Stabilite Bukleti Hangi Gemilerde Zorunlu? 24 m ve 150 Yolcu Eşikleri | GTY m.31 (2026)

Stabilite Bukletinin Hukuki Dayanağı Nedir?

Stabilite bukleti, geminin farklı yükleme ve operasyon koşullarında güvenli denge sınırlarını kaptan ve işleticiye gösteren onaylı teknik belgedir. Yalnız proje bürosunda kalan mühendislik hesap dosyası değildir; gemide fiilen kullanılacak yükleme ve emniyet rehberidir.

Gemilerin Teknik Yönetmeliği m.31, hangi gemilerde stabilite gereklerinin SOLAS ve IMO’ya göre inceleneceğini, hangi gemiler ve su araçlarında buklet bulunacağını ve bukletin zorunlu içeriğini açıkça düzenler. Yönetmelik 4922 sayılı Denizde Can ve Mal Koruma Hakkında Kanuna dayanır.

GTY m.29 yolcu gemilerinin belirli boy ve kapasite gruplarında denge kriterleri ile meyil deneyini düzenlerken, m.31 daha geniş kapsamda stabilite bukletini ve içerik başlıklarını belirler. İki madde bağlantılıdır ancak aynı yükümlülük değildir.

Yolcu gemilerindeki m.29 eşikleri için yolcu gemisi stabilite hesabı rehberimiz incelenebilir.

Fribord Boyu 24 Metre ve Üzeri Gemilerde Hangi Stabilite Kriteri Uygulanır?

GTY m.31/1’e göre fribord boyuna göre 24 metre ve üzerindeki gemilerin stabilite gereksinimleri SOLAS ve IMO’nun ilgili kriterlerine göre incelenir. Buradaki ölçü tam boy değil, maddede açıkça fribord boyudur.

Bu ayrım uygulamada önemlidir. Tam boy, su hattı boyu ve fribord boyu farklı teknik tanımlardır. 24 metre eşiği yanlış uzunluk üzerinden değerlendirilirse geminin tabi olduğu yükümlülük yanlış belirlenebilir.

Gemi belgelerinde ve onaylı teknik resimlerde fribord boyu belirlenmiştir. Stabilite dosyası hazırlanırken doğru değer kullanılmalı ve gemideki buklet aynı teknik kimliği yansıtmalıdır.

SOLAS ve IMO kriterlerinin uygulanması, farklı yükleme durumlarında geminin gerekli denge alanı, sağlama kolu ve diğer teknik sınırları karşılamasını gerektirir. Kaptanın uygulayacağı sınırlar buklette anlaşılır biçimde yer almalıdır.

150’den Fazla Yolcu Taşıyan Gemide Stabilite Bukleti Zorunlu mudur?

Evet. GTY m.31/2, boyuna bakılmaksızın yolcu kapasitesi 150’den fazla olan gemilerden stabilite bukleti isteneceğini açıkça düzenler. Bu nedenle kısa bir gemi dahi 151 veya daha fazla onaylı yolcu kapasitesine sahipse bu eşik nedeniyle buklet kapsamındadır.

Madde “150’den fazla” ifadesini kullanır. Tam 150 yolcu kapasitesi yalnız bu yolcu eşiğini tetiklemez. Ancak geminin fribord boyu 24 metre veya üzerindeyse diğer eşik nedeniyle stabilite bukleti yine zorunludur.

Yolcu kapasitesi yalnız koltuk sayısından oluşmaz. GTY m.32’de oturma alanı, koridor, salon ve stabilite sonuçları birlikte değerlendirilir. Daha düşük çıkan emniyetli sayı esas alınır.

Geminin yolcu kapasitesi sonradan artırılmak isteniyorsa mevcut stabilite bukleti ve hesapların yeni kapasiteyi kapsayıp kapsamadığı teknik olarak değerlendirilmelidir.

Yüzer Havuzlarda Stabilite Bukleti Zorunlu mudur?

Evet. GTY m.31/2, yüzer havuzları da stabilite bukleti zorunluluğu kapsamına açıkça dahil eder. Yüzer havuzun tank sistemi, kaldırdığı geminin ağırlığı ve havuzlama yerleşimi denge üzerinde doğrudan etkilidir.

Havuz operasyonunda kaldırılan geminin ağırlık, boyuna konum ve mümkün olduğunca ağırlık merkezi bilgileri doğru kullanılmalıdır. Balast tanklarının sıra ve miktarı onaylı operasyon talimatına göre yönetilmelidir.

