Borsa Kayıt Ücreti ve Yıllık Aidat Ne Zaman Ödenir? Haziran-Ekim Takvimi | 5174 m.50 (2026)

Borsa kayıt ücreti ve yıllık aidat hangi maddede düzenlenir?

Ticaret borsası üyelerinin kayıt ücreti ve yıllık aidatı 5174 sayılı Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği ile Odalar ve Borsalar Kanunu’nun 50. maddesinde düzenlenir. M.49 bu iki kalemi borsa geliri olarak sayarken, m.50 tutarın nasıl belirleneceğini, derecelendirmeyi, ödeme takvimini ve itiraz mekanizmasını ayrıntılandırır.

Kayıt ücreti üyeliğin başlangıcında doğan mali yükümlülüktür. Yıllık aidat ise üyelik ilişkisinin devam ettiği dönemlerde yıllık olarak tahakkuk eder. İki yükümlülük aynı hukuki nitelikte değildir ve ödeme zamanları farklıdır.

Borsa, üyeye tahakkuk ettirdiği tutarın hangi derece ve hangi tarife kararına dayandığını açıkça gösterebilmelidir. Kanundaki alt ve üst sınırların dışına çıkan bir tarife uygulanamaz.

Kayıt ücreti ve aidatın alt ve üst sınırı nedir?

Kanun, kayıt ücreti ve yıllık aidat için üyelerin derecelerine göre uygulanacak tutarın alt ve üst sınırını asgari ücrete bağlamıştır. Alt sınır on altı yaşından büyükler için uygulanan aylık brüt asgari ücretin yüzde onudur; üst sınır aynı brüt asgari ücretin yüzde ellisidir.

Bu nedenle tutarlar yıllara göre değişebilir. Tarife hazırlanırken ilgili yılın yürürlükteki aylık brüt asgari ücreti esas alınır. Önceki yılın parasal tutarının otomatik olarak yeni yılda devam ettirilmesi, oran sistemiyle uyumlu değildir.

Borsa meclisi, bu alt ve üst sınırlar içinde üyelik derecelerine göre farklı tutarlar belirleyebilir. Ancak en düşük derece için kanuni alt sınırın altında, en yüksek derece için üst sınırın üzerinde tutar belirlenemez.

Üye derecesi ne anlama gelir?

Üyelerin kayıt ücreti ve yıllık aidatları tek bir sabit tutar yerine derece sistemine bağlanabilir. Derecelendirme, işletmenin ekonomik ve ticari durumunu temsil eden ölçütler çerçevesinde yapılır ve ilgili tarife bu derecelere göre farklılaşır.

Derecenin belirlenmesinde kullanılacak kriterler mevzuat ve TOBB düzenlemelerine uygun olmalıdır. Borsa, aynı durumda bulunan üyeleri farklı derecelere keyfi biçimde yerleştiremez.

Üyenin ekonomik durumunda veya kayıtlara esas bilgilerinde değişiklik olduğunda derece güncellenebilir. Güncellemenin hangi tarihten itibaren sonuç doğurduğu karar ve tebligat kayıtlarından anlaşılmalıdır.

Üye derecelerini kim belirler?

Kayıt ücreti ve yıllık aidata esas dereceler ve tarifeler, yönetim kurulunun teklifi üzerine borsa meclisi tarafından karara bağlanır. Böylece hazırlama ve nihai karar farklı organlarda gerçekleşir.

Yönetim kurulu üyelerin güncel verilerini ve mali yapısını dikkate alarak teklif hazırlar. Meclis ise teklifin Kanuna, üst sınır ve alt sınır kurallarına ve eşitlik ilkesine uygunluğunu değerlendirir.

Kararda her derecenin tutarı, yürürlük tarihi ve dayanak hesaplama açıkça gösterilmelidir. Üyelere uygulanan elektronik tahakkuk sistemi de meclis kararındaki tarife ile aynı olmalıdır.

Derece kararına itiraz edilebilir mi?

