Ürün Konseyi Nasıl Kurulur? Aynı Ürün İçin Tek Konsey Kuralı | 5488 m.11 (2026)

Ürün konseyi nedir?

Ürün konseyi, 5488 sayılı Tarım Kanunu m.11 kapsamında belirli bir tarımsal ürün ekseninde üretici, ticaret, sanayi, kamu, araştırma ve meslek kuruluşlarının ortak bir tüzel kişilik içinde bir araya gelmesine imkân veren sektörel yapılanmadır. Konseyin temel kanuni amacı, Tarım Kanununda belirlenen ulusal tarım politikaları çerçevesinde ürün bazında çalışmalar yapmaktır.

Bu yapı bir kamu idaresi değildir; ancak yalnız özel şirketlerin oluşturduğu ticari ortaklık da değildir. Kanun, ürün zincirinin farklı taraflarını aynı kurumsal yapı içinde buluşturan ve görüşlerini Tarımsal Destekleme ve Yönlendirme Kuruluna raporlayan özel bir sektörel örgütlenme modeli oluşturmuştur.

Ürün konseyinin kanuni dayanağı nedir?

Doğrudan dayanak 5488 sayılı Tarım Kanunu m.11’dir. Madde, kimlerin bir araya gelebileceğini, ürün bazında tek konsey kuralını, Kurula raporlama yükümlülüğünü ve konseylerin ayrıntılı çalışma düzeninin yönetmelikle belirlenmesini açıkça düzenler.

Kanun m.3’te “Kurul” ifadesini Tarımsal Destekleme ve Yönlendirme Kurulu olarak tanımlar. Bu Kurulun kanuni kuruluşu ise m.16’da düzenlenmiştir. Dolayısıyla m.11’de konseylerin rapor sunduğu “Kurul”, Tarımsal Destekleme ve Yönlendirme Kuruludur.

Kimler ürün konseyi kurabilir?

5488 m.11, kurucu veya katılımcı olabilecek kesimleri doğrudan sayar. Üreticiler, tüccarlar, sanayiciler ve/veya bunların oluşturdukları birlikler; kamu kurumları, araştırma kurumları, meslek odaları ve dernekler bir araya gelerek ürün konseyi kurabilir.

Kanunun amacı ürün zincirinin yalnız bir tarafının değil, üretimden ticarete ve sanayiye kadar farklı paydaşların ortak çalışma zemini oluşturmasıdır. Ancak her ürün konseyi için kurucu yapı, üyelik, organlar ve temsil oranları ilgili konseyin özel yönetmeliğine göre kontrol edilmelidir. m.11 bütün konseyler için tek ve ayrıntılı üye sayısı belirlemez.

Ürün konseyi tüzel kişiliğe sahip midir?

Evet. 5488 m.11, ürün konseylerinin “tüzel kişiliği haiz” olarak kurulacağını açıkça belirtir. Konsey, kuruluşu tamamlandığında kendi adına hak ve borç edinebilen, kendi organları üzerinden işlem yapabilen ayrı bir hukuki kişilik hâline gelir.

Tüzel kişiliğin varlığı, konseyin gelirlerinin, hesaplarının, yönetim organlarının ve denetiminin kişisel ilişkilerden ayrılmasını gerektirir. Bu ayrıntılar her ürün konseyi için çıkarılan yönetmelikte düzenlenir.

Aynı ürün için birden fazla ürün konseyi kurulabilir mi?

Hayır. 5488 m.11’in en açık kurallarından biri, ürün bazında tek bir ürün konseyi kurulabilmesidir. Aynı ürün için birbirinden bağımsız iki farklı ulusal ürün konseyi kurulması kanunun bu hükmüne aykırı olur.

Bu nedenle yeni bir konsey oluşturulmadan önce ilgili ürün için hâlihazırda kurulmuş bir konsey bulunup bulunmadığı kontrol edilmelidir. Bakanlığın resmi kayıtları, ilgili konsey yönetmeliği ve Resmî Gazete düzenlemeleri bu kontrolün temel kaynaklarıdır.

“Ürün bazında tek konsey” kuralı ürün grubunu da kapsar mı?

5488 m.11 lafzı ürün konseylerini “ürün bazında” düzenler. Hangi tarımsal ürünlerin tek konsey çatısı altında yer aldığı ise ilgili konseyin özel yönetmeliğinden anlaşılır. Örneğin hububat gibi birden fazla alt ürünü içeren alanlarda konseyin yönetmeliği hangi ürünleri kapsamına aldığını açıkça gösterir.

