Borsa Meclisinin Görevleri Nelerdir? Bütçe, Tahkim, Disiplin ve Tescil | 5174 m.39 (2026)

Borsa meclisi hangi konularda karar verir?

Ticaret borsası meclisi, borsanın yalnız temsilî bir toplantı organı değildir. 5174 sayılı Kanun’un 39. maddesi meclise seçim, mali yönetim, tahkim, disiplin, taşınmaz, borçlanma, kamulaştırma, tescil ve üyelik itirazları gibi birbirinden farklı alanlarda doğrudan karar yetkisi verir. Bu nedenle bir işlemin yönetim kurulunca mı yoksa meclisçe mi yapılacağı belirlenmeden işlem tesis edilmesi, yetki yönünden sorun doğurabilir.

Meclis ile yönetim kurulunun görevleri birbirini tamamlar. Yönetim kurulu günlük yönetimi ve borsa işlerinin yürütülmesini üstlenirken meclis, Kanunun kendisine bıraktığı temel ve stratejik konularda karar merciidir. Yönetim kurulunun hazırladığı bütçe, kesin hesap, aktarma ve benzeri teklifler meclis denetiminden geçer. Böylece icra fonksiyonu ile karar ve denetim fonksiyonu ayrılır.

Meclis hangi organları seçer?

5174 m.39’un ilk görevlerinden biri borsa yönetim kurulu ve disiplin kurulu üyelerini seçmektir. Meclis ayrıca kendi üyeleri arasından TOBB Genel Kuruluna gönderilecek delegeleri seçer. Bu nedenle borsa meclisi, borsanın hem iç organ yapısının kurulmasında hem de üst kuruluş olan TOBB’da temsilinde merkezî konumdadır.

Seçim kararlarında adayların seçilme yeterliliği, görev yasakları ve ilgili seçim tutanakları birlikte değerlendirilmelidir. Meclis başkanı ve yardımcılarının yönetim ve disiplin kurulu üyeliğine seçilemeyeceğine ilişkin m.38’deki yasak, m.39’daki seçim yetkisinin sınırını oluşturur. Seçme yetkisi sınırsız değildir; Kanunda öngörülen nitelikler içinde kullanılır.

Yönetim kurulu tekliflerini kim karara bağlar?

Yönetim kurulunun meclise sunduğu teklifler meclis tarafından incelenir ve karara bağlanır. Bu düzenleme, her yönetim kurulu önerisinin otomatik olarak uygulanamayacağını gösterir. Kanun veya iç düzenleme belirli konuda meclis kararı arıyorsa, yönetim kurulu teklif hazırlamakla yetinir ve nihai irade meclis kararıyla oluşur.

Karar dosyasında teklifin açık olması, hukuki dayanak, mali sonuç ve varsa ek belgelerin gösterilmesi gerekir. Özellikle taşınmaz, borçlanma, kamulaştırma, şirket iştiraki ve bütçe gibi mali etkisi yüksek konularda kararın gerekçesiz veya kapsamı belirsiz bırakılması ileride yetki ve sorumluluk tartışması yaratabilir.

Borsa örf, adet ve teamüllerini kim tespit eder?

Meclis, borsanın çalışma alanı içindeki örf, adet ve teamülleri tespit ve ilan eder. Ticari hayat bakımından teamül, tarafların sözleşmelerindeki boşlukların değerlendirilmesi veya belirli piyasa uygulamasının açıklanması sırasında önem taşıyabilir. Ancak borsa meclisinin tespiti kanunun emredici hükmünü değiştirmez; teamül, kanuna üstün bir norm değildir.

Teamül kararının hangi sektör, ürün, teslim biçimi veya işlem türü için geçerli olduğunun açıkça yazılması gerekir. Tarihi uygulamaların güncel piyasa pratiğiyle uyuşup uyuşmadığı da düzenli olarak gözden geçirilmelidir. Meclisin ilan fonksiyonu, ilgili uygulamanın üyeler bakımından erişilebilir olmasını sağlar.

Aylık mizan ve aktarma taleplerini kim onaylar?

5174 m.39’a göre aylık mizan ve aktarma talepleri meclisin inceleme ve onayına tabidir. Bu yetki borsanın mali yönetiminde meclisin sürekli gözetim rolünü gösterir. Meclis yalnız yıl sonunda kesin hesabı görmez; mali seyri aylık veriler üzerinden de izler.

Bütçe kalemleri arasında aktarma yapılması gerektiğinde ilgili harcamanın hangi kalemden hangi kaleme kaydırıldığı, tutarı, gerekçesi ve bütçe dengesine etkisi karar evrakında gösterilmelidir. Mali kararların muhasebe kayıtlarıyla uyumlu olması zorunludur.

Borsa meclisi tahkim kurabilir mi?