Evet. Üye, kendisi hakkında belirlenen dereceye karşı borsa meclisine itiraz edebilir. Bu hak, yanlış sınıflandırma veya güncel olmayan veriye dayanılarak fazla aidat tahakkuk ettirilmesi ihtimaline karşı iç denetim mekanizmasıdır.

İtiraz dilekçesinde üyenin adı veya unvanı, üye numarası, itiraz edilen derece, tebliğ tarihi ve neden daha farklı derece uygulanması gerektiğini gösteren belgeler bulunmalıdır. Ticaret sicili, vergi veya işletme büyüklüğüne ilişkin resmi kayıtlar gerektiğinde eklenebilir.

Meclis kararını yalnız “itiraz reddedildi” şeklinde değil, kullanılan kriterleri ve temel gerekçeyi gösterecek biçimde oluşturmalıdır.

Dereceye itiraz süresi kaç gündür?

5174 m.50’ye göre üye, derece kararının tebliğinden itibaren on gün içinde itiraz edebilir. Sürenin başlangıcı tebliğ tarihidir. Bu nedenle tebligatın hangi tarihte ve hangi yöntemle yapıldığı dosyada ispatlanabilir olmalıdır.

On günlük süre kısa olduğundan, tebliğ metninde itiraz mercii ve süre açıkça belirtilmelidir. Üyenin kararı geç öğrenmesi veya tebligatın usulsüz yapılması ayrı hukuki değerlendirme gerektirebilir.

Borsa iç prosedürü Kanundaki on günlük süreyi kısaltamaz veya üye aleyhine farklı bir süre belirleyemez.

İtiraz edilen aidat kısmı tahsil edilir mi?

Kanun, dereceye itiraz edilen durumda ihtilaflı kısmın meclis karar verene kadar tahsil edilmemesini öngörür. Bu düzenleme, üyenin itirazı sonuçlanmadan uyuşmazlık konusu fazla tutarı ödemek zorunda kalmasını önler.

İtiraz edilmeyen kısım ise vadesinde ödenmelidir. Üyenin dereceye itiraz etmiş olması, kabul ettiği ve ihtilafsız olan bütün aidat yükümlülüğünü askıya almaz.

Meclis kararı sonucunda derece değişirse tahakkuk buna göre düzeltilmeli; fazla ödeme yapılmışsa mahsup veya iade süreci işletilmelidir.

Kayıt ücreti ne zaman doğar?

Kayıt ücreti, borsaya yeni kaydedilen üye bakımından üyelik işlemiyle bağlantılı olarak doğar. Üyenin kaydı re’sen veya geçmişe dönük yapılmışsa tebligat ve tahakkuk tarihi m.50’deki özel ödeme süresi bakımından önem kazanır.

Tahakkuk belgesinde kayıt tarihi, derece, uygulanan tarife, brüt asgari ücret bağlantısı ve ödenecek tutar açıkça gösterilmelidir. Üyenin kaydı yanlış çalışma alanında veya yanlış faaliyet sınıfıyla yapılmışsa önce üyelik kaydı düzeltilmelidir.

Kayıt ücretinin tahsili, borsa üyelik dosyasındaki resmi kayıtlarla uyumlu yürütülmelidir.

Kayıt ücreti ödenen yıl yıllık aidat da ödenir mi?

Hayır. 5174 m.50’ye göre üyenin kayıt ücreti ödediği yıl için ayrıca yıllık aidat alınmaz. Bu kural aynı yıl içinde kayıt ücreti ile yıllık aidatın birlikte yüklenmesini önler.

Örneğin yılın ilk ayında veya son aylarında kayıt yapılmış olması bu temel kuralı değiştirmez. Üye kayıt ücretini ödediği yıl yıllık aidattan muaftır; sonraki yıl aidat normal takvime göre tahakkuk eder.

Elektronik tahakkuk sisteminde yeni kayıt yapılan üyeye aynı yıl otomatik aidat borcu oluşturulmaması için bu kural sistemsel kontrol olarak tanımlanmalıdır.

Yıllık aidat hangi aylarda ödenir?