Yüzer havuzda yapısal veya tank sistemi değişikliği yapılmışsa mevcut bukletin fiili düzeni temsil edip etmediği kontrol edilir. Onaysız değişiklik, güvenli havuzlama hesaplarını geçersiz hale getirebilir.

Onaylı Stabilite Bukleti Nerede Bulundurulmalıdır?

GTY m.31/2, onaylı stabilite bukletinin gemide veya su aracında bulundurulmasını zorunlu tutar. İşletme merkezinde veya proje ofisinde bir kopya bulunması, gemide bulundurma yükümlülüğünün yerine geçmez.

Kaptan ve zabitler yükleme, tank transferi veya olağan dışı bir durum sırasında buklete erişebilmelidir. Bu nedenle belge kilitli merkez arşivinde değil operasyonel olarak ulaşılabilir yerde tutulmalıdır.

Dijital teknik yönetim sistemi kullanılabilir; ancak gemide bulundurulacak belgenin formatı, onay işaretleri ve İdarenin kabul ettiği yöntem korunmalıdır. Revizyon tarihi ve onay bilgisi okunabilir olmalıdır.

Gemide bulunması gereken diğer belge ve sertifikalar hakkında gemi ve personel belge asılları rehberimiz incelenebilir.

Onay Beklerken Gemi Stabilite Bukletsiz Kalabilir mi?

Hayır. GTY m.31/3, stabilite bukleti onaylanıncaya kadar gemide geçici ön stabilite bukleti bulundurulmasını zorunlu kılar. Böylece onay sürecindeki geminin emniyetli yükleme verileri belgesiz bırakılmaz.

Geçici ön buklet, nihai onaylı buklet yerine süresiz kullanılan alternatif değildir. Onay tamamlandığında gemide güncel ve onaylı stabilite bukleti bulunmalıdır.

Onay sürecinde gemide ağırlık veya yapı değişikliği yapılırsa geçici verilerin değişiklikten etkilenip etkilenmediği kontrol edilmelidir. Kaptana güncelliğini kaybetmiş geçici bilgilerle operasyon yaptırılmamalıdır.

Geçici bukletin de gemi kimliği, revizyonu ve kullanım sınırları açık olmalıdır. Eski ön bukletler güncel onaylı belgeyle karışmamalıdır.

Stabilite Bukletinde Hangi Genel Planlar Bulunmalıdır?

GTY m.31/4-a ve b, geminin genel tanıtımı ile bukletin kullanımına ilişkin talimatları zorunlu içerik sayar. Kaptanın tabloları ve sınırları nasıl kullanacağı anlaşılır biçimde açıklanmalıdır.

m.31/4-c uyarınca su geçirmez bölmeler, kapamalar, menfezler, su alma açıları, daimi balast, izin verilen güverte yükü ve yükleme sınırı diyagramlarını gösteren genel planlar buklette yer almalıdır.

Bu planlar hasar ve yükleme güvenliğiyle doğrudan ilişkilidir. Gemi üzerinde yapılan yeni kapı, boru geçişi veya tank değişikliği planı etkiliyorsa bukletin ilgili kısmı güncellenmelidir.

Su geçirmez bölmeleme için GTY m.30 baş çatışma ve kıç pik perdesi yazımız bağlantılı teknik kaynaktır.

Hidrostatik ve Çapraz Stabilite Eğrileri Neden Buklette Yer Alır?

GTY m.31/4-ç, normal çalışma koşullarına uygun belirli deplasman ve trim aralığında hesaplanmış hidrostatik eğri veya tablolar ile çapraz stabilite eğrilerinin buklette bulunmasını zorunlu kılar.

Hidrostatik veriler geminin farklı draft ve deplasman durumlarındaki temel geometrik özelliklerini verir. Çapraz stabilite eğrileri ise farklı yatma açılarında doğrultucu kol hesaplarına temel oluşturur.

Bu veriler geminin güncel geometrisini temsil etmelidir. Büyük yapısal tadilat, gövde uzatma veya tank değişikliği sonrası eski eğrilerin fiili gemi için geçerli olduğu varsayılmamalıdır.

Onaylı hesap kaynağı ile gemideki buklet arasında sayı veya revizyon farkı bulunmamalıdır.

Kapasite Planı Stabilite Bukletinde Neyi Gösterir?

GTY m.31/4-d, kapasite planını zorunlu içerik sayar. Tank, ambar ve diğer hacimlerin kapasite bilgileri yükleme ve sıvı dağılımının doğru hesaplanması için gereklidir.

