Zemin ve Temel Etüt Kuruluşunda Mühendis Ortak Şartı Nedir? | 4708 m.1/p
Zemin ve temel etüt kuruluşunun kanuni tanımı
7579 sayılı Kanunun 21 inci maddesi, 4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanunun 1 inci maddesindeki tanımlar bölümüne (p) bendini eklemiştir. Buna göre zemin ve temel etüt kuruluşu, Bakanlıktan aldığı izin belgesiyle zemin ve temel etüdü faaliyetini icra eden, Bakanlıkça denetlenen ve ortaklarından en az biri jeoloji, jeofizik veya inşaat mühendisi olan tüzel kişidir.
Tanım dört ayrı unsuru birlikte içerir: tüzel kişilik, Bakanlık izin belgesi, Bakanlık denetimi ve mühendis ortak şartı. Bu unsurlardan yalnız birinin bulunması zemin ve temel etüt kuruluşu sıfatını tek başına oluşturmaz. Örneğin ortaklık yapısında kanunun saydığı mühendislerden biri bulunsa bile Bakanlık izin belgesi yoksa kanuni tanım tamamlanmış olmaz.
Değişikliğin resmî metni 22 Mayıs 2026 tarihli Resmî Gazete üzerinden incelenebilir. Yeni sistemin genel yapısı için zemin ve temel etüt kuruluşu nedir? rehberi ayrıca okunabilir.
Hangi mühendisler ortaklık şartını sağlar?
4708 m.1/p üç meslek grubunu açıkça sayar: jeoloji mühendisi, jeofizik mühendisi veya inşaat mühendisi. Kanuni tanım bakımından ortaklardan en az birinin bu üç meslekten birine mensup olması gerekir. Meslek unvanının, kişinin mevzuata göre ilgili mühendislik unvanını taşıdığını gösteren geçerli kayıtlarla doğrulanması gerekir.
Kanun bu bentte mimar, maden mühendisi, harita mühendisi veya diğer mühendislik dallarını ortaklık şartını tek başına sağlayan meslekler arasında saymamıştır. Kuruluşta başka meslek mensuplarının ortak olmasına ilişkin sınırlar ve kuruluşun asgari nitelikleri ikincil mevzuatla düzenlenebilir; ancak m.1/p’deki asgari koşul, sayılan üç mühendislik alanından en az birine mensup ortağın bulunmasıdır.
Ortaklığın yalnız isim üzerinde kalmaması, ticaret sicili ve kuruluş belgelerinde hukuken geçerli ortaklık olarak görünmesi gerekir. Teknik personel olarak çalışmak ile şirket ortağı olmak farklı hukuki statülerdir.
“Ortaklardan en az biri” ifadesi ne anlama gelir?
Kanun, ortakların tamamının mühendis olmasını zorunlu tutan bir ifade kullanmamıştır. Metin açık biçimde “ortaklardan en az birinin” sayılan mühendislik mesleklerinden birine mensup olmasını arar. Dolayısıyla kanuni asgari eşik, ortaklık yapısında en az bir uygun mühendis ortağın bulunmasıdır.
Bununla birlikte bu ifade, Bakanlığın kuruluşların asgari niteliklerini düzenleme yetkisini ortadan kaldırmaz. Ek Madde 2, kuruluş safhasındaki asgari niteliklerin, personelin niteliğinin, deneyiminin ve istihdam şartlarının Bakanlıkça çıkarılacak yönetmeliklerle belirlenmesini öngörmektedir. Bu nedenle m.1/p’deki mühendis ortak şartı, yeni sistemde aranacak bütün kuruluş koşullarının tamamı değil, doğrudan kanunda yer alan temel tanım unsurudur.
Kuruluş işlemi yapılırken hem kanundaki mühendis ortak şartı hem işlem tarihinde yürürlükte olan yönetmelikteki ek koşullar birlikte kontrol edilmelidir.
Jeoloji, jeofizik ve inşaat mühendislerinin üçünün de ortak olması gerekir mi?