Bu nedenle yalnız konsey adına bakılarak kapsam belirlenmemelidir. Yeni bir yapılanma düşünülüyorsa mevcut konseylerin yönetmeliklerinde tanımlanan “ürün” veya ürün kapsamı kontrol edilmelidir.

Ürün konseyi hangi Kurula rapor verir?

5488 m.3’teki tanım gereği m.11’de geçen Kurul, Tarımsal Destekleme ve Yönlendirme Kuruludur. Ürün konseyleri ürünle ilgili kararlarını bu Kurulun talep ettiği her defada rapor olarak sunar. Kurul hiç talepte bulunmasa bile kanun konseyin yılda en az bir rapor sunmasını zorunlu kılar.

Raporlama, konseyin sektörle ilgili değerlendirmelerinin tarım politikalarının yönlendirilmesinde kullanılmasına imkân veren kanuni iletişim mekanizmasıdır. Konseyin yönetim organı, raporun hazırlanması ve ilgili Kurula sunulması bakımından özel yönetmelik hükümlerine uymalıdır.

Yılda en az bir rapor sunmak zorunlu mu?

Evet. m.11 iki ayrı raporlama durumunu düzenler. Birincisi, Tarımsal Destekleme ve Yönlendirme Kurulu istediği her defada konsey ürünle ilgili kararlarını rapor hâlinde sunar. İkincisi, Kurul hiçbir talepte bulunmasa bile konsey yılda bir kez rapor sunar.

Bu nedenle “Kurul bizden rapor istemedi” gerekçesi yıllık rapor yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz. İlgili konseyin yönetmeliğinde raporun hazırlanma, onaylanma ve sunulma süreci ayrıca düzenlenmiş olabilir.

Ürün konseyi kararları doğrudan bağlayıcı idari işlem midir?

5488 m.11, konseyleri ulusal tarım politikaları çerçevesinde çalışmalar yapan ve ürünle ilgili kararlarını Kurula raporlayan tüzel kişiler olarak düzenler. Konsey kararının varlığı, tek başına Bakanlık veya Cumhurbaşkanı tarafından alınması gereken düzenleyici veya bireysel idari kararların yerine geçmez.

Örneğin üretim izni, tarım havzası, destekleme oranı veya idari yaptırım gibi kamu gücü işlemleri, bunlar için kanunda yetkilendirilen makam tarafından tesis edilmelidir. Ürün konseyi görüş ve raporları politika ve sektör değerlendirmesine katkı sağlar; kamu makamlarının kanuni yetkisini devralmaz.

Her ürün konseyi için ayrı yönetmelik mi çıkarılır?

Evet. 5488 m.11, ürün konseylerinin kurulması, işleyişi, yönetimi, görevleri ve denetimine ilişkin hükümler ile çalışma usul ve esasları, gelirleri ve diğer hususların her bir ürün konseyi için çıkarılacak yönetmelikle düzenleneceğini açıkça belirtir.

Bu nedenle bir konseyin yönetmelik hükümleri başka bir konsey için kendiliğinden uygulanmaz. Kurucuların sayısı, üye alt grupları, genel kurul yapısı, yönetim kurulu, gelirler, üyelik koşulları ve denetim gibi ayrıntılar ilgili ürün konseyinin kendi yönetmeliğinden kontrol edilmelidir.

Ürün konseyi ile tarımsal üretici birliği aynı şey midir?

Hayır. Ürün konseyi 5488 m.11’e dayanır ve üretici yanında tüccar, sanayici, kamu ve araştırma kurumları, meslek odaları ve dernekler gibi farklı paydaşları bir araya getirebilir. Tarımsal üretici birlikleri ise 5200 sayılı Tarımsal Üretici Birlikleri Kanunu uyarınca üreticilerin ürün veya ürün grubu temelinde kurduğu ayrı tüzel kişiliklerdir.

5200 sayılı Kanundaki üretici birliği, ürün konseyinin kurucuları veya üyeleri arasında yer alabilecek bir “birlik” olabilir; ancak iki tüzel kişilik aynı değildir. Üyelik, organlar, gelirler ve kuruluş şartları farklı kanunlara tabidir.

Ürün konseyi ile ziraat odası aynı şey midir?

Hayır. Ziraat odaları 6964 sayılı Ziraat Odaları ve Ziraat Odaları Birliği Kanununa dayanır. Mesleki oda niteliğindeki bu yapılar, ürün konseyinden farklı görev ve üyelik sistemine sahiptir. 5488 m.11 ise “meslek odaları”nın ürün konseyi oluşumuna katılabilmesine imkân verir.

Dolayısıyla ziraat odası veya başka bir meslek odasının konseye katılması, kendi tüzel kişiliğini ortadan kaldırmaz; iki ayrı kurum olarak hukuki varlıklarını sürdürürler.

