Spor Kulübünde İlişkili Kişilere Devir, Borç ve Teminat Yasağı | 7405 m.20/8
Kısa ve net cevap
7405 sayılı Spor Kulüpleri ve Spor Federasyonları Kanunu m.20/8, spor kulüpleri ve spor anonim şirketlerinin yöneticiler ve diğer ilişkili kişilerle yapabileceği mali işlemleri açık biçimde sınırlar. Spor kulübü ve spor anonim şirketi; yönetim kurulu üyelerine, bunların eşlerine ve üçüncü dereceye kadar hısımlarına, çalışanlarına, yüzde beş ve üzeri pay sahiplerine ve yönetim kurulu üyelerinin yüzde beş veya daha fazla pay sahibi olduğu şirketlere hak ve alacaklarını devredemez.
Ayrıca spor kulübü ve spor anonim şirketi yönetim kurulu üyelerine, bunların eşlerine ve üçüncü dereceye kadar hısımlarına borç veremez; bu kişiler lehine rehin, kefalet, ipotek veya diğer bir teminat sağlayamaz, sorumluluk yüklenemez ve bunların borçlarını devralamaz. Spor anonim şirketleri bakımından aynı yasak, şirket üzerinde TTK m.195 anlamında doğrudan veya dolaylı hâkimiyeti bulunan kişiler için de uygulanır. Buna karşılık kulübün veya spor AŞ’nin bu kişilerden aldığı borç tamamen yasak değildir; fakat alınan borç 7405 m.20/5’teki borçlanma sınırlarına tabidir. Dolayısıyla “ilişkili kişiye kaynak aktarma” ile “ilişkili kişiden finansman sağlama” farklı hukuki sonuçlara bağlanmıştır.
7405 m.20/8 neden ilişkili kişi işlemlerini sınırlar?
Spor kulübü ve spor anonim şirketi kaynakları yöneticilerin veya onlarla ekonomik ve ailevi ilişkisi bulunan kişilerin özel finansman aracı olarak kullanılamaz. 7405 m.20/8 bu nedenle belirli kişilere hak ve alacak devrini, borç vermeyi ve teminat sağlamayı yasaklar. Hüküm, kulüp malvarlığını çıkar çatışmasına karşı koruyan emredici mali disiplin kuralıdır.
İlişkili kişi işlemlerinde temel risk, kulüp veya şirket zararına piyasa dışı kaynak aktarılmasıdır. Yönetim kurulu üyesinin kendisine veya yakınına düşük bedelle alacak devretmesi, kulübün bankaya vereceği teminatı yönetici borcu için kullanması veya şirketin hâkim ortağa karşılıksız finansman sağlaması, kulüp kaynaklarının özel menfaate yönelmesine neden olabilir.
Kanun bu riskleri yalnız genel özen yükümlülüğüne bırakmamış, belirli işlemleri doğrudan yasaklamıştır. Bu nedenle genel kurul veya yönetim kurulu yüksek çoğunlukla karar alsa bile açık yasak kapsamındaki işlem hukuka uygun hale gelmez. Emredici yasağın genel kurul kararıyla kaldırılması mümkün değildir.
Hak ve alacak devri yasağı hangi işlemleri kapsar?
7405 m.20/8’in ilk cümlesi, spor kulüpleri ve spor anonim şirketlerinin belirli ilişkili kişilere hak ve alacaklarını devredemeyeceğini düzenler. Alacağın temliki en tipik örnektir. Kulübün sponsordan, yayıncıdan, başka kulüpten, kiracıdan veya üçüncü kişiden olan alacağının yasaklı kişiye devri bu kapsamda değerlendirilebilir.
“Hak” kavramı alacaktan daha geniştir. Sözleşmeden doğan ekonomik hakkın, kullanım hakkının veya başka bir malvarlığı hakkının yasaklı kişiye geçirilmesi m.20/8 yönünden incelenmelidir. İşlemin satış, takas, mahsup, temlik veya başka isimle kurulması yasağın gerçek ekonomik sonucunu değiştirmez.