Yıllık aidat Haziran ve Ekim aylarında iki eşit taksitte ödenir. Kanun ödeme takvimini açık biçimde belirlediği için borsa ana tahakkuk planını bu aylara göre oluşturmalıdır.

Birinci taksit ile ikinci taksit eşit olmalıdır. Yuvarlama farkı ortaya çıkarsa muhasebe sistemi toplam yıllık aidatı aşmayacak biçimde teknik düzeltme yapmalıdır.

Üyelere vade tarihinden önce elektronik veya yazılı hatırlatma yapılması yararlı olsa da bildirimin yapılmamış olması, Kanundan doğan ve usulüne uygun tahakkuk etmiş aidatı kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Haziran ve Ekim taksitleri dışında ödeme yapılabilir mi?

Üye borcunu vadesinden önce ödeyebilir. Borsanın tahsilat sisteminin erken ödemeyi kabul etmesi mümkündür. Ancak aidatın kanuni vade ve gecikme hesabı Haziran ve Ekim taksit düzenine göre izlenir.

Borsa üyeye taksit kolaylığı sağlıyorsa bunun gecikme zammı ve kanuni takip haklarını nasıl etkilediği açık kararla düzenlenmelidir. İç ödeme planı, Kanundan doğan borcu ortadan kaldırmaz.

Ödeme makbuzunda hangi yılın hangi taksidine ödeme yapıldığı açıkça gösterilmelidir.

Yeni kayıt veya geçmişe dönük kayıtta ödeme süresi nedir?

Yeni kayıt edilen veya geçmişe dönük olarak kaydı yapılan üyeye bildirilen kayıt ücreti ve aidat borçları, tebliğden itibaren bir ay içinde ödenir. Bu özel süre, olağan Haziran-Ekim takviminden farklı bir durumdur.

Re’sen kayıtta geçmiş dönem borcunun hangi yıllara ait olduğu ayrı ayrı gösterilmelidir. Her yıl için yürürlükte olan tarife ve derece verileri kullanılmalı; bütün dönemlere tek bir güncel tarife uygulanmamalıdır.

Tebligat tarihi bir aylık sürenin başlangıcı olduğundan, teslim veya elektronik tebliğ kaydı dosyada saklanmalıdır.

Şubeler için yıllık aidat nasıl hesaplanır?

Kanun şube niteliğindeki işyerleri bakımından yıllık aidatın yarısı oranında bir yükümlülük öngörür. Şubenin hangi borsanın çalışma alanında bulunduğu ve ilgili üyelik kaydı bu hesaplamada önemlidir.

Şube ile bağımsız işletme ayrımı ticaret sicili ve fiili faaliyet üzerinden doğru yapılmalıdır. Bağımsız tüzel kişiliği veya ayrı üyelik statüsü bulunan işletmeye sırf aynı ortaklara ait olduğu için şube indirimi uygulanamaz.

Ana merkez ve şube tahakkukları sistemde ayrı kayıtlar üzerinden izlenmelidir.

Üyelik yıl içinde sona ererse aidat nasıl değerlendirilir?

Üyeliğin sona erme tarihi, aidatın hangi döneme kadar doğduğunu belirlemek açısından önemlidir. Ticaretin terk edilmesi, tasfiye, çalışma alanı değişikliği veya Kanunda öngörülen diğer sona erme sebepleri borsa kayıtlarına zamanında işlenmelidir.

Üye kaydı fiilen sona erdiği halde sicilde açık bırakılırsa gereksiz aidat tahakkukları oluşabilir. Buna karşılık faaliyetin sürdüğü halde kaydın erken kapatılması da borsanın gelir ve üyelik kayıtlarını hatalı hale getirir.

Sona erme kararı dayanak sicil ve resmi belgelerle birlikte dosyalanmalıdır.

Ödenmeyen aidata gecikme uygulanır mı?

Vadesinde ödenmeyen kayıt ücreti ve aidatlar 5174 sayılı Kanunun tahsil hükümleri kapsamında gecikme ve takip sonuçlarına tabi olabilir. M.77, gecikme zammı ve icra yoluyla tahsil bakımından özel hükümler içerir.