Tank kapasitesi ile gerçek doluluk birbirinden farklıdır. Operasyon sırasında sounding veya seviye sistemi verileri kapasite planındaki hacim ve kalibrasyon bilgileriyle ilişkilendirilir.

Tank bölmesi eklenmesi, boru düzeninin değiştirilmesi veya kalıcı balast ilavesi kapasite planını etkileyebilir. Bu değişiklikler teknik çizim ve buklette güncellenmelidir.

Yanlış kapasite verisi, hesapta tank ağırlığı ve serbest yüzey etkisinin yanlış kullanılmasına neden olabilir.

Hangi Yükleme Durumları Stabilite Bukletinde Bulunmalıdır?

GTY m.31/4-e, geminin boş, balastlı ve tam yüklü durumda kalkış ve varış yükleme durumlarına göre stabilite verilerinin buklette bulunmasını zorunlu tutar.

Kalkışta yakıt, tatlı su ve kumanya daha fazla; varışta daha düşük olabilir. Yük ve balast dağılımı da sefer boyunca değişebilir. Bu nedenle yalnız tek bir “tam yük” hesabı yeterli değildir.

Geminin gerçek operasyonu örnek yükleme durumlarından farklıysa kaptan, bukletteki onaylı yöntem ve sınırlar içinde yeni durumun güvenli olduğunu doğrulamalıdır.

Yolcu gemilerinde yolcu dağılımı da yükleme durumunun parçasıdır. Onaylı yolcu alanları dışında yoğunlaşma stabiliteyi olumsuz etkileyebilir.

Maksimum KG ve Minimum GM Bilgileri Ne İşe Yarar?

GTY m.31/4-f, geminin stabilite kriterlerini sağladığını gösteren maksimum KG veya minimum GM gibi eğri ve tablolar dahil yükleme kısıtlamalarının buklette bulunmasını ister.

KG gemi ağırlık merkezinin düşey konumuyla, GM ise başlangıç stabilitesini gösteren metasentrik yükseklikle ilişkilidir. Onaylı sınırlar, ağır yüklerin yüksek konumlara yerleştirilmesi veya tank kullanımında kaptana karar desteği sağlar.

Bu sınırlar ticari yük artırmak amacıyla aşılamaz. Gerçek yükleme durumu kriteri sağlamıyorsa yük, tank veya yolcu dağılımı güvenli hale getirilmeden sefere devam edilmemelidir.

Hesapta serbest yüzey düzeltmeleri uygulanıyorsa kaptanın hangi tank durumlarında bu etkileri dikkate alacağı buklette açıklanmalıdır.

Stabilite Bukleti Acil Durum Bilgisi İçermek Zorunda mı?

Evet. GTY m.31/4-g, normal ve acil durumlarda geminin emniyetli çalışması için gerekli bilgilerin buklette bulunmasını zorunlu kılar. Buklet yalnız günlük yükleme tablosu değildir.

Su alma, tank arızası, yük kayması veya olağan dışı balast durumu gibi hallerde gemiye özgü stabilite bilgisi kaptanın değerlendirmesine yardımcı olur.

Acil durum talimatı diğer hasar kontrolü, yangın ve terk planlarıyla çelişmemelidir. Personelin bukletin nerede bulunduğunu ve kritik sınırların ne anlama geldiğini bilmesi gerekir.

Meyil Deneyi Raporu Buklette Bulunur mu?

Evet. GTY m.31/4-ğ, gemiye ait meyil deneyi raporunu stabilite bukletinin zorunlu içeriğine dahil eder. Bu rapor geminin gerçek hafif gemi ağırlığı ve ağırlık merkezi verilerinin temel teknik kaynağıdır.

Meyil deneyi sonuçları daha sonraki hesapların başlangıç verisidir. Gemi hizmetteyken ağır ekipman değişiklikleri bu başlangıç durumunu önemli ölçüde değiştirirse yeni teknik değerlendirme gerekir.

Yolcu gemilerinde meyil deneyi yetkisi ve İdare onayı GTY m.29/2’de ayrıca düzenlenmiştir.

Tadilat Sonrası Stabilite Bukleti Güncellenir mi?

Ağır vinç, üst yapı, yeni güverte, makine değişimi, tank tadilatı, güneş paneli sistemi veya başka önemli ağırlık değişiklikleri stabilite verilerini etkileyebilir. Bu durumda onaylı bukletin fiili gemiyi temsil edip etmediği teknik olarak kontrol edilir.