Devir bedelinin piyasa fiyatına uygun olması da açık yasağı ortadan kaldırmaz. Kanun belirli kişiler bakımından “düşük bedelle devredemez” dememiş, doğrudan “devredemez” ifadesini kullanmıştır. Dolayısıyla yasağın temelinde yalnız fiyat riski değil çıkar çatışmasının kendisi vardır.
Hak ve alacak devri yasağı kimleri kapsar?
Madde 20/8 hak ve alacak devri yasağında kapsamı ayrıntılı sayar. Yasak, yönetim kurulu üyelerini; yönetim kurulu üyelerinin eşlerini; üçüncü dereceye kadar hısımlarını; spor kulübü veya spor anonim şirketi çalışanlarını; yüzde beş ve üzeri pay sahiplerini ve yönetim kurulu üyelerinin yüzde beş veya daha fazla pay sahibi olduğu şirketleri kapsar.
Bu liste işlem öncesi karşı taraf kontrolünün yalnız “yönetici mi?” sorusuyla sınırlı tutulamayacağını gösterir. Çalışan, ortak veya yöneticinin ortak olduğu başka şirket de yasak kapsamında olabilir. Özellikle iştirak ve grup şirketleri yapısında pay oranlarının güncel ticaret sicili ve pay defteri üzerinden doğrulanması gerekir.
Hısımlık hesabında üçüncü dereceye kadar olan kan ve kayın hısımlığı ilişkileri somut kişi bakımından hukuken belirlenmelidir. Yönetici adaylarından ve mevcut yöneticilerden ilişkili kişi beyanı alınması, işlemlerde hızlı kontrol yapılmasını sağlar.
Yüzde 5 pay sahipleri ve yöneticinin yüzde 5 ortak olduğu şirket neden önemlidir?
Hak ve alacak devri yasağı, spor anonim şirketinin yüzde beş ve üzeri pay sahiplerini açıkça kapsar. Ayrıca yönetim kurulu üyesinin yüzde beş veya daha fazla pay sahibi olduğu başka şirket de yasaklı devir karşı tarafları arasındadır. Bu oranlar Kanunda açıkça yazılıdır ve azaltılamaz.
Örneğin spor AŞ’nin yüzde 7 payına sahip yatırımcıya yayın alacağının devri yasak kapsamındadır. Benzer şekilde şirket yönetim kurulu üyesinin yüzde 6 pay sahibi olduğu dış bir şirkete sponsor alacağının devri de m.20/8’e takılır. Yönetim kurulu üyesinin o dış şirkette yönetici olmaması sonucu değiştirmez; yüzde beş pay sahipliği tek başına Kanundaki ölçüttür.
Pay oranı dolaylı şirket zinciri içinde bulunuyorsa işlemin gerçek sahiplik yapısı ayrıca değerlendirilmelidir. Kanun metnindeki oran doğrudan pay sahipliği üzerinden okunmakla birlikte, muvazaalı veya dolanma amaçlı bölünmüş pay yapıları genel hukuk ilkeleri ve yönetici sorumluluğu yönünden risk taşır.
Yönetim kurulu üyesine veya yakınına borç verilebilir mi?
Hayır. Spor kulübü ve spor anonim şirketi yönetim kurulu üyelerine, bunların eşlerine ve üçüncü dereceye kadar hısımlarına borç veremez. Bu yasak, m.20/5’teki genel yüzde 10 borç verme sınırından bağımsızdır. Yüzde 10 sınırı, Kanunen borç verilebilecek kişilere yapılacak toplam işlemler için geçerlidir; yasaklı kişi bakımından kullanılabilecek bir tolerans değildir.
Borç işleminin faizli, kısa vadeli veya teminatlı olması yasağı kaldırmaz. Yönetici “piyasa faizinden geri ödeyeceğim” dese dahi m.20/8 açık borç verme yasağı uygulanır. Aynı şekilde borç tutarının düşük olması veya kulübün nakit fazlası bulunması da istisna yaratmaz.
Avans veya cari hesap işleminin gerçek niteliği de önemlidir. Yöneticiye görev gideri için usulüne uygun verilen ve belgelerle mahsup edilen iş avansı ile yöneticinin kişisel kullanımına bırakılan geri ödemeli para aynı hukuki nitelikte değildir. Avans adı altında gerçekte kişisel finansman sağlanıyorsa borç yasağı gündeme gelir.