Bakanlığın ürün konseyleri bakımından rolü nedir?

5488 m.11 konseylerin ayrıntılı çalışma esaslarının yönetmelikle düzenleneceğini öngörür. Tarım ve Orman Bakanlığı, ilgili yönetmeliklerin uygulanması, tarım politikaları ve ürün konseylerinin sektörel çalışmalarının kamu politikalarıyla ilişkilendirilmesi bakımından merkezi role sahiptir.

Ancak ürün konseyi kendi tüzel kişiliğine sahiptir. Konsey organlarının görevleri, seçimleri, gelirleri, karar alma ve denetim usulleri ilgili konsey yönetmeliğine göre yürütülür.

2026 yılında hangi ürün konseyleri faal olarak görülüyor?

Tarım ve Orman Bakanlığının resmi kaynaklarında Ulusal Bakliyat Konseyi, Ulusal Çay Konseyi, Ulusal Fındık Konseyi, Ulusal Hububat Konseyi, Ulusal Pamuk Konseyi, Ulusal Turunçgil Konseyi, Ulusal Zeytin ve Zeytinyağı Konseyi, Ulusal Kırmızı Et Konseyi ve Ulusal Süt Konseyi Bakanlık faaliyetlerinde yer alan ürün konseyleri arasında gösterilmektedir. Güncel hukuki statü ve kapsam, her konseyin yürürlükteki yönetmeliği ve resmi kayıtlarından kontrol edilmelidir.

Yeni konsey kurma girişiminde yalnız bu listeye güvenilmemeli; ilgili ürün bakımından yeni veya farklı kapsamlı bir konsey düzenlemesi bulunup bulunmadığı Resmî Gazete ve Bakanlık kayıtlarında doğrulanmalıdır.

Ürün konseyi kurma hazırlığında hangi belgeler incelenmelidir?

Önce 5488 sayılı Tarım Kanunu m.11 incelenmelidir. Sonra ürün için mevcut konsey ve özel yönetmelik bulunup bulunmadığı araştırılmalıdır. Mevcut bir konsey varsa “tek konsey” kuralı nedeniyle aynı ürün için ikinci konsey oluşturulamaz.

Mevcut konsey yoksa ilgili ürün için çıkarılması gereken yönetmelik, kuruluş süreci ve kurucu paydaş yapısı Bakanlık nezdinde değerlendirilmelidir. Kurucu kurum ve kişilerin hukuki statüsü, temsil yetkileri ve ilgili ürün zinciriyle bağlantıları belgelendirilmelidir.

Konseyin ticari faaliyet yapması serbest mi?

5488 m.11’in temel amacı ulusal tarım politikaları çerçevesinde ürün bazında çalışma ve raporlamadır. Konseyin gelirleri ve faaliyet sınırları her bir konsey için çıkarılan yönetmelikte ayrıca düzenlenir. Bu nedenle belirli bir ticari faaliyet veya gelir kaleminin hukuka uygunluğu genel bir varsayımla değil, ilgili konseyin özel yönetmeliğinden kontrol edilmelidir.

Konseyin tüzel kişiliğe sahip olması, amaç ve görev alanı dışındaki her ticari işlemi sınırsızca yapabileceği anlamına gelmez. Organ kararları ve mali işlemler özel yönetmelik sınırları içinde yürütülmelidir.

Ürün konseyi raporu ile destek kararı aynı şey midir?

Hayır. Ürün konseyi sektöre ilişkin karar ve değerlendirmelerini Tarımsal Destekleme ve Yönlendirme Kuruluna raporlar. Tarımsal destekleme araçlarının belirlenmesi, bütçelenmesi ve uygulanması ise 5488 sayılı Kanunun m.16-21 arasındaki kamu hukuku düzeni çerçevesinde yetkili kamu organlarınca yürütülür.

Konseyin bir ürün için destek talep etmesi veya politika önerisinde bulunması, tek başına üreticinin destek alma hakkını doğurmaz. Destek hakkı ilgili yılın yürürlükteki karar, tebliğ ve başvuru koşullarına göre belirlenir.

İlgili içerikler

• Tarım Havzalarını Kim Belirler?
• Tarımsal Üretim İzni Zorunlu mu?
• Bakanlık Sözleşmeli Üretimi Zorunlu Tutabilir mi?
• Sözleşmeli Üretim Kayıt Sistemi Nedir?

Resmî kaynaklar

• 5488 sayılı Tarım Kanunu – Tarım ve Orman Bakanlığı
• T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı
• Resmî Gazete

Sık Sorulan Sorular