Gereken hesap ve onay tamamlanmadan eski bukletle yeni teknik düzene göre operasyon yapılmamalıdır. Revizyon numarası ve onay tarihi gemideki kopyada açık olmalıdır.

Eski revizyonların karışmasını önlemek için geri çekilmiş bukletler operasyonel kullanım alanından kaldırılmalı; arşivleniyorsa geçersiz olduğu açıkça işaretlenmelidir.

Tadilat dosyasında eklenen ve sökülen ağırlıkların teknik bilgileri saklanmalıdır. Bu kayıtlar revize stabilite hesabının doğrulanmasında kullanılır.

Stabilite Bukleti Sörveyde Nasıl Kontrol Edilir?

Sörveyde bukletin gemi için onaylı ve güncel olup olmadığı, gemide bulunup bulunmadığı ve fiili düzenle uyumu kontrol edilebilir. Geçici ön buklet varsa nihai onay sürecinin durumu değerlendirilir.

Yeni ağır ekipman, değişmiş tank planı veya üst yapı tadilatı görülürse bunların stabilite dosyasına işlenip işlenmediği önem taşır. Belgenin varlığı tek başına güncelliği kanıtlamaz.

Denize Elverişlilik Belgesinin yıllık sörvey sistemi için GTY m.5 yıllık sörvey rehberimiz incelenebilir.

Kaptan Stabilite Bukletini Nasıl Kullanmalıdır?

Kaptan, yükleme başlamadan önce planlanan yük, yakıt, su, balast ve yolcu durumunun onaylı stabilite sınırları içinde olduğunu doğrulamalıdır. Liman programı veya ticari yük talebi teknik sınırların üstüne çıkma gerekçesi değildir.

Sefer sırasında tank transferi, yakıt tüketimi veya yük değişimi olursa stabilite tekrar değerlendirilmelidir. Özellikle ağır yükün üst güverteye alınması veya sıvı tankların kısmen dolu bırakılması KG ve GM değerlerini etkileyebilir.

Buklet gemiye özgüdür. Başka bir kardeş geminin veya aynı serideki teknenin kitabı, geminin kendi onaylı bukletinin yerine kullanılamaz.

Kaptan ve ilgili zabitlerin bukletteki sembol, tablo ve kısıtları anlayabilmesi için şirket eğitim ve operasyon prosedürlerinde bu konuya yer vermesi uygundur.

Mersin’de Yük ve Yolcu Gemileri İçin Pratik Uygulama

Mersin Limanı’nda yükleme veya tahliye yapılan gemilerde kalkış ve varış koşulları planlanırken onaylı stabilite bukletindeki sınırlar esas alınmalıdır. Konteyner, dökme yük veya proje yükünde ağırlığın yalnız toplamı değil düşey ve boyuna dağılımı da önemlidir.

Yolcu gemilerinde kapasite artışı düşünülüyorsa yalnız koltuk veya alan hesabı değil stabilite bukleti ve GTY m.29 kriterleri birlikte gözden geçirilmelidir.

Teknik eksiklik veya zorunlu bukletin gemide bulunmaması liman çıkış değerlendirmesinde önem taşıyabilir. Genel süreç için Liman Çıkış Belgesi rehberimiz incelenebilir.

Sık Sorulan Sorular

24 metre gemide stabilite bukleti gerekir mi?

Fribord boyu 24 metre veya üzerindeyse m.31/2 kapsamında gerekir.

150 yolculu küçük gemide yalnız yolcu eşiği nedeniyle gerekir mi?

Hayır. m.31 “150’den fazla” der; tam 150 yolcu yalnız bu eşik nedeniyle yeterli değildir.

151 yolculu gemide boy önemli mi?

Hayır. 150’den fazla yolcu kapasitesinde boyuna bakılmaksızın buklet istenir.

Yüzer havuzda stabilite bukleti gerekir mi?

Evet.

Onay beklerken gemide ne bulunur?

Geçici ön stabilite bukleti bulunur.

Onaylı buklet gemide olmak zorunda mı?

Evet.

Buklette maksimum KG veya minimum GM bulunur mu?

Evet. Yükleme kısıtları arasında bu eğri veya tablolar yer alır.

Kalkış ve varış yükleme durumları bulunur mu?

Evet. Boş, balastlı ve tam yüklü kalkış/varış durumları buklet kapsamındadır.

Meyil deneyi raporu bukletin parçası mı?

Evet.

Tadilat sonrası eski buklet kullanılabilir mi?

Değişiklik stabiliteyi etkiliyorsa hesap ve onay güncellenmeli; güncel buklet kullanılmalıdır.