Hayır. Kanun “jeoloji, jeofizik veya inşaat mühendisi” ifadesini kullanır. “Veya” bağlacı, üç meslek grubunun alternatif olduğunu gösterir. Bu nedenle kanuni tanım bakımından jeoloji, jeofizik ve inşaat mühendislerinin üçünün birden ortak olması zorunlu değildir.
Bir jeoloji mühendisi ortağın bulunması m.1/p’deki mesleki ortak şartını karşılayabilir. Aynı şekilde jeofizik mühendisi veya inşaat mühendisi ortak da bu bentteki şartı karşılar. Ancak kuruluşun fiilî hizmeti için hangi teknik personelin çalıştırılacağı, hangi uzmanlıkların belirli işlerde bulunacağı ve personel deneyim koşulları Bakanlık düzenlemelerine göre ayrıca belirlenir.
Bu ayrım önemlidir: ortaklık şartını karşılayan meslek ile her projede yürütülecek teknik işin gerektirdiği uzmanlık aynı soru değildir. Kuruluş hukuken geçerli ortaklık yapısına sahip olsa bile teknik hizmeti yürütürken ilgili standart ve personel düzenlemelerine uymak zorundadır.
Zemin ve temel etüt kuruluşu mutlaka tüzel kişi mi olmalı?
Evet. 4708 m.1/p tanımında zemin ve temel etüt kuruluşu açıkça tüzel kişi olarak tanımlanmıştır. Bu nedenle gerçek kişinin kendi adına, tüzel kişilik oluşturmadan yeni kanuni tanım kapsamında “zemin ve temel etüt kuruluşu” sıfatıyla faaliyet göstermesi mümkün değildir.
Tüzel kişiliğin hangi şirket türünde kurulabileceği, sermaye şartı, organizasyon yapısı ve diğer kuruluş özellikleri Bakanlığın ikincil düzenlemelerine tabidir. Kanun tanım düzeyinde “tüzel kişi” koşulunu kesin olarak getirirken ayrıntılı kuruluş niteliklerini düzenleme yetkisini Bakanlığa bırakmıştır.
Ticaret sicili kaydı tek başına yeterli değildir. Tüzel kişinin Bakanlık izin belgesine sahip olması gerekir. Dolayısıyla “şirket kuruldu” aşaması ile “4708 kapsamında izinli zemin ve temel etüt kuruluşu oldu” aşaması birbirinden farklıdır.
Bakanlık izin belgesi neden ayrı bir şarttır?
Kanun tanımı, kuruluşun zemin ve temel etüdü faaliyetini Bakanlıktan aldığı izin belgesiyle icra etmesini zorunlu kılar. Bu nedenle mühendis ortağın bulunması veya teknik ekip kurulması, faaliyete başlamak için tek başına yeterli değildir. Bakanlık izin süreci tamamlanmadan kuruluş kanuni yetkilendirme statüsünü kazanmaz.
İzin belgesinin verilmesi, geçici olarak geri alınması, kuruluşların sınıflandırılması, bir ilde faaliyet gösterebilecek kuruluş sayısı ve kuruluş safhasındaki asgari nitelikler Ek Madde 2 kapsamında Bakanlık yönetmeliklerine bırakılmıştır. İşlem tarihinde hangi başvuru belgelerinin ve teknik şartların arandığı güncel resmî düzenlemeden kontrol edilmelidir.
Bakanlığın yapı denetimi mevzuat ve duyuruları Yapı İşleri Genel Müdürlüğü üzerinden takip edilebilir.
Kuruluş neden Bakanlıkça denetlenir?
4708 m.1/p, Bakanlık denetimini tanımın bir unsuru olarak açıkça yazar. Bu, zemin ve temel etüt kuruluşunun yalnız özel hukuk şirketi olarak faaliyet göstermediğini; kamu hukuku yönünden izin ve denetim rejimine tabi olduğunu gösterir.
