başka bir ülkede benzer kontrollü madde statüsünde bulunması da Türkiye’de Tarım ve Orman Bakanlığı veteriner ürün mevzuatına uyma zorunluluğunu kaldırmaz.
Psikotrop ve Narkotik Veteriner Tıbbi Ürün Ne Demektir?
Psikotrop ve narkotik ürünler merkezi sinir sistemi üzerinde etkili, kötüye kullanım ve bağımlılık riski nedeniyle kontrol altında tutulan maddeleri içeren veteriner tıbbi ürünlerdir. Bir ürünün bu kategoriye girip girmediği ticari adına göre değil, izinli ürün bilgisi ve içerdiği etkin maddeye göre belirlenir.
Kontrollü madde listeleri zaman içinde değişebilir. Bu nedenle satış yeri ve veteriner hekim yalnız eski ürün kataloğuna güvenmemeli, Bakanlığın güncel ürün ve madde sınıflandırmasını esas almalıdır. Aynı etkin maddenin farklı doz veya farmasötik formdaki ürünleri de izin durumuna göre ayrı değerlendirilebilir.
Bu ürünlerin kontrollü olması, gerektiğinde hayvan tedavisinde kullanılamayacağı anlamına gelmez. Kanun kullanımı yasaklamak yerine kullanımı veteriner hekimin mesleki sorumluluğu ve sıkı kayıt sistemi içinde tutar.
Psikotrop ve Narkotik Veteriner İlacı Kime Satılabilir?
5996 m.13’ün özel hükmüne göre psikotrop ve narkotik veteriner tıbbi ürünlerin satışı normal son kullanıcı perakendesinden farklıdır. Ürünler mesleğini serbest olarak icra eden veteriner hekimler ile veteriner fakültelerinin ilgili birimlerine mevzuatın belirlediği şartlarla verilir. Hayvan sahibine, yetiştiriciye veya işletme çalışanına kontrolsüz şekilde teslim edilemez.
Satış yapan ecza deposu veya yetkili diğer kanal, alıcının veteriner hekim veya ilgili fakülte birimi sıfatını doğrulamalı ve ürün hareketini kayıt altına almalıdır. Alıcının yalnız “veteriner kliniğinde çalışıyorum” demesi yeterli değildir; ürünün kimin adına ve hangi yetkiyle alındığı belgelenmelidir.
Satışın fatura ile yapılması kontrollü ürün mevzuatındaki kayıt yükümlülüklerinin tamamı yerine geçtiği anlamına gelmez. Ürün miktarı, seri/parti bilgisi ve alıcı kayıtları ilgili sistem ve defterlerde mevzuata uygun şekilde tutulmalıdır.
Psikotrop veya Narkotik Veteriner İlacını Kim Uygulayabilir?
Bu ürünlerin hayvana uygulanması veteriner hekimlik mesleki yetkisi içindedir. 5996 sayılı Kanunun özel hükmü, kontrollü veteriner tıbbi ürünlerin veteriner hekim tarafından uygulanmasını esas alır. Hayvan sahibine “gerektiğinde kendiniz yapın” denilerek ürünün kontrollü stoktan çıkarılması Kanunun izleme amacına aykırıdır.
Veteriner hekim ürünü yalnız tıbbi gereklilik bulunduğunda, hayvanın türü, ağırlığı, klinik durumu ve ürünün izinli kullanım şartlarına uygun şekilde kullanmalıdır. Kullanılan miktar ve kalan stok kayıtla uyumlu olmalıdır.
Gıda değeri olan hayvanlarda ayrıca kalıntı ve arınma süresi hükümleri uygulanır. Kontrollü ürün statüsü, gıda güvenliği kurallarını ortadan kaldırmaz; tersine uygulamanın kayıtlı olması bu riskin yönetilmesini sağlar.
Bakanlık İzni Olmadan Başka Veterinere Devredilebilir mi?
