Tarımsal Üretici Birliği Kurmak İçin Kaç Üretici Gerekir? 16 Üretici | 5200 m.4 (2026)

Tarımsal üretici birliğinin kanuni dayanağı nedir?

Tarımsal üretici birlikleri 5200 sayılı Tarımsal Üretici Birlikleri Kanununa dayanır. Kanunun amacı, üreticilerin ürün veya ürün grubu bazında bir araya gelerek üretimlerini talebe göre planlamaları, ürün kalitesini geliştirmeleri, pazara geçerli norm ve standartlarda ürün sevk etmeleri ve ürünlerini ulusal ve uluslararası ölçekte pazarlama gücünü artırmaları için birlikler kurulmasını düzenlemektir.

Kuruluş şartları özellikle m.4’te yer alır. Bu madde birliklerin hangi ölçek, ürün ve üretici sayısıyla kurulabileceğini belirleyerek, yalnız isim olarak “üretici birliği” kurulmasını değil, gerçek üretim kapasitesine dayalı sektörel örgütlenmeyi esas alır.

Bir üretici birliği için en az kaç kurucu gerekir?

5200 m.4’ün açık hükmüne göre en az 16 tarımsal üretici gerekir. Bu sayı kuruluştaki asgari üretici sayısıdır. On beş üreticiyle 5200 sayılı Kanun kapsamında tarımsal üretici birliği kurulamaz.

Kurucu sayının yalnız kağıt üzerinde tamamlanması yeterli değildir. Kurucuların ilgili ürün veya ürün grubunda üretici olması ve Kanunun üyelik düzenine uygun üretici statüsü taşıması gerekir. Başka bir sektörde faaliyet gösteren kişinin yalnız sayıyı tamamlamak amacıyla kurucu yazılması Kanunun ürün temelli örgütlenme yapısıyla bağdaşmaz.

Kurucuların tamamı üretici olmak zorunda mı?

Evet. 5200 sayılı Kanunun kurduğu tüzel kişilik “tarımsal üretici birliği”dir ve m.4 en az 16 tarımsal üretici şartı arar. Birlik; tüccar, sanayici veya yalnız yatırımcı kişilerin kurduğu bir ticaret örgütü değildir.

Bu yönüyle 5488 sayılı Tarım Kanunu m.11’deki ürün konseylerinden ayrılır. Ürün konseylerinde üretici yanında tüccar, sanayici, kamu kurumu, araştırma kurumu, meslek odası ve dernekler de yer alabilir. Tarımsal üretici birliği ise üreticilerin örgütlenmesidir.

Birlik hangi ürün veya ürün grubu için kurulabilir?

5200 sayılı Kanun ürün veya ürün grubu esasını benimser. Birliğin tüzüğünde faaliyet göstereceği ürün veya ürün grubu açıkça belirlenmelidir. Üyelerin de bu ürün veya ürün grubuyla ilgili üretim faaliyetinin bulunması gerekir.

Birliğin ürün kapsamının belirsiz bırakılması hem üyelik hem aynı ilçede tek birlik kuralının uygulanmasını güçleştirir. Kuruluş aşamasında Bakanlıkça kabul edilen ürün veya ürün grubu sınıflandırması esas alınmalıdır.

Birlik hangi coğrafi düzeyde kurulabilir?

Kanun birliklerin asgari ilçe düzeyinde kurulmasını öngörür. Bu nedenle yalnız bir köy veya tek mahalle seviyesinde 5200 sayılı Kanun kapsamında ayrı tarımsal üretici birliği kurulması Kanunun kuruluş modeli değildir.

Birliğin faaliyet bölgesi tüzükte gösterilir. İlçe düzeyinde başlayan örgütlenme, ürünün üretim yapısı ve mevzuatın izin verdiği çerçeve içinde daha geniş bir faaliyet alanıyla ilişkilendirilebilir; ancak kuruluşta asgari ölçek ilçe düzeyidir.

“Yeterli büyüklükte tarımsal üretim kapasitesi” ne anlama gelir?

5200 m.4 kurucu sayının yanında, ilgili ürün veya ürün grubunda yeterli büyüklükte tarımsal üretim kapasitesini de kuruluş şartı olarak kabul eder. Böylece 16 kişinin üretici olması tek başına örgütün ekonomik ve üretimsel tabanını garanti eden tek ölçüt değildir.