Borsa, gecikme hesabını kanuni oran ve süreye göre otomatik yapmalı; sonradan keyfi indirim veya artış uygulamamalıdır. Yapılandırma veya af imkânı varsa ancak Kanunun ve yetkili organ kararının izin verdiği çerçevede kullanılabilir.

Asıl borç ile gecikme zammı muhasebede ayrı izlenmelidir.

Aidat bildirimi nasıl yapılmalıdır?

Üyeye gönderilen bildirimde yıl, derece, yıllık toplam, taksit tutarı, vade tarihleri, ödeme yöntemi ve varsa itiraz hakkı açıkça yazılmalıdır. Derece değişikliği varsa değişikliğin dayanağı ayrıca gösterilmelidir.

Elektronik bildirim sistemleri kullanılabilir; ancak hukuki tebligat gereken işlemler için ilgili tebligat mevzuatındaki yöntemler uygulanmalıdır. Basit ödeme hatırlatması ile hukuki süre başlatan tebligat birbirine karıştırılmamalıdır.

Üyenin güncel iletişim bilgileri ve adresi borsa kayıtlarında düzenli tutulmalıdır.

Hatalı aidat tahakkuku nasıl düzeltilir?

Yanlış derece, yanlış şube statüsü, kayıt yılında ayrıca yıllık aidat oluşturulması veya yanlış yıl tarifesi uygulanması gibi hatalar tespit edildiğinde tahakkuk kayıt izi korunarak düzeltilmelidir.

Fazla tahsilat yapılmışsa mahsup veya iade; eksik tahakkuk varsa kanuni dayanağı gösteren ek tahakkuk işlemi yapılabilir. Düzeltmenin kim tarafından ve hangi belgeye dayanarak yapıldığı sistemde görünmelidir.

Üye itirazı üzerine yapılan düzeltmeler ile borsanın kendiliğinden tespit ettiği hatalar ayrı kodlarla izlenebilir.

Kayıt ücreti ve aidat gelirleri bütçede nasıl izlenir?

Borsa bütçesinde kayıt ücreti ve yıllık aidat ayrı gelir kalemleri olarak tahmin edilir. Yeni üye sayısı, önceki yıl tahsilatı ve derece dağılımı gerçekçi bütçe tahmini için kullanılabilir.

Tahakkuk eden tutar ile fiilen tahsil edilen tutar her ay karşılaştırılmalıdır. Tahsilat oranındaki düşüş yönetim kuruluna raporlanmalı ve m.77 kapsamındaki takip işlemleri zamanında başlatılmalıdır.

Kayıt ücretinin bir defalık, yıllık aidatın dönemsel gelir olması bütçe tahmininde özellikle dikkate alınmalıdır.

Uygulama kontrol listesi

• Tarifeyi aylık brüt asgari ücretin yüzde 10–50 sınırları içinde belirleyin.
• Üye derecelerini yönetim kurulu teklifi ve meclis kararıyla oluşturun.
• Derece kararını üyeye usulüne uygun bildirin.
• 10 günlük itiraz süresini kayda alın.
• İtiraz edilen kısmı meclis kararına kadar tahsil etmeyin.
• Kayıt ücreti ödenen yıl ayrıca yıllık aidat tahakkuk ettirmeyin.
• Yıllık aidatı Haziran ve Ekim aylarında iki eşit taksit olarak izleyin.
• Yeni veya geçmişe dönük kayıtta bir aylık özel ödeme süresini uygulayın.
• Şube aidatında yarım aidat kuralını doğru üyelik statüsüne uygulayın.
• Hatalı tahakkukları kayıt izi korunarak düzeltin.

İlgili içerikler

• Ticaret Borsasının Gelirleri 5174 m.49
• Ticaret Borsasına Kimler Kayıt Olmak Zorunda? 5174 m.32
• Borsa Meclisinin Görevleri 5174 m.39
• Borsa Yönetim Kurulunun Görevleri 5174 m.41

Resmî kaynaklar

• 5174 sayılı Kanun
• TOBB

Sık Sorulan Sorular