Ek Madde 2, denetimin yaptırım sonuçlarını da düzenler. Arazi/sondaj, numune alma, saklama, taşıma, laboratuvara teslim, raporlama, izleme ve denetim süreçlerindeki standart veya mevzuat aykırılığı 200.000 TL idari para cezasına bağlanmıştır. İzin belgesiz laboratuvar kullanımı için de aynı tutarda ayrı yaptırım bulunmaktadır.
Gerçeğe aykırı rapor verilmesi ise izin belgesinin iptali, faaliyete son verme ve teminatın irat kaydı sonucunu doğurur. Bu nedenle Bakanlık denetimi yalnız kuruluş aşamasına değil, hizmetin yürütülmesine de uzanır.
Mühendis ortak ile teknik personel aynı şey mi?
Hayır. Mühendis ortak, tüzel kişinin ortaklık yapısında yer alan ve m.1/p’deki tanım şartını karşılayan kişidir. Teknik personel ise kuruluşun zemin ve temel etüt hizmetinin yürütülmesinde görev alan personeldir. Aynı kişi hem ortak hem teknik personel olabilir; ancak iki statü hukuken farklı yükümlülük ve yaptırım alanlarına sahiptir.
Ek Madde 2, personelin nitelik ve deneyimi ile istihdam şartlarının yönetmelikle belirleneceğini düzenler. Ayrıca izin belgesinin iptaline sebebiyet veren veya son beş takvim yılında üç ayrı değerlendirme raporu kapsamında üç idari para cezasına sebep olarak kaydı tutulan teknik personel için üç yıllık görev ve ortaklık yasağı öngörür.
Kuruluş ortakları bakımından ise faaliyetine son verilen kuruluşun bütün ortaklarına yönelik ayrı üç yıllık yasak vardır. Dolayısıyla ortak ve teknik personel statülerinin dosyada doğru tutulması yaptırım sonuçlarının belirlenmesi için gereklidir.
Ortaklık yapısı değişirse mühendis ortak şartı korunmalı mı?
Evet. Zemin ve temel etüt kuruluşu sıfatının kanuni tanımında mühendis ortak şartı yer aldığı için ortaklık yapısında değişiklik yapılırken bu temel koşulun korunması gerekir. Uygun mühendis ortağın ayrılması sonucunda kuruluş m.1/p’deki tanım unsurunu kaybediyorsa durum Bakanlık izin rejimi bakımından derhal değerlendirilmelidir.
Ortak değişikliklerinin Bakanlığa hangi süre ve yöntemle bildirileceği, izin belgesine etkisi ve eksikliğin giderilmesi usulü güncel yönetmelikten kontrol edilmelidir. Kanunda yazmayan bildirim süresi varsayılarak hareket edilmemelidir.
Ticaret sicili işlemi ile Bakanlık izin kaydı birbirine uyumlu tutulmalıdır. Yeni ortak girişi veya ortak ayrılışı yalnız şirketler hukuku sicil işlemi olarak görülmemeli; 4708 kapsamındaki izin koşulları da eş zamanlı kontrol edilmelidir.
31 Aralık 2026’da başlayacak hizmet sistemiyle ortaklık şartının ilişkisi
Burada iki farklı düzenlemeyi ayırmak gerekir. Zemin ve temel etüt kuruluşunun tanımı 4708 m.1/p’de yer alır. Buna karşılık Ek Madde 2 bakımından yürürlük ikiye ayrılmıştır. 4708 kapsamındaki yapıların zemin ve temel etütlerinin Bakanlıkça izin verilen zemin ve temel etüt kuruluşlarınca yapılmasını zorunlu kılan birinci fıkra 31 Aralık 2026 tarihinde yürürlüğe girecektir; sözleşme, emanet hesap, yaptırım, sorumluluk ve pilot uygulamaya ilişkin diğer fıkralar ise 22 Mayıs 2026 tarihinde yürürlüğe girmiştir.