Ürün bazında üretim kapasitesinin nasıl değerlendirileceği Bakanlık kayıtları, üretici kayıtları, üretim alanı veya işletme bilgileri ve ilgili ürün grubuna ilişkin uygulama esasları üzerinden ortaya konulur. Kuruluş dosyasındaki üretim kapasitesi bilgileri gerçek ve güncel olmalıdır.

Aynı ilçede aynı ürün için iki birlik kurulabilir mi?

Hayır. 5200 m.4, aynı ürün veya ürün grubu için ilçe düzeyinde birden fazla birlik kurulamayacağını öngörür. Bu nedenle kurucular yeni birlik dosyası hazırlamadan önce ilgili ilçede aynı ürün veya ürün grubunda mevcut birlik olup olmadığını kontrol etmelidir.

Bu kural, aynı ürünün üreticilerini aynı ilçe içinde çok sayıda paralel tüzel kişiliğe bölmek yerine tek örgüt çatısında toplamayı amaçlayan özel kuruluş sınırıdır.

Kuruluşta geçici yönetim kurulu oluşturulur mu?

5200 sayılı Kanunun kuruluş sisteminde birliğin kuruluş işlemlerini yürütmek üzere geçici yönetim kurulu oluşturulur. Kanunun m.4 düzeninde bu geçici yapı beş kişiden oluşur. Geçici yönetim, kuruluş ve tüzük işlemlerinin tamamlanması ile ilk olağan genel kurul sürecine kadar Kanun ve ilgili düzenlemeler çerçevesinde görev yapar.

Geçici kurul üyelerinin kurucu üreticiler arasındaki yetkileri ve imza düzeni kuruluş belgelerinde açık biçimde gösterilmelidir.

Birlik tüzüğünde hangi temel konular bulunmalıdır?

Tüzük; birliğin adı, merkezi, faaliyet bölgesi, ürün veya ürün grubu, amaç ve görevleri, üyelik koşulları, organları, gelir kaynakları, genel kurul ve yönetim düzeni gibi Kanun ve ilgili yönetmelikçe aranan temel hükümleri içermelidir.

Tüzük, genel bir dernek metninden kopyalanmamalıdır. 5200 sayılı Kanunun birliklere özgü üyelik, aidat, genel kurul, yönetim, denetim ve merkez birlik hükümleri tüzük yapısına doğru aktarılmalıdır.

Tüzüğü hangi makam inceler?

5200 sayılı Kanun kuruluş dosyasının ve tüzüğün Tarım ve Orman Bakanlığı sistemi içinde incelenmesini öngörür. Kanunda tüzüğün mevzuata uygunluk bakımından otuz gün içinde incelenmesine ilişkin özel süre vardır.

Bakanlığın incelemesi sırasında eksiklik tespit edilirse kuruculara tamamlama imkânı verilir. Bu süreç birlik kuruluşunun özel kanuna tabi olmasının sonucudur; yalnız noter veya ticaret sicili işlemiyle 5200 sayılı Kanun kapsamında birlik kurulmuş sayılmaz.

Kuruluş tamamlanınca herkes otomatik üye olur mu?

Hayır. Kurucular birlik kuruluşunun tarafıdır; sonradan üyelik ise 5200 m.10’daki şartlara ve yönetim kurulunun üyelik kararı sürecine tabidir. Birlik faaliyet bölgesindeki bütün üreticiler kendiliğinden üye olmaz.

Üyelik için üreticinin ilgili ürün veya ürün grubunda üretim yapması ve Kanundaki diğer şartları taşıması gerekir. Başvuru yönetim kurulunca kanuni süre içinde karara bağlanır.

Üretici birliği kooperatif midir?

Hayır. Tarımsal üretici birliği 5200 sayılı özel Kanuna dayanan ayrı bir tüzel kişiliktir. Kooperatifler ise başta 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu ve ilgili özel tarımsal kooperatif mevzuatı çerçevesinde kurulur.

