Tarım, Gıda ve Veteriner Hukuku

Basitleştirilmiş işlem, mevcut bilimsel bilgiler ve önceki risk değerlendirmeleri GDO’nun risk taşımadığını gösteriyorsa başvurunun kanunda belirtilen şartlarla daha sade usulde değerlendirilmesidir. Bu yol otomatik hak değildir; taksonomi, biyoloji, genetik materyal ve risk verileri bakımından kanuni şartların karşılanması gerekir.

Hayır. 5977 sayılı Kanun m.5, GDO ve ürünlerinin bebek mamaları ve devam mamalarında, bebek ve küçük çocuk ek besinlerinde kullanılmasını yasaklar. Başka bir kullanım alanı için olumlu biyogüvenlik kararı bulunması bu ürün grubundaki yasağı kaldırmaz.

Evet. 5977 sayılı Kanun m.5, genetiği değiştirilmiş bitki ve hayvanların üretimini yasaklar. Bir GDO veya ürününün ithalat ya da kullanımına ilişkin olumlu karar bulunması, Türkiye’de genetiği değiştirilmiş bitki veya hayvan üretme yetkisi vermez.

Risk değerlendirmesi sonucunda belirlenen riskler için risk yönetim planı hazırlanır ve uygulanır. Başvuru sahibi risk yönetimi ve kontrol tedbirlerini yerine getirmekle yükümlüdür; plan taşıma, depolama, işleme, kullanım, atık ve acil durum süreçlerine operasyonel olarak yansıtılmalıdır.

GDO başvurularında bilimsel risk değerlendirmesine ek olarak sosyoekonomik değerlendirme yapılır. Bu inceleme, başvuru konusu GDO veya ürününün Türkiye’deki tarımsal üretim, üretici yapısı, tedarik, pazar ve ekonomik ilişkiler üzerindeki etkilerini karar sürecinde ayrıca değerlendirir.

Hayır. 5977 sayılı Kanun m.5, Kurul kararı olmaksızın GDO ve ürünlerinin piyasaya sürülmesini açıkça yasaklar. Ayrıca kararın amacı ve alanı dışında kullanım ile kanunda sayılan diğer yasak fiiller de hukuka aykırıdır.

Her GDO başvurusu için bilimsel esaslara göre ayrı risk değerlendirmesi yapılır. Değerlendirme insan, hayvan ve bitki sağlığı ile çevre ve biyolojik çeşitlilik üzerindeki olası etkileri inceler; gerektiğinde laboratuvar, sera, tarla, gıda, toksisite ve alerji testleri istenebilir ve masraflar başvuru sahibince karşılanır.

Başvuru sahibi bazı ticari bilgilerin gizli tutulmasını isteyebilir; ancak başvuru sahibinin ve ithalatçının adı-adresi, GDO ve ürünlerinin kullanım amacı, özellikleri, ayırt edici kimlik bilgileri, bilinen ve bilimsel adları, transfer edilen genin kaynağı, genel gen transfer yöntemi, acil durum yöntem ve planları ile risk değerlendirmesinin özeti gizli bilgi sayılmaz.

Kanuna göre karar alma süresi m.3’te belirtilen aşamadan sonra başlar ve 270 günü geçemez. Ek bilgi veya belge talebi nedeniyle geçen süre bu 270 günlük hesabın içinde sayılmaz; bu yüzden takvim yalnız başvuru tarihinden düz şekilde 270 gün eklenerek hesaplanamaz.

Risk değerlendirmesi sonucunda risk oluşturmayacağı belirlenen başvurular için verilen kararın geçerlilik süresi 10 yıldır. Uzatma talebi geçerlilik süresi dolmadan en az bir yıl önce yapılabilir; kanundaki şartlarda uzatma başvurusu sonuçlanıncaya kadar izin süresi devam eder.

Her bir GDO ve ürününün ilk ithalatı için gen sahibi veya ithalatçı Bakanlığa başvurur; başvuruda kullanım amacı gösterilir ve bilimsel risk değerlendirmesine göre karar verilir. Türkiye’de gerekli karar alınmadan yabancı ülkedeki izin tek başına ithalat yetkisi sağlamaz.