Bu nedenle 17 Eylül 2026 tarihinde Ek Madde 2’nin bütün hizmet sistemini yürürlükteymiş gibi uygulamak doğru değildir. Ancak kuruluş hazırlığı yapan tüzel kişinin yeni kanuni tanımı, yayımlanmış düzenleme olarak göz önünde tutulmalıdır. Hizmetin fiilen yeni sistem kapsamında yürütülmesi için Ek Madde 2’nin yürürlük ve pilot uygulama şartları aranacaktır.
Uygulama Bakanlığın belirleyeceği pilot ilde başlayacak ve Bakanlık alanı genişletip daraltabilecektir. Bu nedenle kuruluşun mühendis ortak şartını sağlaması, belirli ilde yeni hizmet rejiminin otomatik olarak başlamış olduğu anlamına gelmez.
İzin belgesi iptal edilirse mühendis ortak için üç yıllık yasak
Ek Madde 2, izin belgesi iptal edilerek faaliyetine son verilen zemin ve temel etüt kuruluşunun ortakları hakkında üç yıllık özel yasak düzenler. Ortaklar bu süre boyunca zemin ve temel etüt, yapı denetim veya laboratuvar kuruluşlarında teknik görev alamaz ve bu kuruluşlara ortak olamaz.
Yasak yalnız mühendis ortağa özgü değildir; kanun faaliyetine son verilen kuruluşun ortaklarını kapsar. Bu nedenle ortaklık yapısında başka meslekten veya teknik görevi bulunmayan kişiler varsa onlar bakımından da ortak sıfatı nedeniyle yasak hükmü değerlendirilir.
Gerçeğe aykırı rapor nedeniyle izin iptali sistemi gerçeğe aykırı zemin etüt raporu rehberinde ayrıntılı biçimde açıklanmıştır.
Zemin ve temel etüt kuruluşu kurulmadan önce kontrol listesi
- Tüzel kişilik yapısı belirlenmeli ve ticaret sicili kayıtları hazırlanmalı.
- Ortaklardan en az birinin jeoloji, jeofizik veya inşaat mühendisi olduğu belgelenmeli.
- Mühendis ortağın ortaklık payı ve yetkisi sicil kayıtlarıyla uyumlu olmalı.
- Bakanlığın güncel kuruluş ve izin yönetmeliği kontrol edilmeli.
- Asgari personel, deneyim, teknik donanım ve teminat şartları yürürlükteki düzenlemeye göre tamamlanmalı.
- Bakanlık izin belgesi alınmadan yeni sistem kapsamında hizmet üstlenilmemeli.
- Pilot il uygulamasının hangi coğrafi alanı kapsadığı doğrulanmalı.
- Ortaklık değişikliklerinde mühendis ortak şartının kesintisiz korunup korunmadığı kontrol edilmeli.
- Teknik personel ile ortak statüleri kayıt düzeyinde ayrılmalı.
- İzin ve ortaklık değişikliklerinin Bakanlığa bildirim usulü güncel mevzuata göre yürütülmeli.
Ticaret sicili ile Bakanlık izin kaydı nasıl uyumlu tutulmalı?
Zemin ve temel etüt kuruluşunun mühendis ortak şartı yalnız başvuru gününde kontrol edilip bırakılacak bir koşul değildir. Tüzel kişinin ortaklık yapısı ticaret sicilinde değiştiğinde, Bakanlık izin kaydındaki bilgilerle ticaret sicili bilgilerinin aynı güncel yapıyı göstermesi gerekir. Mühendis ortağın ayrılması, pay devri veya yeni ortak girişi sonucunda m.1/p’deki asgari koşulun korunup korunmadığı ayrıca kontrol edilmelidir.
Ortaklığın meslek şartını kanıtlayan diploma, meslek kaydı ve ortaklık belgesi farklı kayıt sistemlerinde yer alabilir. İzin dosyasında bu belgeler arasında çelişki bulunmamalıdır. Mühendislik unvanı ile ortaklık sıfatı aynı kişide ve aynı tüzel kişi bakımından doğrulanmalıdır. Bir kişinin teknik personel olarak çalışıyor olması, ticaret sicilinde ortak olmadığı sürece m.1/p’deki “ortaklardan en az biri” koşulunu karşılamaz.