Evet. Borsada gerçekleştirilen işlemlerden doğan uyuşmazlıklar ile üyelerin sözleşmelerinde tahkim şartı bulunması halinde bu sözleşmelerden doğan uyuşmazlıkların çözümü için meclis tahkim müesseseleri oluşturabilir. Tahkim, devlet yargısı dışında tarafların iradesine dayanan uyuşmazlık çözüm yoludur; bu nedenle somut uyuşmazlıkta tahkim yetkisinin sözleşme ve ilgili usul kuralları bakımından ayrıca mevcut olması gerekir.

Meclisin tahkim yapısı kurması, her uyuşmazlığı kendiliğinden tahkime götürmez. Tarafların tahkim iradesi, görev alanı, hakem seçimi, usul ve kararın icrası gibi hususlar ayrıca değerlendirilir. Borsanın kurumsal tahkim hizmeti ile tarafların tahkim anlaşması birbirinden farklı hukuki unsurlardır.

Mahkemenin istediği bilirkişi listelerini kim onaylar?

Borsa dışında yapılan işlemlerden çıkabilecek uyuşmazlıklarda mahkemelerin talep edeceği bilirkişi listeleri yönetim kurulunca hazırlanabilir; meclis bu listeleri onaylar. Listeye alınacak kişilerin uzmanlık alanı, mesleki yeterliliği ve tarafsızlığı önem taşır. Meclis onayı, borsanın kurumsal görüşünü oluşturur.

Bilirkişilik faaliyeti ayrıca 6754 sayılı Bilirkişilik Kanunu ve ilgili düzenlemelere tabidir. Borsa meclisinin liste onayı tek başına kişinin her yargı dosyasında bilirkişi olarak görevlendirileceği anlamına gelmez; mahkemenin ve bilirkişilik sisteminin kuralları saklıdır.

Disiplin cezasını kim verir?

Borsa disiplin kurulu soruşturmayı yürütür ve üye hakkında disiplin veya para cezası teklif edebilir. Nihai karar, 5174 m.39 uyarınca meclise aittir. Böylece soruşturmayı yürüten kurul ile cezaya karar veren organ birbirinden ayrılmıştır.

Meclis, disiplin kurulu teklifini değerlendirirken fiilin sübuta erip ermediğini, ilgili ceza maddesinin şartlarını ve savunma hakkının sağlanıp sağlanmadığını incelemelidir. Disiplin kararları gerekçeli ve denetlenebilir olmalıdır. Kanunun disiplin hükümlerindeki süre ve usul kurallarına uyulması zorunludur.

Bütçe ve kesin hesabı kim onaylar?

Yıllık bütçe ve kesin hesap meclis tarafından onaylanır. Meclis ayrıca yönetim kurulunun ibra edilip edilmeyeceğine karar verir. Sorumluluğu görülen kişiler hakkında takibat işlemlerinin başlatılması da m.39’da meclise verilen görevler arasındadır.

İbra kararı, mali ve idari işlemlerin raporlar ve hesaplar üzerinden değerlendirilmesini gerektirir. Meclisin önüne sunulan belgelerin eksiksiz olması, gelir-gider kalemlerinin denetlenmesi, bütçe gerçekleşmeleri ile kesin hesabın karşılaştırılması ve varsa usulsüzlüklerin tutanağa geçirilmesi gerekir.

Taşınmaz alım-satımı için meclis kararı gerekir mi?

Evet. Taşınmaz alımı, satımı, inşa, ifraz, tevhit ve rehin işlemleri; ödünç para alınması, kamulaştırma yapılması ve Kanun çerçevesinde şirketlere ortak olunması meclis kararı gerektiren işlemlerdir. Yönetim kurulu bu işlemleri tek başına nihai karara bağlayamaz.

Kararda taşınmazın kimliği, işlem türü, bedel veya değerleme yöntemi, finansman kaynağı ve hukuki amaç açıkça yazılmalıdır. Kamulaştırmada ayrıca 5174 m.80’deki yetkili organ kararı ve Bakanlık izni ile kamu yararı kararı şartları dikkate alınır. Şirket iştiraklerinde de borsanın kanuni amaç ve faaliyet alanı dışına çıkılamaz.

Borsa iç yönergesini kim kabul eder?

Borsa iç yönergesi meclis tarafından kabul edilir ve TOBB’un onayına sunulur. İç yönerge, Kanun ve yönetmeliklere aykırı düzenleme yapamaz. Görev dağılımı, çalışma usulleri ve kurum içi süreçler ayrıntılandırılırken üst normlara bağlı kalınmalıdır.

Yönerge hazırlanırken yetkinin hangi organa ait olduğu özellikle kontrol edilmelidir. Kanunun meclise bıraktığı yetkinin iç yönergeyle yönetim kuruluna aktarılması ancak Kanunda buna izin verilen hallerde mümkündür.

