Üretici Birliği Hizmet Payı En Fazla Binde Kaç? Binde 2 | 5200 m.7 (2026)

Üretici birliği hizmet payının kanuni dayanağı nedir?

5200 sayılı Tarımsal Üretici Birlikleri Kanunu m.7, genel kurulun görev ve yetkileri arasında üyelerden hizmet payı alınmasına karar verme yetkisini düzenler. Kanun bu payı, birliğin üyelerine sunduğu hizmetler karşılığında ve ürün satış bedeliyle bağlantılı bir mali kalem olarak kurar.

Hizmet payı, birliğin gelir kaynaklarından biri olmakla birlikte yönetim kurulunun tek taraflı belirlediği sınırsız bir kesinti değildir. Genel kurul kararı gerekir ve oran kanundaki üst sınırı aşamaz.

Hizmet payının üst sınırı nedir?

Kanuni üst sınır ürün satış bedelinin binde 2’sidir. Başka bir ifadeyle genel kurul oranı binde 2 veya bunun altında belirleyebilir. Binde 3, binde 5 veya yüzde üzerinden daha yüksek sonuç doğuran bir oran, 5200 m.7’deki sınırla bağdaşmaz.

Üst sınırın kanunda yazılı olması, tüzük veya genel kurul kararıyla artırılamayacağı anlamına gelir. Birliğin giderlerinin artması ya da üyelerin oybirliğiyle karar vermesi dahi kanuni üst sınırı aşma yetkisi vermez.

Hizmet payını yönetim kurulu mu genel kurul mu belirler?

5200 m.7 bu konuda genel kurula yetki verir. Yönetim kurulu, genel kurulun belirlediği oran ve esasları uygulayabilir; ancak genel kurul kararı bulunmadan kendiliğinden yeni hizmet payı ihdas etmemelidir.

Genel kurul kararı; oranı, hizmetin niteliğini, matrahı, tahsil zamanını ve varsa farklı hizmet türleri bakımından uygulanacak yöntemi açıkça göstermelidir. Yönetim uygulamada bu çerçevenin dışına çıkmamalıdır.

Hangi “ürün satış bedeli” üzerinden hesap yapılır?

Kanun hizmet payını ürün satış bedeline bağlar. Bu nedenle hesapta üyenin ilgili hizmet kapsamında gerçekleşen ürün satışının gerçek bedeli esas alınmalıdır. Ürün miktarı, birim fiyat, satış belgesi ve birlik hizmeti arasındaki bağlantı açık olmalıdır.

Üyenin birlikle ilgisi olmayan başka ticari gelirleri, tarım dışı kazancı veya hizmet kapsamı dışındaki satışları ürün satış bedeli gibi hesaba katılamaz. Matrahın hangi satış belgelerinden oluştuğu muhasebe ve üye hesabında izlenebilir olmalıdır.

Birlik hangi hizmetler için pay alabilir?

5200 sayılı Kanunun birliklere yüklediği görevler; üretim planlamasına katkı, ürün kalitesi ve standardı, pazar araştırması, pazarlama, depolama, ambalajlama, üretici eğitimi ve ortak hizmetler gibi ürünün üretimden pazara uzanan sürecini kapsar. Birliğin üyeye fiilen sunduğu ve genel kurulun hizmet payı kararında ilişkilendirdiği hizmetler bu mali kalemin dayanağını oluşturur.

Hizmet payı, hiçbir hizmet sunulmadan yalnız birliğe kaynak yaratmak amacıyla sınırsız bir satış kesintisine dönüştürülmemelidir. Kararın gerekçesi ve hizmet bağlantısı açık olmalıdır.

Hizmet payı ile yıllık aidat aynı şey midir?

Hayır. Hizmet payı, ürün satış bedeliyle bağlantılı ve sunulan hizmet karşılığında genel kurulca kararlaştırılan paydır. Yıllık aidat ise üyelik ilişkisinden doğan ve 5200 m.10’daki alt ve üst sınırlar çerçevesinde belirlenen ayrı mali yükümlülüktür.

Bir üyenin yıllık aidat ödemiş olması, genel kurulca kanuna uygun hizmet payı kararı varsa hizmet payı borcunu otomatik olarak ortadan kaldırmaz. Tersi de geçerlidir; hizmet payı ödenmesi yıllık aidatı kendiliğinden yerine getirmez.

Giriş aidatı hizmet payından farklı mıdır?

Evet. Giriş aidatı, üreticinin üyeliğe kabulü sırasında ödenen ve üyeliğin kazanılmasıyla bağlantılı mali yükümlülüktür. Hizmet payı ise üyelik başladıktan sonra sunulan hizmet ve ürün satışıyla ilişkilidir.