Ortaklık değişikliğinin Bakanlığa bildirim süresi ve yöntemi ikincil mevzuatla belirleneceği için işlem tarihinde yürürlükteki yönetmelik esas alınmalıdır. Bildirim yükümlülüğü varsa süre, değişikliğin ticaret sicilindeki tarihi ve Bakanlık sistemine işlendiği tarih dosyada birlikte saklanmalıdır.
Mühendis ortak şartını ispatlayan belge seti
Kuruluş dosyasında tüzel kişilik ve ortaklık yapısını gösteren güncel ticaret sicili kayıtları, mühendis ortağın kimlik ve mesleki unvanını gösteren belgeler, varsa meslek odası veya ilgili mesleki kayıtlar ve Bakanlık izin başvurusunda istenen güncel belgeler birlikte tutulmalıdır. Belgelerin tarihleri birbiriyle uyumlu olmalı; eski ortaklık yapısını gösteren kayıtlar güncel belge yerine kullanılmamalıdır.
Bu dosyalama, hem ilk izin başvurusunda hem sonraki Bakanlık denetiminde kanuni tanımın kesintisiz sağlandığını göstermeye yarar. Ortaklık yapısındaki değişiklikler geçmiş kayıtlar silinmeden kronolojik biçimde arşivlenmelidir.
Sık Sorulan Sorular
Zemin etüt şirketinde mutlaka mühendis ortak bulunmalı mı?
Evet. 4708 m.1/p, ortaklardan en az birinin jeoloji, jeofizik veya inşaat mühendisi olmasını zorunlu tutar.
Hangi mühendislik dalları kanunda sayılmıştır?
Jeoloji mühendisliği, jeofizik mühendisliği ve inşaat mühendisliği.
Üç mühendislik dalının tamamından ortak gerekir mi?
Hayır. Kanun “veya” bağlacını kullanır; sayılan mesleklerden en az birine mensup bir ortak yeterlidir.
Teknik personel olarak mühendis çalıştırmak ortaklık şartını karşılar mı?
Hayır. Kanun açıkça ortaklardan en az birinin sayılan mühendislik mesleklerinden birine mensup olmasını arar.
Gerçek kişi tek başına zemin etüt kuruluşu olabilir mi?
Hayır. Kanuni tanım zemin ve temel etüt kuruluşunu tüzel kişi olarak düzenler.
Mühendis ortak bulunması Bakanlık izni yerine geçer mi?
Hayır. Kuruluş ayrıca Bakanlıktan izin belgesi almalı ve Bakanlık denetimine tabi olmalıdır.
Ortak mühendis ayrılırsa ne yapılmalı?
Kanuni ortaklık şartı korunmalı; ortaklık değişikliğinin izin belgesine etkisi ve Bakanlığa bildirim usulü yürürlükteki yönetmeliğe göre yerine getirilmelidir.
Yeni hizmet sisteminin hangi kısmı bugün yürürlükte?
Ek Madde 2’nin sözleşme, ödeme, yaptırım, sorumluluk ve pilot uygulamaya ilişkin fıkraları 22 Mayıs 2026’dan beri yürürlüktedir. 4708 kapsamındaki yapıların zemin ve temel etütlerinin Bakanlık izinli kuruluşlarca yapılmasını zorunlu kılan birinci fıkra ise 31 Aralık 2026 tarihinde yürürlüğe girecektir.
İzin iptalinde ortaklara hangi yasak uygulanır?
Faaliyetine son verilen kuruluşun ortakları üç yıl süreyle zemin ve temel etüt, yapı denetim ve laboratuvar kuruluşlarında teknik görev alamaz ve bu kuruluşlara ortak olamaz.
Kuruluş şartlarının tamamı kanunda mı yazıyor?
Hayır. Kanun temel tanımı ve mühendis ortak şartını getirir; sınıflandırma, asgari nitelikler, personel ve diğer kuruluş ayrıntıları Bakanlık yönetmeliklerine bırakılmıştır.
Yazar: Avukat Halil BAKIRCI
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