İlişkili kişi lehine rehin, kefalet veya ipotek verilebilir mi?
Hayır. Madde 20/8 yalnız doğrudan para verilmesini yasaklamaz. Spor kulübü ve spor anonim şirketi yasak kapsamındaki kişiler lehine rehin, kefalet, ipotek veya diğer bir teminat sağlayamaz. Bu kişiler lehine sorumluluk yüklenemez ve bunların borçları devralınamaz.
Örneğin yönetim kurulu üyesinin banka kredisi için kulüp taşınmazına ipotek verilmesi yasaktır. Yönetici yakınının şirket borcu için spor AŞ’nin kefil olması veya kulübün banka hesabındaki mevduatını teminat göstermesi de yasağın kapsamına girer.
“Diğer bir teminat” ifadesi numerus clausus bir liste bulunmadığını gösterir. Garanti sözleşmesi, alacak rehni, menkul rehni, teminat mektubu karşı garantisi veya ekonomik olarak üçüncü kişinin borcunu güvence altına alan başka yapılar m.20/8 yönünden değerlendirilmelidir.
Kulüp yöneticinin borcunu devralabilir mi?
Hayır. Kanun, spor kulübü ve spor anonim şirketinin yasak kapsamındaki kişilerin borçlarını devralmasını da yasaklar. Borcun devralınması, kulübün veya şirketin üçüncü kişiye karşı borçlu sıfatını üstlenmesi ve ilişkili kişiyi borçtan kurtarması sonucunu doğurabilir.
Örneğin yönetim kurulu üyesinin tedarikçiye olan kişisel borcunu spor kulübünün üstlenmesi veya spor AŞ’nin hâkim ortağın banka borcunu devralması açık risk taşır. İşlem “mahsup”, “ödeme protokolü” veya “sponsorluk karşılığı” gibi başka bir adla kurulsa da gerçek ekonomik etki ilişkili kişinin borcunu kuruluşun üzerine almaksa Kanun uygulanır.
İlişkili kişiyle karşılıklı alacak-borç ilişkisi varsa hukuk ve muhasebe birimleri işlemi netleştirmeden ödeme yapmamalıdır. Mahsup mekanizması açık yasakları dolanmak için kullanılamaz.
Spor anonim şirketinde hâkim kişiye hangi yasaklar uygulanır?
Spor anonim şirketleri bakımından m.20/8 özel olarak, şirket üzerinde 6102 sayılı TTK m.195 anlamında doğrudan veya dolaylı hâkimiyeti bulunan kişilere borç verilmesini ve bu kişiler lehine rehin, kefalet, ipotek veya başka teminat sağlanmasını; sorumluluk yüklenilmesini ve borçlarının devralınmasını yasaklar.
Bu yasak kulübe bağlı spor AŞ yapılarında özellikle önemlidir. 7405 m.15 bazı bağlantılı spor anonim şirketlerinde spor kulübünün şirket üzerinde hâkimiyetini zorunlu tutar. Şirket ile hâkim kulüp arasındaki para hareketinin sermaye, hizmet bedeli, kâr dağıtımı, masraf paylaşımı veya borç niteliği doğru belirlenmelidir.
TTK m.195 anlamında hâkimiyet yalnız çoğunluk payına sahip olmakla sınırlı değildir. Oy haklarının çoğunluğu, yönetim organını belirleme gücü veya sözleşme yoluyla kontrol gibi durumlarda da hâkimiyet doğabilir. Dolaylı kontrol zincirleri işlem öncesi haritalanmalıdır.
Spor kulübü veya spor AŞ ilişkili kişiden borç alabilir mi?
Kanun ilişkili kişiden borç alınmasını mutlak olarak yasaklamaz. Ancak m.20/8’in son cümlesi, spor kulübü ve spor anonim şirketinin yönetim kurulu üyelerinden, bunların eşlerinden ve üçüncü dereceye kadar hısımlarından aldığı borçların; ayrıca spor anonim şirketinin üzerinde TTK m.195 anlamında hâkimiyeti bulunan kişilerden aldığı borçların m.20/5’teki borçlanma sınırlamalarına tabi olduğunu açıkça belirtir.