5200 m.10 giriş ve yıllık aidat için brüt asgari ücret üzerinden ayrı oran sınırı kurar. m.7’deki binde 2 hizmet payı sınırı bu aidat oranlarının yerine geçmez.

Birlik ürün bedelinden hizmet payını otomatik kesebilir mi?

Kesintinin hukuki dayanağı genel kurul kararı, tüzük, üyenin satış ve hizmet ilişkisi ile ödeme düzeni üzerinden açık olmalıdır. Birlik ürün satış bedelini üye adına tahsil ediyorsa hizmet payının mahsup yöntemi üyeye önceden bildirilmeli ve hesap cetvelinde ayrıca gösterilmelidir.

“Birlik kesintisi” adı altında oranı ve dayanağı açıklanmayan toplu kesinti yapılmamalıdır. Üye, brüt ürün bedelini, hizmet payını ve net ödeme tutarını ayrı ayrı görebilmelidir.

Genel kurul kararında hangi unsurlar yazılmalıdır?

Kararda hizmet payı oranı, hangi hizmet veya hizmet grubu için alınacağı, hangi satışların matraha gireceği, tahsil veya mahsup tarihi ve uygulama dönemi açıkça yazılmalıdır. Oran “kanuni üst sınıra kadar” şeklinde belirsiz bırakılmamalı; genel kurulun kabul ettiği somut oran belirtilmelidir.

Karar, toplantı gündeminde mali yükümlülüğün görüşüleceğini gösterecek şekilde ele alınmalı ve genel kurul tutanağına açıkça geçirilmelidir.

Hizmet payı kararında genel kurul nisabı önemlidir?

Evet. Kararın alındığı genel kurulun usulüne uygun çağrılmış ve toplanmış olması gerekir. İlk toplantıda üye tam sayısının salt çoğunluğu aranır; ilk toplantıda bu çoğunluk sağlanamazsa ikinci toplantıda toplantı yeter sayısı aranmaz. Karar nisabı ise ayrıca Kanun ve tüzüğe göre değerlendirilir.

Genel kurul nisabı hakkında Üretici Birliği Genel Kurulu İlk ve İkinci Toplantı Nisabı rehberi incelenebilir.

Hizmet payı muhasebede nasıl izlenmelidir?

Tahsil edilen hizmet payı birlik gelirlerinde ayrı ve denetlenebilir şekilde kaydedilmelidir. Üye bazında hangi satıştan ne kadar pay hesaplandığı, tahsil veya mahsup tarihi ve ilgili genel kurul kararına referans bulunmalıdır.

Birliğin denetim kurulu ve Bakanlık denetimi bakımından bu kayıtların şeffaf olması önemlidir. Toplu bir gelir hesabı içinde üye bazlı dayanağın kaybolması sonradan iade ve itiraz uyuşmazlığını zorlaştırır.

Hizmet payı için belge düzenlenmeli mi?

Birliğin sunduğu hizmet, tahsil ettiği bedel ve vergi/muhasebe yükümlülükleri bakımından yürürlükteki mali mevzuata uygun belge düzeni kullanılmalıdır. 5200 m.7’de hizmet payı üst sınırının bulunması, fatura, makbuz veya muhasebe belgesi yükümlülüklerini ortadan kaldırmaz.

Üye, ürün satış hesabında yapılan kesintinin hangi belgeye ve genel kurul kararına dayandığını görebilmelidir.

Üye olmayan üreticiden m.7 hizmet payı alınabilir mi?

5200 m.7’deki düzenleme birliğin üyelerine sunduğu hizmetler karşılığındaki hizmet payına ilişkindir. Üye olmayan üçüncü kişiye bir hizmet verilmesi ve bunun ücretlendirilmesi, birliğin görev ve faaliyet sınırı ile başka mali/özel hukuk kuralları çerçevesinde ayrıca değerlendirilir.

Üye olmayan kişinin ücretini “m.7 hizmet payı” adı altında otomatik olarak binde 2 sistemiyle tahsil etmek doğru hukuki nitelendirme olmayabilir.

Birlik binde 2’den fazla kesinti yaparsa ne olur?

Kanuni sınırı aşan bölüm bakımından tahsilatın hukuki dayanağı sorgulanır. Genel kurul kararı binde 2’yi aşmışsa kararın Kanuna aykırılığı gündeme gelir; yönetim kurulu genel kurul kararını gerekçe göstererek emredici üst sınırı aşamaz.