Psikotrop ve narkotik veteriner tıbbi ürünlerin devri ve yeniden satışı özel sınırlamaya tabidir. Veteriner hekim veya fakülte birimi tarafından satın alınmış ürün, normal ticari stok gibi başka kişiye devredilemez. Bakanlığın öngördüğü izin veya prosedür olmaksızın devir/satış yapılamaz.
Bir muayenehanenin kapanması, veteriner hekimin işyerini devretmesi veya sorumlu kişinin değişmesi halinde kontrollü ürün stoku ayrıca tasfiye edilmelidir. “Yeni hekim aynı kliniğe geldi” gerekçesiyle fiziksel stok kayıt dışı bırakılmamalıdır. İlgili il/ilçe müdürlüğü ve Bakanlık prosedürü uygulanmalıdır.
Aynı işletmenin iki şubesi arasında ürün hareketi de kayıt ve yetki açısından değerlendirilmelidir. Kontrollü ürünün bir adresten diğerine götürülmesi basit depo transferi gibi görülmemelidir.
Promosyon Amaçlı Numune Verilebilir mi?
Hayır. Psikotrop ve narkotik veteriner tıbbi ürünler promosyon amacıyla numune olarak dağıtılamaz. Bu yasak, ürünün hekim tarafından denenmesi veya tanıtılması amacıyla ücretsiz verilmesini de kapsar. Ücretsiz olması ürünün kontrollü madde statüsünü değiştirmez.
Üretici veya pazarlama izin sahibi satış artırmak amacıyla “deneme paketi”, “hekime ücretsiz ampul” veya benzeri kampanya düzenleyemez. Ürün hareketinin mutlaka mevzuata uygun satış/temin ve kayıt zincirinde bulunması gerekir.
Bilimsel araştırma veya resmî çalışma amacıyla kontrollü madde temini ise promosyon numunesinden farklıdır; ayrı izin ve araştırma mevzuatı kapsamında değerlendirilir.
Topluma Yönelik Tanıtım Yapılabilir mi?
Veteriner tıbbi ürünlerin tanıtımı zaten genel tüketici ürünü reklamından farklı kurallara tabidir. Tarım ve Orman Bakanlığının tanıtım kılavuzu veteriner tıbbi ürün tanıtımının veteriner hekim, eczacı ve yardımcı sağlık çalışanları gibi belirli mesleki gruplara yönelik olmasını; toplumun geneline açık radyo, televizyon, gazete, dergi ve benzeri kitle iletişim araçlarıyla tanıtım yapılmamasını esas alır.
Psikotrop ve narkotik ürünlerde bu sınırlama daha sıkı uygulanmalıdır. Ürünün marka adını öne çıkaran tüketici reklamı, “hayvanınızı sakinleştiren ilaç” şeklinde sosyal medya kampanyası veya hayvan sahiplerine doğrudan indirim duyurusu kontrollü ürün rejimiyle bağdaşmaz.
Bilimsel toplantıda veteriner hekimlere yönelik ürün bilgisi sunulması ile sosyal medya üzerinden halka açık reklam aynı değildir. Tanıtımın hedef kitlesi, içeriği, kullanılan mecra ve Bakanlıkça onaylı ürün bilgileri birlikte değerlendirilir.
Reçete ve Uygulama Kaydı Nasıl Tutulur?
Kontrollü ürünlerde reçete ve uygulama kaydı, stok hareketiyle birlikte takip edilmelidir. Veteriner hekim hangi hayvana, hangi tarihte, hangi ürünün ne miktarda uygulandığını kaydetmelidir. Satış yerindeki çıkış kaydı ile veteriner hekimin stok ve uygulama kaydı birbiriyle uyumlu olmalıdır.
5996 m.14 genel olarak reçeteye tabi veteriner tıbbi ürünlerde veteriner hekime reçete düzenleme ve kayıt tutma yükümlülüğü getirir. Psikotrop/narkotik ürünlerde bu genel yükümlülüğe ek olarak özel kontrol kayıtları uygulanır. Ayrıntılı reçete konusu Veteriner Reçete ve Kayıt Zorunluluğu 2026 rehberimizde ayrıca ele alınmıştır.