Dolayısıyla kulüp başkanının veya yönetim kurulu üyesinin kulübe finansman sağlaması halinde “bu banka kredisi değil, kişisel destek” denilerek yüzde 10 temel borçlanma sınırı ve gerekiyorsa ek bütçe/yüzde 50 sistemi dışına çıkılamaz. İşlem yıllık toplam borçlanma hesabına dahil edilir.
Faiz, vade ve geri ödeme koşulları piyasa ve kulüp menfaati bakımından da incelenmelidir. Yöneticiden yüksek faizle borç alınması çıkar çatışması oluşturabilir; karar sürecinde ilgili kişinin oy kullanması, genel kurul veya yönetim kurulu iç düzeni ve TTK hükümleri ayrıca değerlendirilmelidir.
TTK m.195 anlamında hâkimiyet nasıl analiz edilir?
TTK m.195 şirketler topluluğunda hâkimiyet ilişkisini düzenler. Bir ticaret şirketinin başka şirketin oy haklarının çoğunluğuna sahip olması, yönetim organındaki çoğunluğu seçebilmesi, sözleşmeye dayanarak hâkimiyet kurması veya başka şirketler üzerinden dolaylı kontrol sağlaması hâkimiyet tespitinde önemlidir.
Spor anonim şirketinin nihai ortaklık yapısı bu nedenle yalnız doğrudan pay sahipleri listesiyle belirlenmemelidir. Üst şirketler, fonlar, oy sözleşmeleri, pay sahipleri sözleşmeleri ve yönetim kurulu atama hakları birlikte değerlendirilmelidir.
m.20/8 bakımından hâkim kişiden alınan borç m.20/5 limitlerine tabi, hâkim kişiye verilen borç ve teminat ise yasaktır. Bu asimetri, işlem sınıflandırmasının doğru yapılmasını zorunlu kılar.
İşlem öncesi ilişkili kişi kontrolü nasıl yapılmalıdır?
Kulüp veya spor AŞ bir hak devri, borç, teminat veya borç devralma işlemi yapmadan önce karşı tarafın kimliği ve bağlantıları kontrol edilmelidir. Yönetim kurulu üyeleri, eş ve hısımlar, çalışanlar, yüzde beş ve üzeri pay sahipleri ile yönetim kurulu üyelerinin yüzde beşten fazla pay sahibi olduğu şirketler güncel bir ilişkili kişi listesinde tutulmalıdır.
Spor anonim şirketlerinde buna ek olarak TTK m.195 anlamındaki hâkim kişiler belirlenmelidir. Pay defteri, ticaret sicili, ortaklık zinciri, oy sözleşmeleri ve gerektiğinde nihai faydalanıcı kayıtları incelenir. Yeni yatırım turu veya pay devrinden sonra liste güncellenmelidir.
Karşı taraf yasaklı değilse bile işlem bütçe, yetki, piyasa şartı ve m.20/4-5 gibi diğer mali kurallara uygun olmalıdır. m.20/8 yalnız ilişkili kişi yasağını düzenler; diğer kanuni koşulları ortadan kaldırmaz.
İlişkili kişi yasağına aykırılıkta yönetici sorumluluğu nedir?
7405 m.20/13, m.20/8 ihlalini özel sorumluluk rejimine dahil eder. Kanun, m.20/4, m.20/5, m.20/8 ve m.20/9’a aykırılıktan doğan sorumlulukta genel sistemden daha ağır bir yapı kurar. Sorumlu kişi zararın doğmasını engellemek için gerekli özeni gösterdiğini ispat etmedikçe sorumluluktan kurtulamaz.
Spor kulübü, spor anonim şirketi, pay sahipleri ve alacaklılar, Kanuna aykırı işlem nedeniyle yükümlendirilen tutar için sorumluları doğrudan takip edebilir. Ayrıca işlem başka suç, vergi ihlali veya şirketler hukuku sorumluluğu doğuruyorsa bunlar ayrı değerlendirilir.