Her iki yapı üreticilerin ortak ekonomik amaçlarına hizmet edebilir; ancak kuruluş sayısı, üyelik, organ, gelir, sermaye ve faaliyet hükümleri aynı değildir. Bir kuruluş “kooperatif” olarak tescil edilmişse kendiliğinden 5200 sayılı Kanun kapsamındaki üretici birliği statüsü kazanmaz.

Üretici birliği ürün konseyiyle aynı tüzel kişilik midir?

Hayır. Ürün konseyleri 5488 sayılı Tarım Kanunu m.11’e dayanır ve ürün zincirinin farklı paydaşlarını bir araya getirebilir. Üretici birlikleri ise 5200 sayılı Kanun uyarınca üreticilerin ürün veya ürün grubu bazında örgütlenmesidir.

Ürün konseyi hakkında Ürün Konseyi Nasıl Kurulur? rehberi incelenebilir.

Birlik kuruluşunun üreticiye sağladığı hukuki yapı nedir?

Birlik, üreticilerin ürünlerini pazara hazırlama, kalite ve standardı geliştirme, pazar araştırması ve ortak hizmetler gibi Kanunda öngörülen faaliyetleri tüzel kişilik çatısı altında yürütmesini sağlar. Üreticinin bireysel işletmesi ortadan kalkmaz; birlik üyeliği üreticinin kendi üretim faaliyetinden ayrı bir örgütsel statüdür.

Birlik üyeleri tüzük ve Kanundaki hak ve yükümlülüklere tabi olur. Aidat, hizmet payı, genel kurula katılım ve yönetim organlarının kararları üyelik ilişkisinin parçasıdır.

Birlik kurmak kamu desteğini otomatik sağlar mı?

Hayır. Birliğin 5200 sayılı Kanuna uygun kurulması, bütün tarımsal desteklere otomatik hak sağlamaz. Her destek programının ürün, kayıt, proje ve başvuru şartları ayrıca sağlanmalıdır.

5488 sayılı Tarım Kanunu m.12, üretici örgütlerinin faaliyetlerinin tarım politikaları doğrultusunda desteklenmesi ve yönlendirilmesi konusunda Bakanlığa genel yetki verir. Ayrıntılar için Tarımsal Kooperatif ve Üretici Örgütleri Nasıl Desteklenir? rehberi incelenebilir.

Kuruluş öncesi hangi kontroller yapılmalıdır?

Öncelikle en az 16 kurucunun ilgili ürün veya ürün grubunda gerçek üretici olduğu doğrulanmalıdır. İlçede aynı ürün veya ürün grubu için mevcut birlik bulunup bulunmadığı kontrol edilmelidir. Üretim kapasitesi ve faaliyet alanı Bakanlık kayıtlarıyla uyumlu olmalıdır.

Ardından tüzük 5200 sayılı Kanun ve ilgili yönetmelik hükümlerine göre hazırlanmalı, geçici yönetim kurulu oluşturulmalı ve Bakanlık inceleme süreci tamamlanmalıdır. Kuruluş dosyasındaki kimlik, üretim ve temsil belgeleri güncel olmalıdır.

16 kurucu sayısı sonradan üye sayısının alt sınırı mıdır?

Kanundaki 16 kişi, birliğin kuruluşundaki asgari kurucu üretici sayısıdır. Birliğin faaliyetini sürdürme koşulları, üyelikten çıkma, üyeliğin sona ermesi ve tüzel kişiliğin devamına ilişkin sonuçlar Kanun, tüzük ve ilgili düzenlemeler birlikte değerlendirilerek belirlenir.

Bu nedenle kuruluş tamamlandıktan sonra üyelik hareketlerinin hukuki sonucu yalnız “16 kişi” rakamına bakılarak değerlendirilmemelidir. Birliğin güncel üye yapısı ve organlarının çalışabilirliği ayrıca kontrol edilmelidir.

İlgili içerikler

• Tarımsal Kooperatif ve Üretici Örgütleri Nasıl Desteklenir?
• Ürün Konseyi Nasıl Kurulur?
• Tarımsal Üretim Sözleşmesinde Fiyat, Miktar ve Avans

Resmî kaynaklar

• 5200 sayılı Tarımsal Üretici Birlikleri Kanunu
• T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı

Sık Sorulan Sorular