Kayıtlar silinebilir kişisel not uygulaması veya yalnız muhasebe faturası seviyesinde tutulmamalıdır. Bakanlık denetiminde ürünün girişinden son uygulamaya kadar zincirin gösterilebilmesi gerekir.
Kontrollü Veteriner İlaçları Nasıl Saklanmalı?
Ürünler izinli etiket ve prospektüste belirtilen saklama sıcaklığı ve koşullarında tutulmalıdır. Bunun yanında psikotrop ve narkotik ürünlere yetkisiz personelin erişimi engellenmeli, stok alanı kontrollü olmalı ve fiziksel sayım düzenli yapılmalıdır.
Ambalaj bütünlüğü bozulmuş, kayıp olduğu fark edilen veya stokta eksik çıkan ürün derhal araştırılmalıdır. Kayıtla fiziksel stok arasındaki fark, basit muhasebe hatası olarak geçiştirilemez. Kötüye kullanım ihtimali nedeniyle sorumlu veteriner hekimin gerekli idari bildirimleri yapması gerekir.
Son kullanma tarihi geçen ürün aktif stoktan ayrılmalı ve mevzuata uygun imha sürecine alınmalıdır. Bu ürünler hayvana uygulanamaz veya üçüncü kişiye verilemez.
Artan veya Kullanılamaz Kontrollü Ürün Ne Yapılır?
Kontrollü ürünün kullanım sonrası artması, son kullanma tarihinin geçmesi, ambalajının bozulması veya işletmenin kapanması halinde ürün normal çöp veya tıbbi atık kutusuna kontrolsüz bırakılamaz. Bakanlık ve atık mevzuatındaki kontrollü imha prosedürü uygulanmalıdır.
İmha işlemi ürünün stok kaydında da kapatılmalıdır. “Fiziksel olarak yok edildi” denilmesi tek başına yeterli değildir; imha tarihi, miktarı, yöntem ve ilgili belge kayıtlarla eşleştirilmelidir.
İlaç stoğunun başka veteriner hekime devredilmesi düşünülüyorsa öncelikle kontrollü ürünün devrine izin verilip verilmediği ve Bakanlık prosedürü kontrol edilmelidir. İzinsiz devir yaptırım doğurabilir.
5996 m.37 Kapsamındaki Yaptırım
5996 m.37, 13. maddenin psikotrop ve narkotik veteriner tıbbi ürünlere ilişkin özel hükmüne aykırı hareket edenler için idari para cezası ve ürünlere el konularak mülkiyetinin kamuya geçirilmesi yaptırımını düzenler. Kanundaki esas para tutarları her yıl yeniden değerleme ile güncellendiğinden 2026 işleminde güncel resmî tutar esas alınmalıdır.
Aykırılık aynı zamanda yetkisiz satış, kayıt tutmama veya izinsiz ürün bulundurma niteliğindeyse m.37’nin diğer bentleri ayrıca gündeme gelebilir. Kontrollü ürünün kayıp veya kötüye kullanımına ilişkin olayın ceza hukuku veya uyuşturucu/psikotrop mevzuatı bakımından ayrı sonuç doğurması da mümkündür; bu değerlendirme somut madde ve fiile göre yapılır.
İdari işlemde ürünün adı, etkin maddesi, seri/parti ve miktarı, kimin zilyetliğinde bulunduğu, satış/devir/uygulama fiilinin tarihi ve hangi kayıtların eksik olduğu açıkça tespit edilmelidir.
Veteriner Hekimler İçin 12 Maddelik Kontrollü Ürün Kontrolü
- Ürünün psikotrop/narkotik statüsünü güncel Bakanlık listesi ve izin bilgisiyle doğrulayın.
- Ürünü yalnız yetkili satış kanalından temin edin.