Borsa yeri dışında satışa kim izin verir?

Meclis, borsaya dahil maddelerden hangilerinin daha sonra tescil edilmek şartıyla borsa yerinin dışında alınıp satılabileceğini belirleyebilir. Bu şekilde yapılan işlemler için tescil süresini de belirler; ancak süre otuz günü geçemez. Bu kural m.45 ve m.46’daki tescil rejimiyle birlikte uygulanır.

Dolayısıyla meclis otuz günden uzun tescil süresi veremez. Ayrıca TOBB, borsaların bu tür istisnai kararlarını kısmen veya tamamen, geçici ya da sürekli biçimde yürürlükten kaldırabilir. Borsa dışı satış izni genel tescil zorunluluğunu ortadan kaldırmaz.

Borsaya kayıt ve derece kararlarına itiraz nereye yapılır?

Yönetim kurulunun borsaya kayıt zorunluluğu veya üyelerin dereceleri hakkında verdiği kararlara karşı yapılan itirazları meclis inceler ve kesin karara bağlar. Meclisin burada iç idari itiraz mercii niteliğinde olduğu görülür.

İtiraz dosyasında yönetim kurulu kararı, üyelik ve ticaret sicili kayıtları, faaliyet konusu, derecelendirmeye esas mali veriler ve tebligat belgeleri bulunmalıdır. Kararın neden kabul veya reddedildiği somut gerekçeyle açıklanmalıdır.

Meclis ihtisas komisyonu kurabilir mi?

Evet. Meclis mesleklere ve sorunlara göre ihtisas komisyonları kurabilir. Bu komisyonlar belirli sektör veya sorun başlığında teknik inceleme yaparak meclisin karar hazırlığına katkı sağlar. Ancak komisyon, Kanunun meclise verdiği nihai karar yetkisini kendiliğinden devralmaz.

Komisyonun kuruluş kararı; görev alanı, üye yapısı, raporlama biçimi ve çalışma süresini göstermelidir. Özellikle ürün bazlı sorunlarda, piyasa fiyatları, tescil uygulamaları, kalite standartları ve lojistik gibi alanlarda ihtisas komisyonları kurumsal uzmanlaşma sağlayabilir.

Yurt içi ve yurt dışı kuruluşlara üyelik kararı kimindir?

Meclis, yurt içi ve yurt dışındaki sınai, ticari ve ekonomik kuruluşlara üye olunmasına ve kongrelere delege gönderilmesine karar verebilir. Kararın borsanın kanuni görev alanıyla bağlantılı olması gerekir. Üyelik aidatı veya seyahat gideri doğuruyorsa bütçe yönü ayrıca değerlendirilmelidir.

Uluslararası üyeliklerde kuruluşun statüsü, üyelik yükümlülükleri, mali taahhütleri ve borsaya sağlayacağı kurumsal yarar karar dosyasında ortaya konulmalıdır.

Tahsili imkânsız alacak ve afet nedeniyle aidat borcu hakkında kim karar verir?

Meclis; tahsili imkânsızlaşan alacakların takibinden vazgeçme, ölen veya ticareti terk eden üyeler ile yangın, sel, deprem gibi irade dışı mücbir sebepler nedeniyle ödeme güçlüğüne düşen üyelerin aidat ana para ve gecikme zammı borçlarının affı veya yeniden yapılandırılması konusunda yönetim kurulundan gelen teklifleri karara bağlar. Aynı bent, borsa veya üyeler adına açılacak davalara ilişkin teklifler için de meclis kararını öngörür.

Meclis gerekli gördüğünde bu yetkisini yönetim kuruluna devredebilir. Ancak devir kararı kapsam, konu ve sınır bakımından açık olmalıdır. Borcun tahsil imkânsızlığı veya mücbir sebep iddiası belgeyle desteklenmeden genel ve soyut af kararı verilmemelidir.

Şeref üyeliği hangi çoğunlukla verilir?

Borsaya veya Türk ekonomi hayatına önemli hizmet vermiş kişilere şeref üyeliği verilebilir. Bunun için meclis üye tam sayısının üçte ikisinin kararı gerekir. Bu oran toplantıya katılanların değil, meclisin üye tam sayısının üçte ikisidir.

Kararda kişinin hizmetlerinin somut biçimde gösterilmesi, üçte iki çoğunluğunun tutanakla belirlenmesi ve kararın kurumsal kayıt altına alınması gerekir.

Meclis kararı hazırlanırken hangi unsurlar bulunmalı?