Yönetim kurulunun “genel kurul onayladı” veya “karşı taraf geri ödedi” savunması açık m.20/8 yasağını kendiliğinden kaldırmaz. Doğru yöntem, yasaklı işlem hiç kurulmadan önce ilişkili kişi kontrolünü sistematik hale getirmektir.
İlişkili kişi işlem kontrol listesi
- Yönetim kurulu üyeleri, eşleri ve üçüncü dereceye kadar hısımları listelenir.
- Çalışanlar ve yüzde 5 ve üzeri pay sahipleri güncel tutulur.
- Yönetim kurulu üyelerinin yüzde 5 veya daha fazla pay sahibi olduğu şirketler belirlenir.
- Hak veya alacak devrinde karşı tarafın bu listede olup olmadığı kontrol edilir.
- Borç verme ve teminat işlemlerinde yönetici, eş ve üçüncü derece hısım yasağı uygulanır.
- Spor AŞ’de TTK m.195 anlamında hâkim kişiler ayrıca belirlenir.
- Hâkim kişiye borç, rehin, kefalet, ipotek veya diğer teminat verilmez.
- İlişkili kişiden alınan borç m.20/5 borçlanma limitine dahil edilir.
- İşlem kararları, ticaret sicili/pay defteri ve banka kayıtları birlikte saklanır.
- Ortaklık veya yönetim yapısı değiştiğinde ilişkili kişi listesi hemen güncellenir.
İlgili rehberler
- Spor kulübü borç verme sınırı – 7405 m.20/5
- Spor kulübü borçlanma sınırı – 7405 m.20/5
- Spor AŞ hissedarlık ve hâkimiyet – 7405 m.15
- Gelecek gelir ve alacak devri – 7405 m.20/4
- Denk bütçe – 7405 m.18
- Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu iletişim
Resmî kaynaklar
- 7405 sayılı Spor Kulüpleri ve Spor Federasyonları Kanunu
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu – m.195
- Gençlik ve Spor Bakanlığı – Mevzuat
- Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu
Sık Sorulan Sorular
Yönetim kurulu üyesine kulüp alacağı devredilebilir mi?
Hayır. m.20/8 yönetim kurulu üyelerine hak ve alacak devrini yasaklar.
Yönetim kurulu üyesinin eşine alacak devri yapılabilir mi?
Hayır. Eş ve üçüncü dereceye kadar hısımlar devir yasağı kapsamındadır.
Çalışana alacak devredilebilir mi?
Hayır. Çalışanlar da hak ve alacak devri yasağı kapsamındadır.
Yüzde 5 ortağa kulüp alacağı devredilebilir mi?
Spor anonim şirketinde yüzde 5 ve üzeri pay sahipleri m.20/8’deki devir yasağı kapsamındadır.
Yönetim kurulu üyesine borç verilebilir mi?
Hayır. Yönetim kurulu üyelerine, eşlerine ve üçüncü dereceye kadar hısımlarına borç verilmesi yasaktır.
Yönetici lehine kulüp taşınmazı ipotek verilebilir mi?
Hayır. Yasak kapsamındaki kişiler lehine rehin, kefalet, ipotek veya başka teminat sağlanamaz.
Spor AŞ hâkim ortağına borç verebilir mi?
Hâkim ortak TTK m.195 anlamında doğrudan veya dolaylı hâkimiyete sahipse spor AŞ bu kişiye borç veremez ve lehine teminat sağlayamaz.
Kulüp başkandan borç alabilir mi?
Mutlak yasak değildir; ancak alınan borç m.20/5’teki borçlanma sınırlamalarına tabidir ve işlem şartları kulüp menfaatine uygun olmalıdır.
İlişkili kişinin borcu kulüp tarafından devralınabilir mi?
Hayır. m.20/8 yasak kapsamındaki kişilerin borçlarının spor kulübü veya spor AŞ tarafından devralınmasını yasaklar.
Genel kurul onayı yasaklı işlemi geçerli hale getirir mi?
Hayır. m.20/8 emredici yasaklar içerir; genel kurul kararı açık kanuni yasağı ortadan kaldıramaz.
Yazar: Av. Halil Bakırcı – Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu, Mersin.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