- Satın alma ve seri/parti kaydını tutun.
- Yalnız mesleki gereklilik bulunan hayvanlarda kullanın.
- Uygulamayı bizzat yetki kapsamında gerçekleştirin.
- Hayvan, tarih, doz ve ürün bilgisini kaydedin.
- Kalan fiziksel stokla kayıtları düzenli karşılaştırın.
- Ürünü hayvan sahibine kontrolsüz teslim etmeyin.
- Bakanlık prosedürü olmadan başka kişiye devretmeyin.
- Promosyon numunesi kabul etmeyin veya dağıtmayın.
- Son kullanma tarihi geçen ürünü aktif stoktan ayırın.
- Kayıp, imha ve işletme kapanışı gibi hallerde resmî prosedürü uygulayın.
Resmî Kaynaklar
- Tarım ve Orman Bakanlığı – 5996 sayılı Kanun m.13 ve m.37
- Veteriner Tıbbi Ürünler Hakkında Yönetmelik
- Tarım ve Orman Bakanlığı – Veteriner Tıbbi Ürün Tanıtım Kılavuzu
- Tarım ve Orman Bakanlığı – Veteriner Sağlık Ürünleri
Sık Sorulan Sorular
Psikotrop veteriner ilacı hayvan sahibine satılabilir mi?
Bu ürünler 5996 m.13’teki özel satış rejimine tabidir; normal perakende ürün gibi hayvan sahibine kontrolsüz verilmez.
Narkotik veteriner ilacını kim uygulayabilir?
Uygulama veteriner hekimin mesleki ve mevzuatsal sorumluluğu altındadır.
Veteriner hekim ürünü başka veterinere satabilir mi?
Bakanlığın izin/prosedürü olmaksızın kontrollü ürünün devri veya yeniden satışı yapılamaz.
Ücretsiz numune alınabilir mi?
Psikotrop ve narkotik veteriner ürünlerde promosyon numunesi verilmesi yasaktır.
Sosyal medyada reklam yapılabilir mi?
Topluma yönelik veteriner tıbbi ürün reklamı ve özellikle kontrollü ürün tanıtımı mevzuatın sınırlamalarına tabidir; halka açık reklam yapılamaz.
Klinik kapanırsa kalan ilaçlar ne olur?
Stok Bakanlık ve ilgili kontrollü ürün prosedürüne göre devredilir veya imha edilir; kayıt dışı şekilde başka kişiye bırakılamaz.
Stok kaydı zorunlu mu?
Evet. Giriş, uygulama, kalan miktar ve imha/devir gibi hareketler mevzuata uygun biçimde izlenmelidir.
Son kullanma tarihi geçmiş kontrollü ürün uygulanabilir mi?
Hayır. Kullanılamaz ürün aktif stoktan ayrılır ve mevzuata uygun imha edilir.
Aykırılıkta ürünlere ne olur?
5996 m.37’de ürünlere el konulması ve mülkiyetin kamuya geçirilmesi sonucu öngörülmüştür.
Kontrollü ürün kaybolursa ne yapılmalı?
Fiziksel stok farkı derhal tespit edilmeli ve ilgili mevzuatın bildirim/kayıt prosedürü uygulanmalıdır; kayıtlar gerçeğe uygun şekilde güncellenmelidir.
Hukukçu İncelemesi ve E-E-A-T Bilgisi
Bu içerik 17 Eylül 2026 tarihinde 5996 sayılı Kanunun 13, 14 ve 37. maddeleri ile Veteriner Tıbbi Ürünler Hakkında Yönetmelik ve Bakanlığın tanıtım kılavuzu esas alınarak hazırlanmıştır.
Yazar: Av. Halil Bakırcı – Mersin Barosu Sicil No: 3472
İnceleyen: Av. Emirhan Keskin – Mersin Barosu Sicil No: 5507
Yayıncı: Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu – Akdeniz / Mersin
Son mevzuat kontrolü: 17 Eylül 2026
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