Kararın dayanağı olan 5174 sayılı Kanun maddesi, görüşülen teklifin özeti, ek belgeler, varsa mali tutar, yetki devri söz konusuysa devir kapsamı, toplantıya katılanlar, oy sonucu ve kararın uygulanmasından sorumlu birim açık biçimde yazılmalıdır. Kanun özel çoğunluk arıyorsa toplantı ve karar yeter sayısı ayrıca kontrol edilmelidir.

Bir konuda yönetim kurulu teklifi zorunluysa, meclisin önünde bu teklif bulunmadan doğrudan karar alınmamalıdır. Organlar arası görev ayrımı, karar zincirinin hukuka uygunluğu bakımından önemlidir.

İlgili içerikler

• Borsa Meclisi Kaç Kişiden Oluşur? 5174 m.38
• Ticaret Borsasının Organları Nelerdir? 5174 m.35
• Ticaret Borsasının Görevleri Nelerdir? 5174 m.34
• Borsa Meslek Komitesinin Görevleri 5174 m.37

Resmî kaynaklar

• 5174 sayılı Kanun
• TOBB

Sık Sorulan Sorular

Meclis kararında yönetim kurulu teklifi aranıp aranmadığı nasıl belirlenir?

M.39’daki bazı yetkiler meclisin doğrudan kullanabileceği görevlerdir; bazıları ise yönetim kurulunun hazırladığı teklifin meclise sunulmasıyla başlayan iki aşamalı yapıya sahiptir. Karar hazırlanmadan önce ilgili bentte “yönetim kurulunca teklif edilen”, “yönetim kurulunun teklifi üzerine” veya benzeri bir ön koşul bulunup bulunmadığı kontrol edilmelidir.

Kanunun teklif aradığı konuda yönetim kurulunun dosyası olmadan doğrudan meclis kararı oluşturulması, organlar arasındaki kanuni iş akışını bozar. Teklif metni, gerekçe, varsa mali tablo ve ek belgeler meclis gündemine birlikte bağlanmalıdır.

Mali etkisi olan meclis kararlarında hangi belgeler bulunmalıdır?

Bütçe, kesin hesap, taşınmaz, borçlanma, şirket iştiraki, alacaktan vazgeçme veya aidat yapılandırması gibi mali sonuç doğuran kararlarda tutar ve finansman kaynağı açıkça gösterilmelidir. Taşınmaz işlemlerinde değerleme veya bedel dayanağı, borçlanmada vade ve maliyet, iştirak kararında sermaye taahhüdü dosyada bulunmalıdır.

Meclis üyesi yalnız karar başlığını değil, mali yükümlülüğün gerçek kapsamını görebilmelidir. Karar tutanağının eki olan rapor ve tablolar karar numarasıyla ilişkilendirilmelidir.

Üyelik ve derece itirazlarında gerekçeli karar neden önemlidir?

Yönetim kurulunun borsaya kayıt zorunluluğu veya derece kararına karşı yapılan itirazı meclis kesin olarak karara bağlarken, hangi kayıt ve hukuki nedene dayanıldığını açıklamalıdır. İtirazın yalnız “reddine” veya “kabulüne” şeklinde sonuçlandırılması denetlenebilirliği azaltır.

Faaliyet konusu, ticaret sicili kaydı, vergi bilgisi, işletme büyüklüğü ve derecelendirmeye esas diğer resmi veriler somut dosyada gösterilmelidir. İtiraz dilekçesindeki temel iddialara cevap verilmesi kararın gerekçesini güçlendirir.

Yetki devri kararı alınırken hangi sınırlar yazılmalıdır?

M.39’un tahsili imkânsız alacaklar, belirli aidat borçları ve dava teklifleriyle ilgili bendinde meclisin gerekli gördüğünde yetkisini yönetim kuruluna devredebileceği düzenlenir. Bu devir genel ve sınırsız yazılmamalıdır. Konu, süre, tutar ve uygulanacak ölçütler belirlenmelidir.

Devir kapsamı dışında kalan dosya yeniden meclise getirilmelidir. Yönetim kurulu da kendisine verilmiş bu meclis yetkisini Kanunda ayrıca izin bulunmadıkça daha alt bir kişiye devretmemelidir.

Meclis kararlarının uygulanması nasıl izlenmelidir?

Kararın sonunda uygulamadan sorumlu organ veya birim, varsa süre ve raporlama yöntemi belirlenmelidir. Yönetim kuruluna gönderilen meclis kararları bir takip listesinde tutulabilir; tamamlanan işlemin tarih ve belgesi karar kaydına işlenebilir.

Bu sistem özellikle taşınmaz, tahkim yapısının kurulması, iç yönerge onayı veya şirket iştiraki gibi tek toplantıyla sona ermeyen işlemlerde önemlidir. Böylece meclisin iradesi ile fiilen yapılan uygulama arasında fark oluşup oluşmadığı sonraki toplantılarda kontrol edilir.