Üye hesap cetvelini, satış bedelini ve kesinti oranını karşılaştırmalı; fazla tahsilat varsa birliğe yazılı başvuru yaparak düzeltme ve iade talep etmelidir.

Hizmet payı yanlış matrah üzerinden hesaplanırsa ne yapılır?

Ürün satış bedeli yanlış yazılmış, başka ürün satışı dahil edilmiş veya aynı satış iki kez hesaba katılmışsa hesap düzeltilmelidir. Üye fatura, müstahsil makbuzu, ödeme dekontu ve birlik hesap ekstresini birlikte sunmalıdır.

Uyuşmazlık yalnız oran değil matrah kaynaklıysa binde 2’nin altında oran uygulanmış olması işlemi otomatik olarak doğru hâle getirmez. Doğru oran doğru satış bedeline uygulanmalıdır.

Üye fazla tahsil edilen payı nasıl isteyebilir?

Önce birliğe yazılı başvuru yapılarak genel kurul kararı, hesap yöntemi, satış bedeli ve tahsil edilen tutar gösterilmelidir. Muhasebe hatası varsa yönetim kurulunca düzeltme yapılabilir. Kanuna aykırı genel kurul kararından kaynaklanan sürekli sorun varsa kararın hukuki geçerliliği ayrıca değerlendirilir.

İade yapılmazsa alacağın niteliği, birlik tüzüğü ve uygulanacak özel/genel hukuk hükümlerine göre yargısal yol değerlendirilebilir. Zamanaşımı ve dava süresi somut hukuki talebe göre ayrıca incelenmelidir.

Hizmet payı gelirleri üyelere kâr olarak dağıtılabilir mi?

5200 sayılı Kanunun gelir sistemi, birliğin elde ettiği gelirlerin Kanuni amaçlar için kullanılmasına dayanır. m.11 uyarınca birlik gelirleri üyelerine paylaştırılamaz. Hizmet payı da birliğin ortak hizmetlerini ve faaliyetlerini finanse eden gelirlerden biridir.

Birliğin yıl sonunda fazla vermesi, bu tutarın üyeler arasında şirket kârı gibi dağıtılabileceği anlamına gelmez. Gelirlerin kullanımında Kanun, tüzük ve bütçe kararları esas alınmalıdır.

Hizmet payı belirlenirken üyelere eşit davranılmalı mı?

Aynı nitelikteki hizmet ve aynı ürün satış sistemi içinde üyeler arasında objektif temeli olmayan farklı oranlar uygulanması hukuki sorun çıkarır. Genel kurul kararı hangi hizmet grubuna hangi oranın uygulanacağını açık ve öngörülebilir biçimde düzenlemelidir.

Farklı hizmet paketleri veya farklı ürün grupları için farklı maliyet yapısı varsa bunun hukuki ve ekonomik gerekçesi kararda gösterilmeli; hiçbir durumda binde 2 üst sınırı aşılmamalıdır.

Yönetim ve denetim kurulu neyi kontrol etmelidir?

Yönetim kurulu genel kurul kararını doğru uygulamalı, tahsilat kayıtlarını şeffaf tutmalı ve üyeye hesap verebilmelidir. Denetim kurulu ise oran, matrah, tahsilat ve gelir kullanımının Kanun ile genel kurul kararına uygunluğunu incelemelidir.

Fazla veya dayanıksız kesinti tespit edilirse yönetim düzeltme yapmalı; sorun genel kurul kararından kaynaklanıyorsa yeni genel kurul kararı veya hukuki düzeltme mekanizması işletilmelidir.

Üye için hizmet payı kontrol listesi

Genel kurul kararını ve oranı öğrenin. Oranın binde 2’yi aşmadığını kontrol edin. Hizmetin ne olduğunu ve hangi ürün satışlarının matraha girdiğini doğrulayın. Brüt satış bedeli, hizmet payı ve net ödeme rakamlarını karşılaştırın.

Kesintinin belge ve muhasebe kaydını isteyin. Hata veya fazla kesinti varsa gecikmeden yazılı itiraz edin. Aidat ile hizmet payının aynı hesapta iki kez tahsil edilmediğini kontrol edin.

İlgili içerikler

• Üretici Birliği Genel Kurulu Toplantı Nisabı
• Üçte Bir Üye Olağanüstü Genel Kurul İsteyebilir mi?
• Tarımsal Üretici Birliği Kurmak İçin Kaç Üretici Gerekir?

Resmî kaynaklar

• 5200 sayılı Tarımsal Üretici Birlikleri Kanunu
• T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı

Sık Sorulan Sorular